Kategorie
Leki bez recepty (OTC)
Leki na receptę (RX)
Suplementy diety
Wyroby medyczne
Środki spożywcze
Dermokosmetyki
Poradniki
Schorzenia
Substancje czynne
Interakcje
Porady
Kalkulatory
Badania kliniczneIndeks substancji czynnych
strona nr 8
Substancje czynne mogą mieć różne pochodzenie – od związków syntetycznych, przez naturalne ekstrakty roślinne, po witaminy i minerały wspierające organizm. Jeśli chcesz szybko sprawdzić, jak działa dany składnik i w jakich sytuacjach znajduje zastosowanie, skorzystaj z naszego indeksu. Znajdziesz tu jasne opisy właściwości, działania i zastosowania poszczególnych substancji.
- syntetyczne i biologiczne
Awatrombopag zwiększa liczbę płytek krwi u dorosłych z małopłytkowością, zwłaszcza przy chorobach wątroby lub przewlekłej małopłytkowości immunologicznej, umożliwiając bezpieczniejsze leczenie i zabiegi.
- syntetyczne i biologiczne
Awelumab to innowacyjny lek immunoonkologiczny stosowany w terapii wybranych nowotworów, wzmacniający odpowiedź immunologiczną organizmu w walce z rakiem u dorosłych pacjentów.
- syntetyczne i biologiczne
Awibaktam to nowoczesny inhibitor β-laktamaz, stosowany z innymi antybiotykami w leczeniu ciężkich zakażeń bakteryjnych, zwłaszcza tych wywołanych przez szczepy oporne na standardowe terapie.
- syntetyczne i biologiczne
Awobenzon to chemiczny filtr UV pochłaniający promieniowanie UVA (320–400 nm). Stosowany w kremach z filtrem, fotostabilizowany przez oktokrelen lub inne substancje. Wchłania się przez skórę w śladowych ilościach, nie działa hormonalnie, rzadko wywołuje reakcje fotoalergiczne.
- syntetyczne i biologiczne
Awokadan butylu to składnik kosmetyczny pochodny oleju z awokado, który hamuje enzym 5α-reduktazę i ogranicza nadmierne wydzielanie sebum. Stosuje się go w produktach do skóry tłustej, trądzikowej i przetłuszczającej się skóry głowy.
- surowce roślinne
Awokado właściwe (Persea americana) zawiera nienasycone kwasy tłuszczowe, beta-sitosterol, polifenole i awokatin B. Wykazuje udokumentowany wpływ na obniżenie LDL-cholesterolu i może łagodzić objawy choroby zwyrodnieniowej stawów. Osoby przyjmujące warfarynę powinny skonsultować spożycie awokado z lekarzem.
- syntetyczne i biologiczne
Azacytydyna to nowoczesny lek stosowany głównie w terapii nowotworów krwi, działający na nieprawidłowe komórki i hamujący ich rozwój. Dostępna w postaci tabletek i wstrzyknięć.
Azaperon, neuroleptyk weterynaryjny z grupy butyrofenonów, stosowany głównie u świń do redukcji stresu, agresji i pobudzenia poprzez blokadę receptorów D2 oraz alfa1-adrenergicznych, zapewniając uspokojenie bez utraty przytomności.
- syntetyczne i biologiczne
Azatiopryna to immunosupresant stosowany w leczeniu chorób autoimmunologicznych i po przeszczepach, wspomagający kontrolę odpowiedzi odpornościowej i dostosowywany do potrzeb pacjenta.
- syntetyczne i biologiczne
Azelastyna to lek przeciwhistaminowy stosowany w łagodzeniu objawów alergii, takich jak katar, świąd i łzawienie oczu. Dostępna w postaci aerozolu do nosa i kropli do oczu.
- syntetyczne i biologiczne
Azjatykozyd to aktywny glikozyd z wąsika azjatyckiego (Centella asiatica). W badaniach na modelach zwierzęcych i in vitro wspomaga gojenie ran, syntezę kolagenu i działa antyoksydacyjnie. Stosowany w kremach, hydrożelach i nanoemulsjach do pielęgnacji skóry.
- syntetyczne i biologiczne
Azotan amonu to substancja lecznicza stosowana w leczeniu chorób układu krążenia, takich jak choroba niedokrwienna serca czy nadciśnienie tętnicze. Działa rozszerzająco na naczynia krwionośne, poprawiając przepływ krwi i zmniejszając obciążenie serca.
Azotan cynku to związek o działaniu antyseptycznym, ściągającym i przeciwzapalnym, stosowany miejscowo w leczeniu ran, stanów zapalnych błon śluzowych, trądziku oraz nadwrażliwości zębiny, wspierający regenerację tkanek.
