Sosna górska

Czym jest sosna górska i skąd pochodzi olejek eteryczny?

Sosna górska (Pinus mugo Turra) to wiecznie zielony krzew lub niewielkie drzewo porastające górskie tereny Europy Środkowej i Południowej – Alpy, Karpaty, Pireneje. Z jej igieł, młodych gałązek i szyszek metodą destylacji parą wodną pozyskuje się olejek eteryczny o charakterystycznym, żywiczno-balsamicznym zapachu⁹. W aptekach i sklepach zielarskich znajdziesz go jako olejek z sosny górskiej lub wyciąg z sosny górskiej – obie formy wywodzą się z tej samej rośliny, choć różnią się stężeniem substancji czynnych.

Historia stosowania sosny górskiej w medycynie ludowej jest długa. W europejskiej medycynie tradycyjnej wdychano parę z gotowanych igieł, by ulżyć przy przeziębieniu i kaszlu, a olejek wcierano w bolące stawy i mięśnie⁹. W rumuńskiej medycynie ludowej pąki liściowe sosny górskiej stosowano jako środek moczopędny i antyseptyczny przy stanach zapalnych dróg moczowych¹⁰.

Co zawiera olejek z sosny górskiej – skład i substancje czynne

Za właściwości olejku odpowiadają przede wszystkim monoterpeny. Skład olejku zmienia się w zależności od części rośliny i miejsca zbioru, ale dominujące składniki to niezmiennie α-pinen, β-pinen, limonen i δ-3-karen¹¹¹. Poniżej zestawienie głównych składników:

Warto wiedzieć, że terpinolen – choć obecny w stosunkowo niewielkich ilościach – w badaniach laboratoryjnych wykazał szczególnie silne działanie antyoksydacyjne, chroniąc lipoproteinę LDL przed utlenianiem wywołanym przez jony miedzi¹². Olejek z sosny górskiej wykazał też najsilniejszą aktywność antyoksydacyjną spośród czterech badanych olejków z rodziny Pinaceae¹³.

Na co stosuje się olejek z sosny górskiej – wskazania tradycyjne i monografia Komisji E

Najlepiej udokumentowanym tradycyjnym zastosowaniem olejku z sosny górskiej jest wsparcie układu oddechowego. Monografia niemieckiej Komisji E wymienia następujące wskazania²:

• Inhalacja: zapalenie oskrzeli, kaszel, zapalenie zatok, przeziębienie, grypa, nieżyt górnych dróg oddechowych.
• Zastosowanie zewnętrzne (miejscowe): neuralgia, reumatyzm, zapalenie stawów, bóle mięśniowe – dzięki działaniu przekrwiającemu (rubefacient).
• Aromaterapia: jako środek pobudzający ośrodkowy układ nerwowy i repelent przeciwko komarom.

Tradycja ludowa sięga dalej – olejek stosowano też przy dolegliwościach układu moczowego (działanie moczopędne i antyseptyczne przy stanach zapalnych pęcherza i cewki moczowej) oraz w zewnętrznych preparatach na rany, oparzenia i choroby skóry¹⁰¹⁶. Należy jednak pamiętać, że te zastosowania nie mają takiej samej bazy dowodowej jak wskazania z monografii Komisji E.

WebMD klasyfikuje dowody na skuteczność olejku z sosny górskiej przy kaszlu, bólu, infekcjach skóry i reumatoidalnym zapaleniu stawów jako niewystarczające – potrzeba bardziej rygorystycznych badań klinicznych¹⁷.

Jak stosować olejek z sosny górskiej – dawkowanie i formy użycia

Olejek z sosny górskiej to substancja silnie stężona – nigdy nie stosuj go nierozcieńczonego bezpośrednio na skórę ani nie przyjmuj doustnie bez konsultacji ze specjalistą. Poniżej zestawienie zalecanych sposobów użycia:

Pamiętaj, że olejek eteryczny z igieł sosny górskiej ma ograniczony termin przydatności. Olejki iglaste z dużą zawartością monoterpenów szybko ulegają utlenianiu – po 12–18 miesiącach od otwarcia mogą powodować podrażnienia skóry. Przechowuj olejek w szczelnie zamkniętym pojemniku, z dala od światła i ciepła, najlepiej w lodówce²².

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Olejek z sosny górskiej to preparat ziołowy, ale nie jest wolny od ryzyka. Skontaktuj się z lekarzem lub farmaceutą przed rozpoczęciem stosowania, jeśli:

• Jesteś w ciąży lub karmisz piersią – brak danych o bezpieczeństwie, zaleca się unikanie⁷²⁴.
• Masz przewlekłe lub poważne schorzenia (choroby nerek, wątroby, serca, astma, padaczka)⁷.
• Stosujesz leki na receptę – możliwe interakcje nie zostały dostatecznie zbadane.
• Chcesz podawać olejek dziecku poniżej 3. roku życia⁸.

Natychmiast przerwij stosowanie i skonsultuj się z lekarzem, jeśli wystąpią:

• Silne podrażnienie skóry, wysypka, pokrzywka lub objawy reakcji alergicznej po kontakcie z olejkiem⁶.
• Trudności z oddychaniem po inhalacji.
• Objawy zatrucia po przypadkowym spożyciu większej ilości olejku: silne pobudzenie, zawroty głowy, drgawki, dezorientacja²³.

Jeśli dziecko przypadkowo połknęło olejek eteryczny, niezwłocznie zadzwoń na numer alarmowy lub do Centrum Informacji Toksykologicznej (tel. 801 22 66 22 lub 12 411 99 99).

Olejek z sosny górskiej jest przydatnym narzędziem wspomagającym – szczególnie przy sezonowych infekcjach górnych dróg oddechowych i bólach mięśniowych. Kluczem do bezpiecznego stosowania jest właściwe rozcieńczenie, przestrzeganie zalecanych dawek do inhalacji i unikanie stosowania wewnętrznego bez wiedzy specjalisty. Jeśli objawy, takie jak kaszel czy ból stawów, nie ustępują po kilku dniach, warto skonsultować się z lekarzem, który oceni, czy potrzebujesz innego leczenia.