Niski poziom cukru: objawy hipoglikemii, leczenie i zapobieganie

Hipoglikemia — co to jest?

Hipoglikemią nazywamy zbyt niski poziom cukru we krwi. Według aktualnych zaleceń za hipoglikemię uznaje się sytuację, gdy poziom glukozy we krwi ma wartość poniżej 70 mg/dl czyli 3,9 mmol/l [1].

Jeszcze kilka lat temu normy te były niższe, ale w 2014 roku zrewidowano je, aby lepiej chronić osoby z cukrzycą. Wartości, które wcześniej były uznawane za zbyt niskie (poniżej 54 mg/dl lub 50 mg/dl), nie występują w fizjologicznych warunkach u osób bez cukrzycy [2].

 Według aktualnych  wytycznych obowiązuje następująca klasyfikacja hipoglikemii:

• Alertowe stężenie glukozy ≤ 70 mg/dl (czyli 3,9 mmol/l). W praktyce oznacza to wartość glikemii, przy której już należy reagować, podając szybko wchłanialne węglowodany;
• Klinicznie istotna hipoglikemia <54 mg/dl ( czyli 3,0 mmol/l);
• Ciężka hipoglikemia, która nie ma ściśle określonego progu, ponieważ reakcja organizmu jest indywidualna. Stan ten wymaga pomocy osób trzecich [1,2].

Hipoglikemia – objawy

Rozpoznanie hipoglikemii może być problematyczne, ponieważ jej objawy są różnorodne i mogą przypominać inne dolegliwości. Warto jednak zwrócić uwagę na poniższe symptomy, które często towarzyszą obniżonemu poziomowi glukozy we krwi:

• drżenie mięśni;
• potliwość;
• bladość skóry;
• bóle głowy;
• zaburzenia widzenia, zawroty głowy;
• senność;
• zmęczenie;
• szybkie bicie serca;
• problemy z koncentracją;
• irytacja, wzmożona pobudliwość;
• zmiany osobowości;
• zmiany zachowania;
• brak czucia w obrębie ust i niemożność przełykania;
• drgawki;
• utrata przytomności [3].

Oczywiście nie wszystkie objawy muszą występować u konkretnej osoby. Zwykle jest również tak, że chory ma swój charakterystyczny zespół symptomów hipoglikemii. 

Ciekawym zjawiskiem jest to, że hipoglikemia może być odczuwana nawet przy wyższych wartościach glukozy, niż te wymienione powyżej. Szybki spadek poziomu cukru może powodować objawy, mimo że wartości nie spadły poniżej normy.

Dlaczego tak bardzo obawiamy się hipoglikemii? Ponieważ stanowi ona znacznie większe zagrożenie dla życia niż chwilowy wzrost poziomu cukru (hiperglikemia), często wymagając interwencji ze strony innych ludzi. Jest ona szczególnie niebezpieczna w przypadkach, gdy osoby nie odczuwają objawów spadku cukru [1]. 

Czy możliwa jest hipoglikemia bez cukrzycy?

Tak, hipoglikemia nie dotyczy wyłącznie osób z cukrzycą. Diabetycy nie są automatycznie narażeni na ten stan, a niektóre typy hipoglikemii mogą wystąpić również u osób nie chorujących na cukrzycę [1].

Co to jest hipoglikemia reaktywna?

Hipoglikemia reaktywna, zwana również poposiłkową, występuje u niektórych osób bez cukrzycy. Jest to spadek poziomu cukru we krwi poniżej 70 mg/dl w czasie od 2 do 5 godzin po posiłku, zwłaszcza bogatym w węglowodany. Objawy są podobne do klasycznej hipoglikemii, choć zazwyczaj mniej nasilone.

Przyczyny tego stanu mogą być różne: od nieznanych (hipoglikemia reaktywna idiopatyczna), przez początek cukrzycy typu 2, aż po ciążę. Lekarz diagnozuje ten typ hipoglikemii na podstawie wywiadu z pacjentem, a także wydłużonego do 4-5 godzin doustnego testu obciążenia glukozą (Oral Glucose Tolerance Test – OGTT). Leczenie polega głównie na zmianie diety i częstszym spożywaniu posiłków [4].

Jakie są przyczyny hipoglikemii?

Poza idiopatyczną hipoglikemią reaktywną, spadki poziomów glukozy we krwi mają swoje konkretne przyczyny, a świadomość tych czynników pozwala na lepsze zarządzanie chorobą i unikanie epizodów niskiego poziomu cukru. Jeśli jesteś diabetykiem, na pewno doskonale je znasz i potrafisz ustrzec się przed tymi, które dotyczą Ciebie.

