Polimyksyna B – wprowadzenie do działań niepożądanych
Polimyksyna B to antybiotyk, który często jest składnikiem preparatów do stosowania miejscowego, takich jak maści i krople do oczu lub uszu123. W większości przypadków działania niepożądane pojawiają się rzadko i są łagodne, jednak ich rodzaj oraz częstość mogą się różnić w zależności od postaci leku, drogi podania, długości stosowania oraz indywidualnych cech pacjenta45. Warto pamiętać, że każdy lek może wywoływać działania niepożądane, choć nie u każdego muszą one wystąpić. Zalecając stosowanie polimyksyny B, zawsze rozważa się potencjalne korzyści i ryzyko, uwzględniając wiek pacjenta, jego stan zdrowia oraz przyjmowane inne leki4.
Profil działań niepożądanych może różnić się także, gdy polimyksyna B jest stosowana w połączeniu z innymi substancjami czynnymi, np. neomycyną, bacytracyną czy kortykosteroidami23. W preparatach okulistycznych i dermatologicznych działania niepożądane najczęściej dotyczą miejsca podania.
Działania niepożądane polimyksyny B według częstości występowania
Działania niepożądane o znanej częstotliwości
- Podrażnienie w miejscu podania: Może objawiać się zaczerwienieniem, świądem, pieczeniem, uczuciem dyskomfortu lub wysypką489.
- Reakcje uczuleniowe (nadwrażliwość): Zalicza się tu m.in. świąd, wysypkę, opuchliznę, zaczerwienienie oraz inne objawy alergiczne w miejscu stosowania67.
- Wtórne zakażenia: Długotrwałe stosowanie może prowadzić do rozwoju zakażeń wywołanych przez oporne bakterie lub grzyby, w tym drożdżaki z rodzaju Candida9107.
Działania niepożądane o nieznanej częstotliwości
- Ototoksyczność: Uszkodzenie słuchu, szczególnie przy stosowaniu na duże powierzchnie skóry lub w obrębie ucha. Objawia się np. szumami usznymi lub pogorszeniem słuchu9107.
- Nefrotoksyczność: Uszkodzenie nerek, szczególnie gdy lek jest stosowany w dużych ilościach lub przez dłuższy czas, choć to działanie jest rzadkie w przypadku stosowania miejscowego107.
- Nieostre widzenie, pieczenie i świąd oka, podrażnienie spojówek: Szczególnie po zastosowaniu kropli do oczu z polimyksyną B11.
- Długotrwałe stosowanie: Może prowadzić do wtórnych zakażeń grzybiczych, zwiększenia ciśnienia śródgałkowego lub rozwoju zaćmy steroidowej, szczególnie w preparatach okulistycznych zawierających również kortykosteroidy11.
Działania niepożądane zależne od postaci leku i połączeń z innymi substancjami
W preparatach okulistycznych (krople, maści do oczu) mogą wystąpić:
- Podrażnienie spojówek i okolic oka114.
- Uczucie dyskomfortu w oku, pieczenie, świąd48.
- Zapalenie rogówki48.
- Nieostre widzenie11.
Przy długotrwałym stosowaniu kropli lub maści z polimyksyną B i kortykosteroidami może dojść do:
- Zwiększenia ciśnienia wewnątrzgałkowego i ryzyka jaskry111213.
- Rozwoju zaćmy steroidowej111213.
- Wtórnych zakażeń grzybiczych oka111213.
Działania niepożądane w preparatach złożonych
W przypadku maści i kropli do oczu, które zawierają również inne antybiotyki (np. neomycynę, bacytracynę) lub kortykosteroidy, niektóre działania niepożądane mogą być związane także z tymi składnikami, jak np. reakcje uczuleniowe czy zakażenia grzybicze910.
- Działania niepożądane mogą być różne u dzieci, osób starszych lub u osób z chorobami nerek i uszu.
- Stosowanie preparatów z polimyksyną B na duże powierzchnie skóry lub przez długi czas zwiększa ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych, takich jak ototoksyczność (uszkodzenie słuchu) czy nefrotoksyczność (uszkodzenie nerek).
- W razie pojawienia się nietypowych objawów po zastosowaniu leku, warto skonsultować się z lekarzem.
Możliwość zgłaszania działań niepożądanych
Każde podejrzewane działanie niepożądane można zgłaszać do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, co pozwala na stałe monitorowanie bezpieczeństwa leków. Zgłoszenia mogą dokonywać zarówno pacjenci, jak i personel medyczny. Dane kontaktowe oraz formularze dostępne są na stronie internetowej https://smz.ezdrowie.gov.pl lub pod adresem e-mail: ndl@urpl.gov.pl141516.
Tabela – działania niepożądane polimyksyny B według układów narządowych i częstości
| Układ narządowy | Bardzo często | Często | Niezbyt często | Rzadko | Bardzo rzadko | Częstość nieznana |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Układ immunologiczny | Reakcje uczuleniowe (miejscowe i ogólne) | Objawy nadwrażliwości (świąd, wysypka, obrzęk, zaczerwienienie) | ||||
| Układ skóry i tkanki podskórnej | Podrażnienie, wysypka, świąd, opuchlizna | |||||
| Układ nerwowy i ucho | Ototoksyczność (uszkodzenie słuchu, szumy uszne) | |||||
| Nerki i drogi moczowe | Nefrotoksyczność (uszkodzenie nerek) | |||||
| Oko | Dyskomfort w oku, podrażnienie oka | Zapalenie rogówki | Reakcje uczuleniowe | Pieczenie, świąd, nieostre widzenie, podrażnienie spojówek, zwiększenie ciśnienia śródgałkowego, zaćma steroidowa (przy długotrwałym stosowaniu z kortykosteroidami) | ||
| Zakażenia | Zakażenia opornymi bakteriami lub grzybami (np. Candida) |
Polimyksyna B – bezpieczeństwo stosowania w praktyce
Stosowanie polimyksyny B, zwłaszcza w preparatach miejscowych, jest na ogół dobrze tolerowane, a działania niepożądane występują rzadko i mają zwykle łagodny przebieg. Najczęściej dotyczą one miejscowych reakcji uczuleniowych lub podrażnienia skóry, oczu czy uszu. W przypadku dłuższego stosowania lub stosowania na większe powierzchnie skóry należy zachować szczególną ostrożność ze względu na ryzyko poważniejszych działań niepożądanych, takich jak ototoksyczność lub nefrotoksyczność. W preparatach okulistycznych z dodatkiem kortykosteroidów należy monitorować stan oka, ponieważ może dojść do wzrostu ciśnienia śródgałkowego lub rozwoju zaćmy. W razie wystąpienia jakichkolwiek niepokojących objawów warto skonsultować się z lekarzem i zgłosić podejrzewane działania niepożądane odpowiednim instytucjom.













