Krzemionka

Czym jest krzemionka i gdzie ją znajdziemy?

Krzemionka to potoczna nazwa dwutlenku krzemu – związku chemicznego o wzorze SiO2, w którym krzem połączony jest z tlenem. To jeden z najpospolitszych minerałów na Ziemi: stanowi podstawowy składnik piasku, skał i gleby, a jej różne odmiany – kwarc, agat, opal, jaspis – można spotkać wszędzie wokół nas. W przyrodzie krzemionka występuje zarówno w postaci krystalicznej, jak i amorficznej (bezpostaciowej).

Co ciekawe, krzemionkę znajdziemy też w ludzkim ciele – w różnych tkankach, w tym w płucach i mięśniach. Jej rola w organizmie wciąż jest przedmiotem badań, jednak uważa się ją za składnik mineralny potrzebny do prawidłowego funkcjonowania wielu układów. Naturalnie dostarcza nam jej dieta: krzem obecny jest m.in. w zielonych warzywach liściastych, burakach, papryce, owsie i brązowym ryżu.

W produktach aptecznych i spożywczych krzemionka pojawia się najczęściej pod postacią syntetycznego amorficznego dwutlenku krzemu. W suplementach diety pełni funkcję substancji pomocniczej – zapobiega zbrylaniu się składników w proszku i ułatwia produkcję kapsułek. W żywności funkcjonuje jako dodatek o kodzie E551, stosowany jako środek przeciwzbrylający w soli, przyprawach, produktach instant czy serach.

Jak krzemionka działa na skórę, włosy i paznokcie?

Krzemionka bierze udział w biosyntezie kolagenu i elastyny – białek odpowiedzialnych za sprężystość i wytrzymałość skóry. Dzięki temu może przyczyniać się do spowolnienia procesów starzenia, zmniejszenia ryzyka wiotczenia i powstawania zmarszczek, a także do wyrównania kolorytu i dotlenienia skóry.

To właśnie dlatego krzem jest tak często kojarzony z urodą. Jego prawidłowy poziom w organizmie przekłada się na:

• Stan skóry – wspiera produkcję kolagenu, wpływa na elastyczność i strukturę cery, działa przeciwzapalnie i łagodzi podrażnienia.
• Kondycję włosów – niedobór krzemu może powodować ich nadmierne wypadanie i podatność na łamanie.
• Wytrzymałość paznokci – przy brakach tego składnika paznokcie łatwiej się łamią i ulegają uszkodzeniom.

W kosmetykach krzemionka sferyczna działa zupełnie inaczej niż ta przyjmowana doustnie – tutaj jej rola jest fizyczna. Absorbuje nadmiar sebum i wilgoci, matuje skórę, wypełnia pory i drobne zmarszczki, a dzięki sferycznemu kształtowi cząsteczek zapewnia przyjemne odczucia sensoryczne przy aplikacji i łatwe rozprowadzanie. Stąd jej obecność w pudrach, podkładach, primerach, kremach do cery tłustej i mieszanej.

Jakie są objawy niedoboru krzemu?

Krzemionka odgrywa istotną rolę w organizmie, dlatego jej braki mogą dawać wyraźne sygnały. Niedobór krzemu objawia się przede wszystkim:

• Nadmiernym wypadaniem włosów i ich podatnością na łamanie.
• Pogorszeniem stanu skóry i paznokci – stają się kruche, łatwo ulegają uszkodzeniom.
• Obniżoną odpornością na choroby i infekcje.
• Możliwymi problemami z pamięcią i funkcjami poznawczymi – choć badania w tym zakresie są wciąż ograniczone.

Krzem jest przyswajany przez organizm w formie kwasu krzemowego, a jego wchłanianie wzrasta po posiłku. Grupy, które mogą być szczególnie narażone na niedobory, to osoby starsze, kobiety w ciąży oraz osoby po zabiegach ortopedycznych.

Dwutlenek krzemu w suplementach – czy jest bezpieczny?

To pytanie, które pojawia się coraz częściej. W suplementach diety krzemionka stosowana jest przede wszystkim jako substancja pomocnicza – zapobiega zbrylaniu proszku w kapsułkach. Zazwyczaj występuje w postaci cząsteczek większych niż 100 nm, jednak w przewodzie pokarmowym może dochodzić do ich rozpadu i powstawania mniejszych nanocząsteczek (około 10–50 nm).

Dotychczasowe badania nie wykazały jednoznacznie szkodliwości dwutlenku krzemu stosowanego jako dodatek do żywności i suplementów. Długoterminowe badania karmienia u gryzoni nie wykazały działania rakotwórczego ani toksycznego przy wysokich dawkach. Spożywany doustnie dwutlenek krzemu jest słabo wchłaniany przez organizm i w większości wydalany przez nerki, bez akumulacji w tkankach.

Niemniej jednak pojawiają się badania, które budzą pewną ostrożność:

• Eksperymenty na myszach wykazały, że długotrwałe narażenie na ten związek może powodować zaburzenia nastroju i zmiany przypominające neurodegeneracyjne.
• Badania sugerują, że regularna ekspozycja na E551 może obniżać tolerancję układu odpornościowego na białka pokarmowe i nasilać stan zapalny w jelitach – szczególnie u osób predysponowanych do celiakii.
• Nanocząsteczki dwutlenku krzemu mogą oddziaływać z mikroflorą jelitową i warstwą śluzu w przewodzie pokarmowym.

Podsumowując: brak jednoznacznych dowodów na szkodliwość E551 przy typowych dawkach spożywczych, ale też nie ma pełnej pewności co do bezpieczeństwa długotrwałego stosowania, zwłaszcza u osób wrażliwych.

Podsumowanie – praktyczne wskazówki

Krzemionka to składnik obecny w naszym codziennym życiu – w żywności, suplementach i kosmetykach. Jako naturalny minerał wspiera zdrowie kości, stawów, skóry, włosów i paznokci, uczestnicząc w syntezie kolagenu i elastyny. Zalecane dzienne spożycie krzemu dla dorosłych wynosi 20–30 mg i w większości przypadków można je pokryć zróżnicowaną dietą bogatą w warzywa, zboża i rośliny strączkowe. Jeśli rozważasz suplementację krzemionką – zwróć uwagę na skład preparatu i to, czy dwutlenek krzemu pełni w nim rolę substancji czynnej, czy tylko pomocniczej. Osoby z chorobami nerek, problemami jelitowymi lub predysponowane do celiakii powinny skonsultować taką decyzję ze specjalistą. W kosmetykach krzemionka jest bezpieczna i dobrze tolerowana – szczególnie polecana do pielęgnacji cery tłustej i mieszanej.