- syntetyczne i biologiczne
Azotan potasu (KNO₃) to dawca azotanów produkujący tlenek azotu niezależnie od enzymu syntazy NO. Stosowany zewnętrznie w pastach do zębów (3–5%) łagodzi nadwrażliwość zębiny; w warunkach klinicznych badany jako środek ochrony nerek przed nefropatią pokontrastową. Przewlekłe przyjmowanie w HFpEF nie przyniosło poprawy wydolności wysiłkowej w dużym RCT z 2024 roku.
- syntetyczne i biologiczne
Aztreonam to antybiotyk zwalczający zakażenia bakteriami Gram-ujemnymi, stosowany m.in. w mukowiscydozie oraz powikłanych infekcjach, dostępny w wielu formach dla różnych grup pacjentów.
- syntetyczne i biologiczne
Azylsartan medoksomil skutecznie obniża ciśnienie tętnicze, blokując działanie substancji podnoszących ciśnienie krwi. Stosowany w leczeniu nadciśnienia u dorosłych, dostępny jest w formie tabletek.
- syntetyczne i biologiczne
Azytromycyna to antybiotyk makrolidowy o szerokim zastosowaniu w leczeniu zakażeń bakteryjnych, charakteryzujący się prostym dawkowaniem i różnorodnymi formami podania.
- surowce roślinne
Babka jajowata to błonnikowy suplement z łuski Plantago ovata, stosowany przy zaparciach, podwyższonym cholesterolu i zaburzeniach glikemii. Działa przez tworzenie żelu w jelitach. Typowa dawka wynosi 5–15 g dziennie, zawsze z dużą ilością wody.
- surowce roślinne
Babka lancetowata (Plantago lanceolata) zawiera aukubinę, śluzy, garbniki i flawonoidy, które łagodzą suchy kaszel, podrażnienia gardła i wspomagają gojenie ran. EMA uznaje jej tradycyjne zastosowanie przy kaszlu i nieżycie dróg oddechowych. Dostępna w aptece jako syrop, herbatka lub suplement.
- surowce roślinne
Babka płesznik (Plantago ovata) dostarcza błonnika arabinoxylanowego, który w jelitach tworzy żel regulujący pracę jelit, obniżający LDL-cholesterol i wspomagający kontrolę glikemii. Zawsze przyjmuj ją z pełną szklanką wody i z odstępem od innych leków.
- surowce roślinne
Babka zwyczajna (Plantago major) zawiera aukubinę, allantoinę, śluz i garbniki, które działają przeciwzapalnie, wykrztuśnie i wspomagają gojenie ran. Niemiecka Komisja E zatwierdziła jej stosowanie przy kaszlu i stanach zapalnych skóry. Wymaga ostrożności u osób przyjmujących warfarynę i w ciąży.
- syntetyczne i biologiczne
Bacillus clausii to probiotyk przetrwalnikujący, który dociera do jelit żywy nawet podczas antybiotykoterapii. Skraca czas biegunki u dzieci o ponad 9 godzin, łagodzi dolegliwości przy eradykacji H. pylori i wspomaga odbudowę mikrobioty po leczeniu antybiotykami. Nie należy stosować go u osób z niedoborami odporności.
- syntetyczne i biologiczne
Bacillus coagulans to probiotyk tworzący przetrwalniki, który przeżywa kwas żołądkowy i kiełkuje w jelicie cienkim. Badania kliniczne potwierdzają jego skuteczność w IBS, wzdęciach i zaparciach. Typowa dawka wynosi 2 miliardy CFU dziennie; suplementy są stabilne w temperaturze pokojowej.
- syntetyczne i biologiczne
Bacillus coagulans GBI-30, 6086 to przetrwalnikowy probiotyk odporny na kwas żołądkowy i wysoką temperaturę. Badania kliniczne wskazują na jego rolę w łagodzeniu objawów IBS, poprawie wchłaniania aminokwasów i wsparciu odporności. Dostępny bez recepty, stosowany w dawce 1–2 mld CFU dziennie.
- syntetyczne i biologiczne
Bacillus ferment pochodzi z bakterii Bacillus subtilis, tworzącej przetrwalniki odporne na kwas żołądkowy. Suplement stosuje się przy wzdęciach, zaparciach i dyskomforcie trawiennym. Dawki w badaniach wynoszą 1–5 mld CFU dziennie. Osoby immunosupresyjne powinny skonsultować stosowanie z lekarzem.
- syntetyczne i biologiczne
Bacillus subtilis to probiotyk tworzący spory odporne na kwas żołądkowy. Badania kliniczne potwierdzają poprawę komfortu trawiennego i wsparcie odporności śluzówkowej. Posiada status bezpieczeństwa EFSA (QPS) i FDA (GRAS). Osoby z obniżoną odpornością powinny skonsultować stosowanie z lekarzem.
