Kolka u niemowlaka – co naprawdę działa? Preparaty, dawki i fakty

Kasia, 27 lat: „Syn płacze co wieczór po 3 godziny, a ja już nie wyrabiam”

Kasia i Tomek zostali rodzicami sześć tygodni temu. Ich syn Michał to zdrowy chłopiec, który dobrze przybiera na wadze i w ciągu dnia bywa spokojny. Problem zaczyna się codziennie około godziny 18. Michał zaczyna płakać. Nie cicho, nie marudząco. Głośno, przenikliwie, z zaciśniętymi piąstkami i podkurczonymi nóżkami.

Płacze dwie, czasem trzy godziny. Nic nie pomaga. Kasia karmi piersią co dwie godziny, bo boi się, że Michał jest głodny. Wstaje w nocy po kilka razy. Nie pamięta, kiedy ostatnio spała dłużej niż półtorej godziny bez przerwy.

Trzy rady, trzy osoby i zero pewności

Tomek pomaga, jak może, ale pracuje na zmiany i nie zawsze jest wieczorem w domu. Kasia zaczęła się zastanawiać, czy to jej wina. Może jej mleko jest „złe”? Może zjadła coś nieodpowiedniego? Rady z otoczenia sypią się jedna po drugiej. Mama Kasi mówi stanowczo: „Daj mu Espumisan, tobie dawałam i pomagało”. Teściowa z kolei: „Herbatka koperkowa i po sprawie, tak się robiło od zawsze”.

Położna podczas ostatniej wizyty powiedziała krótko: „To kolka, przejdzie”. Ale nie powiedziała, kiedy, nie powiedziała, co robić teraz, nie powiedziała, jak przetrwać kolejny wieczór. Kasia stoi w aptece z czerwonymi oczami. W jednej ręce trzyma telefon z otwartym forum dla mam, w drugiej portfel. Pyta farmaceutkę: „Pani, co mu dolega i co mogę mu podać, bo już nie wyrabiam”.

Czym właściwie jest kolka u niemowlaka i dlaczego Michał tak płacze?

Kolka niemowlęca to nie choroba. To etap rozwojowy, przez który przechodzi nawet co czwarte niemowlę w pierwszych tygodniach życia. Jest klasyfikowana jako czynnościowe zaburzenie przewodu pokarmowego, co oznacza, że narządy dziecka są zdrowe i prawidłowo zbudowane, ale jeszcze nie w pełni dojrzałe. Kolka u niemowlaka pojawia się zwykle około 2.-3. tygodnia życia, jej szczyt przypada na 6. tydzień, a ustępuje najczęściej między 3. a 5. miesiącem. Dokładnie w ten schemat wpisuje się Michał.^1,2,3

Jak wygląda kolka u niemowlaka? Dziecko zaczyna nagle, przenikliwie płakać, najczęściej wieczorem. Ma zaczerwienioną buzię, zaciśnięte piąstki, napięty brzuszek i podkurczone nóżki. Płacz jest głośniejszy i bardziej piskliwy niż zwykły płacz niemowlęcia i trudno go ukoić. Karmienie, przewijanie, branie na ręce zwykle nie pomagają. To właśnie te objawy kolki u niemowlaka odróżniają ją od zwykłego marudzenia.^2,4

Przez lata uważano, że kolka to po prostu „gazy w brzuszku”. Dziś wiemy, że przyczyny są złożone i do końca niewyjaśnione. Wśród czynników wymienia się niedojrzałość przewodu pokarmowego i układu nerwowego, zaburzenia mikrobioty jelitowej (czyli składu bakterii w jelitach), podwyższony poziom serotoniny w jelitach, a nawet stres rodzicielski. Badania wykazały, że niemowlęta z kolką mają w jelitach mniej korzystnych bakterii z rodzaju Lactobacillus i Bifidobacterium, a więcej bakterii potencjalnie wywołujących gazy i stany zapalne, takich jak Escherichia coli. Ile trwa kolka u niemowlaka? U zdecydowanej większości dzieci ustępuje samoistnie do 4.-5. miesiąca życia, niezależnie od tego, czy była leczona, czy nie.^3,5,6,7

Kiedy „kolka” to nie kolka: sygnały, które wymagają wizyty u lekarza

Mniej niż 5% niemowląt z nadmiernym płaczem ma jakąś chorobę organiczną ukrytą pod objawami przypominającymi kolkę. To niewiele, ale warto wiedzieć, na co zwracać uwagę. Kolkę można rozpoznać dopiero po wykluczeniu innych przyczyn płaczu. Stany, które mogą naśladować kolkę, to między innymi:^1,3,4,8

• alergia na białko mleka krowiego – zwłaszcza gdy w stolcu pojawia się krew lub dziecko ma zmiany skórne;
• refluks żołądkowo-przełykowy (GERD) – gdy dziecko dużo ulewa, krztusi się lub odmawia jedzenia;
• infekcja układu moczowego – może objawiać się wyłącznie płaczem i drażliwością;
• zapalenie ucha środkowego – dziecko może być niespokojne, zwłaszcza w pozycji leżącej;
• przepuklina pachwinowa – widoczne lub wyczuwalne uwypuklenie w pachwinie.