 Do hipoglikemii może prowadzić:

• podanie zbyt dużej dawki insuliny – stosowanie insuliny wymaga przeliczania spożywanych kalorii i/lub stałych pór posiłków. Brak lub błędne oszacowanie kaloryczności przyjmowanych porcji może skutkować podaniem złej dawki insuliny, i w rezultacie hiper- lub hipoglikemią. Podobne konsekwencje może mieć pominięcie lub opóźnienie pory posiłku;
• skojarzenie z insuliną niektórych leków obniżających poziom glukozy we krwi lub stosowanie pochodnych sulfonylomocznika (np. Diaprel MR, Symazide MR, Gliclada, Amaryl, Glibetic, GlimeHexal, Symglic) wymaga wzmożonej kontroli glikemii, ponieważ może obniżać je do poziomów poniżej alertowego. Pozostałe leki stosowane w leczeniu cukrzycy w tzw. monoterapii (czyli jako jedyny lek) oraz bez jednoczesnego stosowania insuliny, nie prowadzą do powstania hipoglikemii;
• nieuwzględnienie zmian w dawkowaniu insuliny i pochodnych sulfonylomocznika przy jednoczesnym wysiłku fizycznym i przy zmniejszonej kaloryczności posiłków;
• spożywanie alkoholu bez dostosowania dawek leków przeciwcukrzycowych oraz częstszej kontroli poziomu cukru – hipoglikemia spowodowana nadmiernym spożyciem alkoholu jest o tyle niebezpieczna, że nie poddaje się leczeniu glukagonem;
• nadmierne starania prowadzące do obniżania wartości glikemii i hemoglobiny glikowanej (HbA1C);
• ponadto niektóre choroby dodatkowe, jak niewydolność nerek, zaburzenia odżywiania, niedoczynność tarczycy albo upośledzone wchłanianie jelitowe, mogą przysposabiać do wstąpienia hipoglikemii [1].

Pamiętaj, że u osób starszych lub ze schorzeniami układu krążenia, hipoglikemia może stanowić poważne zagrożenie dla życia!

Co robić, gdy wystąpi u Ciebie hipoglikemia?

Hipoglikemia to stan, który wymaga natychmiastowej reakcji. Szybkie podjęcie odpowiednich kroków może zapobiec poważnym powikłaniom i przywrócić Ci równowagę glikemiczną. Oto, co możesz zrobić, jeżeli dojdzie u Ciebie do zbyt dużego spadku poziomu cukru we krwi:

• zmierz swój poziom cukru we krwi za pomocą glukometru lub sprawdź odczyty CGM lub systemu Flash. Jeśli to konieczne, zatrzymaj podawanie insuliny przez pompę insulinową;
• zastosuj tzw. regułę 15/15 – przyjmij 15 g glukozy (1,5 wymiennika węglowodanowego – WW) i skontroluj glikemię po 15 minutach. Jeśli hipoglikemia nadal się utrzymuje, powtórz spożycie 15 g glukozy i ponownie skontroluj poziom cukru po 15 minutach;
• w praktyce 15 g glukozy oznacza spożycie szybko wchłaniających się węglowodanów, takich jak szklanka soku owocowego, coca-cola, glukoza w płynie czy woda z rozpuszczonymi 3-4 łyżeczkami cukru. Ponieważ przygotowanie wody z cukrem może być czasochłonne, miej zawsze pod ręką coś gotowego, jak puszka coli czy glukoza w płynie – będziesz mógł wtedy szybko zareagować;
• przyjmij porcję węglowodanów dłużej wchłaniających się, aby utrzymać stabilny poziom cukru we krwi. Może to być np. kromka chleba z chudą wędliną. Po około 2 godzinach ponownie zmierz poziom glukozy we krwii;
• zastanów się jaka mogła być przyczyna hipoglikemii, aby uniknąć podobnej sytuacji w przyszłości [1].

 Pamiętaj, że jeśli objawy hipoglikemii są bardzo nasilone, najpierw wypij coś słodkiego, jak cola czy sok, a dopiero potem zmierz poziom cukru we krwi!

Jeśli pacjent stracił przytomność lub nie może przełykać, konieczna jest pomoc osób trzecich. W takich przypadkach stosuje się glukagon, który działa przeciwnie do insuliny. Można go podać podskórnie lub domięśniowo (Glucagen 1 mg Hypokit) lub donosowo u pacjentów powyżej 4 roku życia (Baqsimi 3mg) [1]. Równocześnie należy wezwać pogotowie ratunkowe.

Jakie są najczęściej popełniane błędy w trakcie hipoglikemii?

W momencie spadku cukru we krwi łatwo o błędy, które mogą przynieść więcej szkody niż pożytku. Oto najczęstsze z nich:

• spożywanie zbyt dużej ilości węglowodanów, co prowadzi do hiperglikemii;
• spożywanie czekolady, cukierków, ciast itp. – są to produkty tłuste, które zawierają wolno wchłaniające się węglowodany, a w hipoglikemii potrzebujemy szybkiego wzrostu poziomu cukru;
• spożywanie produktów light zawierających słodziki, które mimo słodkiego smaku, nie podniosą poziomu glukozy we krwi.

Podsumowanie

Hipoglikemia to stan, który może być dla Ciebie niebezpieczny, zwłaszcza jeśli nie zareagujesz na czas. Zrozumienie objawów i przyczyn niskiego poziomu cukru we krwi pozwali Ci na szybkie i skuteczne działanie. Pamiętaj, aby zawsze mieć przy sobie szybko wchłanialne źródło glukozy i regularnie monitorować swój poziom cukru. Jeśli masz wątpliwości co do postępowania w przypadku hipoglikemii, skonsultuj się z lekarzem, aby być przygotowanym na każdą sytuację.