- syntetyczne i biologiczne
Bacytracyna to miejscowy antybiotyk skuteczny przeciw bakteriom Gram-dodatnim, stosowany w leczeniu i profilaktyce zakażeń skóry, ran i oparzeń. Często łączona z innymi lekami dla szerszego działania.
- surowce roślinne
Bagno zwyczajne to krzew o bogatym składzie olejku eterycznego, zdominowanym przez ledol i palustrol. Ma długą historię stosowania przy dolegliwościach oddechowych i bólach stawów, ale duże dawki są toksyczne. Roślina jest bezwzględnie przeciwwskazana w ciąży i wchodzi w interakcje z lekami nasennymi.
- Baicapil
Opis w przygotowaniu
- surowce roślinne
Bakłażan dostarcza nasuninu, kwasu chlorogenowego i flawonoidów o działaniu antyoksydacyjnym. Badania przedkliniczne wskazują na potencjalne korzyści dla lipidów krwi, ciśnienia i poziomu glukozy – wyciąg z bakłażana wymaga jednak ostrożności w ciąży i przy niektórych lekach.
- syntetyczne i biologiczne
Baklofen to lek rozluźniający mięśnie, stosowany głównie przy spastyczności związanej z chorobami neurologicznymi. Działa na ośrodkowy układ nerwowy, redukując napięcie i poprawiając komfort życia.
- surowce roślinne
Bakopa drobnolistna (brahmi) to ajurwedyjska roślina stosowana dla wsparcia pamięci i koncentracji. Aktywne bakozydy hamują acetylocholinesterazę i działają antyoksydacyjnie. Typowa dawka ekstraktu to 300–450 mg dziennie przez 12 tygodni. Może wchodzić w interakcje z lekami metabolizowanymi przez CYP450 i nie jest zalecana w ciąży.
- surowce roślinne
Bakozyd to aktywny składnik brahmi (Bacopa monnieri) – triterpenoidowa saponina wspierająca pamięć, koncentrację i ochronę neuronów. Badania kliniczne z dawką 300–450 mg standaryzowanego ekstraktu potwierdzają poprawę pamięci i redukcję stresu; najczęstsze działania niepożądane to łagodne dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.
- syntetyczne i biologiczne
Bakuchiol pochodzi z nasion Psoralea corylifolia i działa podobnie do retinolu – pobudza syntezę kolagenu, redukuje zmarszczki i przebarwienia. Stosowany w stężeniu 0,5–1%, wykazuje lepszą tolerancję niż retinol przy porównywalnej skuteczności w badaniach trwających 12 tygodni. Kobiety w ciąży i karmiące powinny unikać stosowania ze względu na brak danych bezpieczeństwa.
- syntetyczne i biologiczne
Baloksawir marboksylu to innowacyjny lek przeciwwirusowy stosowany w leczeniu i profilaktyce grypy, działający poprzez hamowanie namnażania wirusa i skracający czas trwania objawów.
- surowce roślinne
Balsam peruwiański to żywica z drzewa Myroxylon balsamum stosowana zewnętrznie na rany, owrzodzenia i hemoroidy. Jest silnym alergenem kontaktowym, a doustne przyjmowanie grozi uszkodzeniem nerek. Nie stosować w ciąży, podczas karmienia piersią ani przy chorobach nerek.
- surowce roślinne
Balsamowiec mirra (Commiphora myrrha) dostarcza żywicy bogatej w furanoseswiterpenoidy o działaniu przeciwzapalnym, przeciwdrobnoustrojowym i analgetycznym. Preparaty z myrry stosuje się przy problemach z jamą ustną, dolegliwościach trawiennych i ranach. Mirra jest przeciwwskazana w ciąży i może wchodzić w interakcje z warfaryną oraz lekami przeciwcukrzycowymi.
- surowce roślinne
Bambus zwyczajny dostarcza flawonoidów, kwasów fenolowych, fitosteroli i krzemionki. Badania przedkliniczne sugerują działanie przeciwutleniające, przeciwzapalne i hipoglikemizujące. Surowe pędy zawierają taksyfilinę – glikozyd zdolny do uwalniania cyjanowodoru – wymagają więc gotowania. Przed stosowaniem suplementów z bambusem skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
- syntetyczne i biologiczne
Bamlaniwimab to neutralizujące przeciwciało monoklonalne IgG1 blokujące domenę RBD białka kolca SARS-CoV-2. W badaniu BLAZE-1 kombinacja z etesewimabem zmniejszyła hospitalizacje o 70%. Autoryzacja awaryjna FDA wygasła w 2023 r. z powodu oporności wariantu Omikron.
- surowce roślinne
Banan zwyczajny (Musa paradisiaca) to bogate źródło witaminy C, A, B6, potasu i błonnika. Zawiera polifenole i flawonoidy o właściwościach antyoksydacyjnych. Dostępny jako proszek, ekstrakt, koncentrat soku i przecier.