Dlatego tak ważne jest, aby rodzic znał objawy alarmowe, które wymagają pilnej konsultacji z pediatrą:^1,8

• gorączka powyżej 38°C;
• brak prawidłowego przybierania na wadze;
• silne wzdęcie brzucha, które nie ustępuje;
• wymioty, zwłaszcza „chlustające”;
• krew w stolcu;
• nadmierna senność lub apatia;
• wysypka lub zmiany w sposobie oddychania;
• płacz, który zaczął się po 3. miesiącu życia lub nie ustąpił po 5. miesiącu.⁴

Jeśli dziecko poza wieczornym płaczem dobrze się rozwija, je, przybiera na wadze i w ciągu dnia jest pogodne, to z bardzo dużym prawdopodobieństwem mamy do czynienia z kolką niemowlęcą. Właśnie tak było w przypadku Michała.

Preparaty na kolkę dostępne w polskich aptekach: co działa, a co nie?

Poniższa tabela podsumowuje najczęściej stosowane preparaty na kolkę niemowlęcą dostępne bez recepty w Polsce. Warto ją zachować, bo porządkuje to, co mama, teściowa i internet mogą przedstawiać jako „sprawdzone sposoby”.

Żaden z tych preparatów nie jest „lekiem na kolkę” w pełnym tego słowa znaczeniu. Kolka nie jest chorobą, więc nie ma na nią leku, który ją wyleczy. Preparaty mogą jedynie łagodzić objawy u części dzieci. Najsilniejsze dowody naukowe stoją za probiotykiem Lactobacillus reuteri DSM 17938 (BioGaia ProTectis) u dzieci karmionych piersią. Symetykon jest bezpieczny i wart próby, ale w badaniach klinicznych nie okazał się skuteczniejszy od placebo.^3,5,8,11

Co powiedziała farmaceutka Kasi?

Farmaceutka najpierw zapytała o kilka rzeczy: czy Michał dobrze przybiera na wadze, czy nie ma gorączki, czy nie ulewa nadmiernie, czy w stolcu nie ma krwi. Kasia odpowiedziała, że ostatnia wizyta u pediatry była tydzień temu i wszystko było w normie. Chłopiec waży już ponad 4,5 kg, je chętnie, w ciągu dnia bywa spokojny. Płacz zaczyna się wieczorem i trwa do 2-3 godzin.

Farmaceutka powiedziała Kasi wprost: to, co opisuje, bardzo przypomina typową kolkę niemowlęcą. Nie jest to choroba i nie oznacza, że z Michałem jest coś poważnego. Nie oznacza też, że mleko Kasi jest „złe” ani że robi coś źle jako mama. Kolka dotyka nawet co czwarte niemowlę i ustępuje samoistnie, najczęściej między 3. a 4. miesiącem życia.

Potem farmaceutka omówiła z Kasią konkretne preparaty dostępne w polskich aptekach, ich działanie i to, czego można się po nich realistycznie spodziewać. Zasugerowała krople z probiotykiem Lactobacillus reuteri DSM 17938 jako opcję z najlepszymi dowodami naukowymi u dzieci karmionych piersią, a Espumisan Baby jako bezpieczną próbę na tydzień. Podkreśliła też, że równie ważne jak preparaty są techniki uspokajania i wsparcie ze strony bliskich.

Co Kasia może zrobić dziś wieczorem, gdy Michał znów zacznie płakać?

