Olej z pestek arbuza

Czym jest olej z pestek arbuza i jak się go otrzymuje?

Olej z pestek arbuza pochodzi z nasion Citrullus lanatus – rośliny z rodziny dyniowatych, uprawianej m.in. w Afryce Subsaharyjskiej (odmiana kalahari) i w basenie Morza Śródziemnego. Otrzymuje się go metodą tłoczenia na zimno, która pozwala zachować bioaktywne składniki – witaminy, fitosterole, fosfolipidy i skwalen – lepiej niż ekstrakcja rozpuszczalnikowa⁷. Gotowy produkt ma jasnożółtą barwę i neutralny, lekko orzechowy zapach⁸.

Olej jest lekki i szybko się wchłania, co sprawia, że nie pozostawia tłustego filmu na skórze⁹. W kosmetologii stosuje się go jako samodzielny preparat lub jako składnik emulsji, serum i maseczek. Nienasycone kwasy tłuszczowe stanowią łącznie 75–85% jego składu¹⁰.

Jaki jest skład chemiczny oleju z pestek arbuza?

Profil kwasów tłuszczowych oleju z pestek arbuza jest zdominowany przez dwa nienasycone kwasy tłuszczowe. Kwas linolowy (C18:2, omega-6) stanowi 50–68% całkowitych kwasów tłuszczowych, a kwas oleinowy (C18:1, omega-9) – 18–35%. Nasycone kwasy tłuszczowe, palmitynowy i stearynowy, obecne są w mniejszych ilościach¹.

Poza kwasami tłuszczowymi olej zawiera kilka grup ważnych związków bioaktywnych. Fitosterole – głównie beta-sitosterol (ok. 55% frakcji sterolowej) i delta-5-awenasterol (ok. 35%) – to łącznie 15 różnych steroli roślinnych¹¹. Tokoferole (witamina E) zdominowane są przez gamma-tokoferol, którego stężenie jest ok. 25 razy wyższe niż alfa-tokoferolu¹². Wśród karotenoidów obecne są: likopen, beta-karoten, luteina i fitofluoren¹³. Badania wykazały też obecność kwasów fenolowych, saponin, terpenoidów, fosfolipidów i skwalenu⁷¹⁴.

Jak olej z pestek arbuza działa na skórę?

Najlepiej udokumentowane działanie oleju z pestek arbuza dotyczy pielęgnacji skóry stosowanej zewnętrznie. Kwas linolowy – niezbędny kwas tłuszczowy, którego organizm nie wytwarza samodzielnie – odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu bariery naskórkowej: ogranicza przeznaskórkową utratę wody (TEWL) i uczestniczy w tworzeniu ceramidów¹⁶. Kwas oleinowy działa jako emolient – zmiękcza naskórek i ułatwia wnikanie składników oleju w głębsze warstwy skóry¹⁷.

Beta-sitosterol – dominujący fitosterol – w badaniu z 2019 roku wykazał zdolność do pobudzania syntezy kwasu hialuronowego oraz zwiększania ekspresji białek bariery naskórkowej: lorykryny, filagryny i inwolukryny. Badanie opublikowane w *Journal of Experimental Biology and Medicine* pokazało z kolei, że beta-sitosterol łagodzi objawy atopowego zapalenia skóry przez regulację mastocytów i obniżenie poziomu histaminy oraz cytokin zapalnych⁴. Są to jednak badania eksperymentalne, a nie duże badania kliniczne z udziałem pacjentów.

Gamma-tokoferol wykazuje właściwości przeciwutleniające, chroniąc lipidy błon komórkowych przed uszkodzeniem przez wolne rodniki. Przeglądy piśmiennictwa dotyczące witaminy E w dermatologii wskazują na jej działanie: fotoochronne, przyspieszające gojenie ran, przeciwstarzeniowe, przeciwzapalne i nawilżające³. Karotenoidy (likopen, beta-karoten) w badaniach laboratoryjnych stymulują produkcję kolagenu w komórkach skóry i pomagają ograniczyć uszkodzenia wywołane promieniowaniem UV¹³¹⁸. Olej nie jest jednak środkiem przeciwsłonecznym i nie zastępuje filtrów UV.

Dzięki wysokiej zawartości kwasu linolowego olej z pestek arbuza reguluje również wydzielanie sebum. Może być pomocny w pielęgnacji skóry trądzikowej i mieszanej – nie zatyka porów (właściwość niekomedogenna)¹⁹. Aktywność przeciwutleniająca oleju mierzona testem DPPH wynosi 0,894 mg ekwiwalentu alfa-tokoferolu na gram suchych nasion²⁰.

