,

Krzywa cukrowa, czyli jak przygotować się do badania tolerancji glukozy (OGTT)?

Krzywa cukrowa — doustny test tolerancji glukozy (OGTT)

Cukrzyca jest grupą chorób metabolicznych, które charakteryzują się niedoborem insuliny, jej brakiem bądź też nieprawidłowym działaniem. Zaburzenia tolerancji glukozy oraz nieprawidłowa glikemia na czczo to z kolei tzw. stany przedcukrzycowe.

Powstająca w cukrzycy hiperglikemia, czyli podwyższony poziom glukozy we krwi, prowadzi do zaburzeń funkcjonowania  narządów, zwłaszcza oczu, nerek i serca. Hiperglikemia powoduje również powikłania polegające na uszkodzeniu nerwów i naczyń krwionośnych. Dlatego tak ważne jest rozpoznawanie cukrzycy odpowiednio wcześnie.

Rozpoznanie cukrzycy typu 1

Z cukrzycą typu pierwszego sprawa jest prosta. Ten typ choroby ma gwałtowny początek i charakterystyczne objawy, do których należy: nasilona diureza (czyli wielomocz), bardzo duże pragnienie, czy gwałtowna utrata masy ciała. Do pozostałych, mniej charakterystycznych objawów zaliczamy osłabienie, senność, zaburzenia widzenia oraz stany zapalne narządów moczowo-płciowych. W momencie występowania takich objawów należy po prostu w dowolnym momencie wykonać w laboratorium oznaczenie poziomu glukozy w osoczu krwi. Będzie to tzw. przygodna glikemia (czytaj także: Insulinowrażliwość i insulinooporność) Jej wartość równa lub wyższa 200 mg/dl przy jednoczesnych objawach jest podstawą do rozpoznania cukrzycy [1].

Diagnostyka stanów przedcukrzycowych i cukrzycy typu 2

Cukrzyca typu 2, a także stany przedcukrzycowe (nieprawidłowa glikemia na czczo oraz nieprawidłowa tolerancja glukozy), mogą nie dawać żadnych objawów przez długi czas [2,3]. Dlatego wykonuje się badania przesiewowe. W zależności od wyników lekarz stawia diagnozę od razu albo w przypadku wątpliwości zleca wykonanie doustnego testu tolerancji glukozy (OGTT, czyli oral glucose tolerance test).

Przy braku objawów i glikemii przygodnej poniżej 200 mg/dl należy dwukrotnie, w dwa różne dni, oznaczyć glikemię na czczo. Cukrzycę rozpoznaje się, jeśli dwukrotnie osiągnie ona wynik ≥ 126 mg/dl. 

Jeśli nie występują objawy hiperglikemii, a przygodna glikemia jest powyżej 200 mg/dl, oznacza się glikemię na czczo. Prawidłowy wynik to 70-99 mg/dl. Jeśli zaś glikemia na czczo wynosi ≥ 126 mg/dl, również rozpoznaje się cukrzycę. Tu wystarczy jednokrotny pomiar.

Jeśli natomiast wynik glikemii na czczo będzie w przedziale 100-125 mg/dl, a także gdy zachodzi podejrzenie jakiejś nieprawidłowej tolerancji glukozy, wykonuje się OGTT [1].

U kogo wykonujemy badania przesiewowe w kierunku cukrzycy?

Badania przesiewowe w kierunku cukrzycy trzeba wykonywać raz na 3 lata u wszystkich osób powyżej 45. roku życia. 

Dodatkowo badania te powinny wykonywać osoby z:

  • chorobami układu sercowo-naczyniowego,
  • nadwagą,
  • zaburzeniami stężenia cholesterolu i trójglicerydów we krwi.

Zalecenia dotyczą także kobiet:

  • u których wystąpiła cukrzyca ciążowa,
  • z urodzonym dzieckiem o masie ciała powyżej 4 kg,
  • chorujących na zespół policystycznych jajników.

Cukrzyca ciążowa jako stan zagrożenia dla przyszłej mamy i jej dziecka

W grupie ryzyka są także osoby mało aktywne fizycznie, lub posiadające w rodzinie krewnych z rozpoznaną cukrzycą.

Jednym słowem: wszyscy jesteśmy podejrzani, a organizowane wielokrotnie przed epidemią Covid-19 akcje pomiaru przygodnej glikemii wśród ludzi miały ogromny, praktyczny sens. Pozwalały bowiem na szybkie wykrycie bezobjawowych zaburzeń gospodarki węglowodanowej i niedopuszczenie do wystąpienia powikłań nieleczonej cukrzycy.