Techniki uspokajania niemowlęcia z kolką:

• noszenie i kołysanie – trzymanie dziecka blisko ciała (np. w chuście) daje mu poczucie bezpieczeństwa i ciepła. Delikatne kołysanie i chodzenie po mieszkaniu to jedna z najczęściej skutecznych metod;
• ułożenie na brzuszku na kolanach rodzica – dziecko kładzie się brzuszkiem na udach i delikatnie masuje po plecach. Nacisk na brzuszek może ułatwiać odchodzenie gazów. Uwaga: nigdy nie kładziemy niemowlęcia na brzuszku do snu, bo zwiększa to ryzyko SIDS;
• biały szum – szum wentylatora, suszarki (z bezpiecznej odległości) lub specjalnej aplikacji może działać kojąco, bo przypomina dźwięki z łona matki. Generator szumu powinien stać co najmniej 2 metry od dziecka i być ustawiony na cichy poziom. Nie należy stosować go długotrwale ani bezpośrednio przy uchu dziecka;
• ciepły okład na brzuszek – termofor z pestek wiśni lub ciepła pieluszka. Termofor musi być ciepły, nie gorący, aby nie poparzyć dziecka;
• masaż brzuszka – delikatne ruchy dłonią zgodnie z ruchem wskazówek zegara (czyli wzdłuż przebiegu jelita grubego) pomagają w odgazowaniu;
• spacer w wózku lub jazda samochodem – ruch i wibracje działają uspokajająco na wiele niemowląt;
• kąpiel w ciepłej wodzie – relaksuje mięśnie brzuszka.^1,10,12

Dieta mamy karmiącej a kolka dziecka:

Wbrew temu, co mówi wiele babć, dieta mamy karmiącej piersią w większości przypadków nie ma związku z kolką u dziecka. Kolka występuje z podobną częstością u dzieci karmionych piersią i mieszanką. Nie ma podstaw do profilaktycznego stosowania diety bezmlecznej ani bezlaktozowej u matki karmiącej. Mama powinna jeść zdrowo i różnorodnie.^1,6,8

Jedyne badanie, które wykazało skrócenie płaczu, dotyczyło bardzo rygorystycznej diety eliminacyjnej (bez mleka, jaj, orzechów, pszenicy, soi i ryb), ale taka dieta wymaga nadzoru dietetyka i nie jest zalecana rutynowo. Natomiast jeśli u dziecka oprócz płaczu pojawiają się inne objawy (wysypka, krew w stolcu, brak przyrostu masy ciała), warto skonsultować z pediatrą ewentualną alergię na białko mleka krowiego i wtedy rozważyć dietę eliminacyjną.^1,6,8

Jak przetrwać ten czas – dla wypalonych rodziców:

Kolka niemowlęca jest czynnikiem ryzyka depresji poporodowej u matki, a także frustracji, poczucia winy i wyczerpania u obojga rodziców. Jeśli czujesz, że nie dajesz rady, to nie znaczy, że jesteś złą matką lub złym ojcem. To znaczy, że potrzebujesz pomocy. Można i należy prosić partnera, babcię, przyjaciółkę o przejęcie opieki choćby na godzinę.^1,3

Jeśli dziecko płacze i nic nie pomaga, wolno je bezpiecznie położyć w łóżeczku i wyjść na chwilę do drugiego pokoju, żeby złapać oddech. Nigdy, pod żadnym pozorem, nie wolno potrząsać niemowlęciem, bo może to prowadzić do trwałego uszkodzenia mózgu, a nawet śmierci.^4,10,13

Trzy miesiące później: co się zmieniło u Kasi i Michała

Kasia wyszła z apteki z kroplami BioGaia ProTectis i Espumisanem Baby. Zaczęła podawać Michałowi 5 kropli probiotyku raz dziennie i symetykon przy karmieniach. Jednocześnie zmieniła podejście do wieczornych płaczów: zamiast karmić co godzinę w nadziei, że to głód, zaczęła nosić Michała w chuście i włączać biały szum. Tomek przejął wieczorną zmianę w dni, kiedy był w domu.

Po dwóch tygodniach Kasia zauważyła, że wieczorne epizody płaczu skróciły się mniej więcej o godzinę. Nie zniknęły całkiem, ale stały się do wytrzymania. Espumisan odstawiła po tygodniu, bo nie widziała różnicy. Probiotyk podawała przez miesiąc. Gdzieś w okolicach 4. miesiąca życia Michała wieczorne płacze po prostu ustały. Z dnia na dzień. Tak jak mówiła położna: przeszło.

Kasia przyznaje dziś, że najtrudniejsze nie było samo płakanie Michała, ale poczucie, że robi coś źle. Gdyby wcześniej wiedziała, że kolka u niemowlaka to etap, który ma swój początek i koniec, łatwiej byłoby jej przetrwać te tygodnie. Dlatego każdej mamie, która teraz czyta ten tekst z czerwonymi oczami, powtarza to samo, co usłyszała w aptece: „To nie twoja wina. To minie. Ale poproś kogoś o pomoc, bo nie musisz tego ciągnąć sama”.