Jak stosować olej z pestek arbuza na włosy i skórę głowy?

Olej z pestek arbuza stosowany na włosy i skórę głowy działa przede wszystkim jako lekki kondycjoner. Wmasowany w skórę głowy może zmniejszać stres oksydacyjny, który w badaniach wiąże się z łysieniem (alopecją)²¹. Kwasy tłuszczowe odżywiają opuszkę włosa i wzmacniają strukturę łodygi²².

W praktyce kilka kropel oleju można nałożyć bezpośrednio na końcówki włosów lub wmasować w skórę głowy jako kurację przed myciem. Sprawdza się też jako lekki olejek wygładzający – ogranicza elektryzowanie i nadaje połysk. Ponieważ olej szybko się wchłania, nie obciąża cienkich włosów tak jak cięższe oleje (np. olej kokosowy)⁹.

Co mówią badania o wpływie na zdrowie ogólne?

Część źródeł opisuje potencjalne działanie ogólnoustrojowe ekstraktów z pestek arbuza – na układ sercowo-naczyniowy, gospodarkę glukozową czy funkcję wątroby. Ważne jest jednak, żeby wiedzieć, na jakim poziomie dowodów te informacje się opierają.

Badania na szczurach z otyłością wykazały, że podawanie sproszkowanych pestek arbuza poprawiało profil lipidowy i zmniejszało stres oksydacyjny²⁴. Ekstrakt metanolowy z pestek obniżał poziom glukozy we krwi u szczurów z cukrzycą indukowaną streptozotocyną, prawdopodobnie przez poprawę wydzielania insuliny²⁵. W modelu zwierzęcym wykazano też działanie hepatoprotekcyjne oleju z pestek wobec uszkodzenia wątroby wywołanego czterochlorkiem węgla²⁶. Triterpenoid kukurbitacyna E hamuje enzymy COX i neutralizuje reaktywne formy azotu, co sugeruje działanie przeciwzapalne²⁷.

Wszystkie te dane pochodzą z badań na zwierzętach lub z eksperymentów laboratoryjnych. Nie ma dotychczas klinicznych badań z udziałem ludzi, które potwierdzałyby te efekty przy stosowaniu oleju z pestek arbuza⁵. Olej nie jest lekiem i nie zastępuje leczenia żadnej choroby.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Olej z pestek arbuza stosowany zewnętrznie jest ogólnie dobrze tolerowany, ale w pewnych sytuacjach warto zachować ostrożność lub skonsultować się z lekarzem przed użyciem.

• Ciąża i karmienie piersią: brak wystarczających danych bezpieczeństwa – skonsultuj stosowanie z lekarzem lub położną⁶.
• Choroby wątroby, nerek lub nowotwór: przed zastosowaniem skonsultuj się z lekarzem prowadzącym⁶.
• Padaczka: wymaga konsultacji ze specjalistą⁶.
• Reakcja alergiczna: jeśli po nałożeniu oleju pojawi się zaczerwienienie, świąd, pokrzywka lub obrzęk, przerwij stosowanie i skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
• Zaostrzenie choroby skóry: jeśli stosujesz olej przy atopowym zapaleniu skóry, łuszczycy lub egzemie i objawy się nasilają – zgłoś się do dermatologa.
• Nie spożywaj oleju doustnie – preparat przeznaczony do użytku zewnętrznego nie jest dopuszczony do stosowania wewnętrznego²³.

Jeśli stosujesz leki obniżające ciśnienie krwi lub poziom cukru, a rozważasz przyjmowanie suplementów zawierających ekstrakt z pestek arbuza doustnie – koniecznie skonsultuj to z lekarzem, ponieważ badania na zwierzętach sugerują możliwe działanie hipotensyjne i hipoglikemizujące²⁴²⁸.

Olej z pestek arbuza to lekki, szybko wchłaniający się olej roślinny, który sprawdzi się w codziennej pielęgnacji skóry – szczególnie mieszanej, trądzikowej, suchej i dojrzałej. Wybieraj produkt tłoczony na zimno, który zachowuje pełny profil bioaktywny. Przed pierwszym użyciem zawsze wykonaj test płatkowy. Pamiętaj, że olej jest preparatem kosmetycznym – nie lekiem – i przy poważniejszych problemach skórnych warto skonsultować się z dermatologiem.