Działania niepożądane i skutki uboczne leku Dexamethasone phosphate SF

Lek Dexamethasone phosphate SF, stosowany w leczeniu różnych schorzeń, może wywoływać szereg działań niepożądanych. W artykule omówimy najczęstsze i najpoważniejsze skutki uboczne, które mogą wystąpić podczas jego stosowania.

Spis treści

• Działania niepożądane
• Skutki uboczne
• Słownik pojęć
• Podsumowanie

Działania niepożądane

Podczas krótkotrwałego leczenia deksametazonem ryzyko wystąpienia działań niepożądanych jest małe. Jednakże krótkotrwałe leczenie dużymi dawkami wymaga kontroli zmian elektrolitowych, powstawania obrzęku, możliwego zwiększenia ciśnienia krwi, niewydolności serca, zaburzeń rytmu pracy serca (arytmii) lub drgawek oraz należy spodziewać się wystąpienia objawów klinicznych zakażenia^[1]. Wymagane jest również monitorowanie w kierunku zmniejszenia tolerancji glukozy jak również wystąpienia wrzodów żołądka i jelit (często związanych ze stresem), które w wyniku leczenia kortykosteroidami mogą objawiać się w mniejszym stopniu^[2].

Skutki uboczne

Podczas długotrwałego stosowania szczególnie dużych dawek, można spodziewać się wystąpienia działań niepożądanych o różnym stopniu nasilenia^[1]. Poniżej przedstawiamy najczęstsze skutki uboczne:

• Zakażenia i zarażenia pasożytnicze: Maskowanie zakażeń, wystąpienie lub pogorszenie zakażeń wirusowych, grzybiczych i bakteryjnych, jak również zakażeń pasożytniczych oraz spowodowanych patogenami oportunistycznymi, pobudzenie zakażenia nicieniami węgorka jelitowego^[2].
• Zaburzenia krwi i układu chłonnego: Zmiany morfologii krwi (zwiększenie liczby białych komórek krwi lub wszystkich komórek krwi, zmniejszenie liczby pewnego rodzaju białych komórek krwi)^[2].
• Zaburzenia układu immunologicznego: Reakcje nadwrażliwości (np. wysypka polekowa), ciężkie reakcje anafilaktyczne, takie jak zaburzenia rytmu serca, skurcz oskrzeli (skurcz mięśni gładkich oskrzeli), nadmiernie wysokie lub niskie ciśnienie tętnicze krwi, zapaść krążeniowa, zatrzymanie akcji serca, osłabienie układu odpornościowego^[2].
• Zaburzenia endokrynologiczne: Rozwój tak zwanego zespołu Cushinga (typowe objawy to twarz księżycowata, otyłość tułowia i zaczerwienienie twarzy), osłabiona czynność lub zmniejszenie się kory nadnerczy^[2].
• Zaburzenia metabolizmu i odżywiania: Zwiększenie masy ciała, zwiększenie stężenia glukozy we krwi, cukrzyca, zwiększenie stężenia tłuszczów we krwi (cholesterol i trójglicerydy), zwiększenie stężenia sodu z obrzękiem tkanek, niedobór potasu ze względu na zwiększenie wydalania potasu (może prowadzić do zaburzeń rytmu serca), zwiększenie apetytu^[2].
• Zaburzenia psychiczne: Depresja, drażliwość, euforia, zwiększenie napędu, psychoza, mania, omamy, zmiany nastroju, uczucie niepokoju (lęk), zaburzenia snu, myśli samobójcze (ryzyko samobójstwa)^[2].
• Zaburzenia układu nerwowego: Zwiększone ciśnienie (ucisk) w mózgu, pojawienie się objawów nierozpoznanej dotychczas padaczki, zwiększenie częstości drgawek u pacjentów z rozpoznaną padaczką^[2].
• Zaburzenia oka: Zwiększenie ciśnienia wewnątrzgałkowego (jaskra), zaćma, pogorszenie wrzodów rogówki, pojawienie się lub nasilenie wirusowych, grzybiczych i bakteryjnych zapaleń oka, pogorszenie bakteryjnego zapalenia rogówki, opadanie powieki, rozszerzenie źrenicy, obrzęk spojówek, perforacja twardówki (biała ściana oka), zaburzenia widzenia, utrata wzroku; w rzadkich przypadkach odwracalne uwypuklenie gałki ocznej (wytrzeszcz), nieostre widzenie^[2].
• Zaburzenia serca: Pogrubienie mięśnia sercowego (kardiomiopatia przerostowa) u niemowląt przedwcześnie urodzonych, co zazwyczaj wraca do normy po zaprzestaniu leczenia^[2].
• Zaburzenia naczyniowe: Wysokie ciśnienie tętnicze, zwiększenie ryzyka miażdżycy i zakrzepicy, zapalenie naczyń (także jako zespół odstawienia po długotrwałym leczeniu), zwiększona łamliwość naczyń włosowatych^[2].
• Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia: Czkawka^[2].
• Zaburzenia żołądka i jelit: Wrzody żołądka i jelit, krwawienie z przewodu pokarmowego, zapalenie trzustki, dolegliwości w nadbrzuszu^[2].
• Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej: Rozstępy, ścieńczenie skóry („pergaminowa skóra”), rozszerzenie naczyń krwionośnych, tendencja do powstawania siniaków, bardzo małe lub powierzchniowe wylewy krwi, nadmierne owłosienie, trądzik, zmiany zapalne skóry twarzy, szczególnie wokół ust, nosa i oczu, zmiany pigmentacji skóry^[2].
• Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej: Zaburzenia mięśni, osłabienie mięśni, zanik mięśni i osteoporoza występują w zależności od dawki i są możliwe także podczas krótkotrwałego stosowania; inne postaci zwyrodnienia kości (martwica kości), zaburzenia w obrębie ścięgien, zapalenie ścięgna, zerwanie ścięgna, gromadzenie się tłuszczu w kręgosłupie (tłuszczakowatość nadtwardówkowa), zahamowanie wzrostu u dzieci^[2].
• Zaburzenia układu rozrodczego i piersi: Zaburzenia wydzielania hormonów płciowych skutkujące pojawieniem się nieregularnych krwawień miesiączkowych lub brakiem krwawień miesiączkowych, wystąpieniem u kobiet owłosienia typu męskiego (hirsutyzm), impotencją^[2].
• Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania: Opóźnienie gojenia się ran. Podanie miejscowe: Mogą wystąpić miejscowe podrażnienia oraz objawy nietolerancji (uczucie gorąca, długotrwały ból). Nie można wykluczyć wystąpienia zaniku skóry i tkanki podskórnej w miejscu wstrzyknięcia, jeśli kortykosteroidy nie są wstrzyknięte dokładnie do jamy stawu^[2].

Słownik pojęć

• Glikokortykosteroidy – Hormony kory nadnerczy, które mają silne działanie przeciwzapalne i immunosupresyjne.
• Zespół Cushinga – Stan chorobowy spowodowany nadmiarem kortyzolu w organizmie, charakteryzujący się m.in. otyłością tułowia, twarzą księżycowatą i zaczerwienieniem twarzy.
• Padaczka – Choroba neurologiczna charakteryzująca się nawracającymi napadami drgawkowymi.
• Jaskra – Choroba oczu, w której dochodzi do uszkodzenia nerwu wzrokowego, często związana ze zwiększonym ciśnieniem wewnątrzgałkowym.
• Martwica kości – Stan, w którym dochodzi do obumierania tkanki kostnej z powodu braku dopływu krwi.

Podsumowanie