Doustny test tolerancji glukozy (OGTT)

Test OGTT mówi nam, jak nasz organizm radzi sobie z przetwarzaniem glukozy w organizmie. Służy do diagnozowania problemów z tolerancją glukozy oraz do wykrywania cukrzycy, zaburzeń funkcjonowania komórek beta trzustki, reaktywnej hipoglikemii i akromegalii [4]. Test wykonuje się również u kobiet między 24. a 28. tygodniem ciąży w celu diagnostyki cukrzycy ciążowej. U kobiet z grup ryzyka badanie może być zlecone nawet w pierwszym trymestrze. OGTT służy także do diagnozowania cukrzycy u chorych na mukowiscydozę [1].

Jak się przygotować?

Doustny test tolerancji glukozy wykonuje się u osób wypoczętych, na czczo. Nie ma ograniczeń w spożywaniu pokarmów w dni poprzedzające badanie. Osoby, które zażywają metforminę, powinny odstawić ją na ok. tydzień przed planowanym testem OGTT [1].

Najpierw wykonuje się pomiar poziomu glukozy we krwi na czczo. Następnie badany musi wypić 75 g glukozy rozpuszczonej w ok. 200 ml wody. W aptekach dostępne są gotowe opakowania zawierające 75 g glukozy (także o smaku cytrynowym), gotowej do rozpuszczenia. Roztwór ten należy wypić w przeciągu 10 minut od pobrania krwi na czczo. Krew pobiera się dwukrotnie — po 60 i po 120 minutach od wypicia roztworu.

Przez cały ten czas pacjenci powinni pozostać się w spoczynku, w miejscu pobrania krwi i przeprowadzania testu, ze względu na możliwe niepożądane reakcje organizmu. 75 g glukozy to jednorazowo bardzo duża ilość. Dość często zdarzają się nudności, bóle głowy i wymioty. Rzadką, ale możliwą sytuacją jest wystąpienie hipoglikemii — w odpowiedzi na glukozę występuje wyrzut insuliny, w wyniku czego może dojść do gwałtownego spadku glikemii. Niezalecane jest też picie wody, gdyż może ona zaburzać wynik badania [4].

Interpretacja wyników doustnego testu tolerancji glukozy

Kluczowe znaczenie ma wynik glikemii w 120 minucie doustnego testu tolerancji glukozy. Wartość poniżej 140 mg/dl świadczy o prawidłowej tolerancji glukozy. Wynik pomiędzy 140 mg/dl, a 199 mg/dl oznacza nieprawidłową tolerancję glukozy (IGT). Wartość ≥200 mg/dl jest podstawą rozpoznania cukrzycy i wymaga pilnej konsultacji z lekarzem [1].

Uwaga: wszystkie wymienione badania wykonuje się w laboratorium diagnostycznym. Obowiązujące wyniki podaję w jednostkach mg/dl, które są stosowane w Polsce. Jednakże w innych państwach, w tamtejszych systemach opieki zdrowotnej, mogą obowiązywać inne jednostki wartości stężeń glukozy w osoczu krwi: mmol/l.

Bibliografia

  1. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne, Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę, 2020, Diabetologia Praktyczna 2020, tom 6, nr 1
  2. Diagnosis and management of type 2 diabetes (HEARTS-D). Geneva: World Health Organization; 2020 (WHO/UCN/NCD/20.1). Licence: CC BY-NC-SA 3.0 IG
  3. Definition and diagnosis of diabetes mellitus and intermediate hyperglycemia : report of a WHO/IDF consultation, Geneva: World Health Organization; 2006
  4. Eyth E, Basit H, Smith CJ. Glucose Tolerance Test. [Updated 2020 Aug 11]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2021 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK532915/ stan na 28.02.202

Omawiane substancje

  • Glukoza

    Glukoza to cukier prosty, który jest podstawowym źródłem energii dla organizmu. Jest powszechnie stosowana w przemyśle spożywczym jako słodzik.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne

Omawiane schorzenia

  • Cukrzyca

    Cukrzyca to choroba metaboliczna charakteryzująca się podwyższonym poziomem glukozy we krwi. Nieleczona cukrzyca może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak uszkodzenie nerek, nerwów, oczu oraz serca.

Więcej poradników

Wyświetlane poradniki pochodzą z kategorii czytanego artykułu: , .