Zespół oddechowy bliskiego wschodu (MERS) – przyczyny powstawania

Zespół oddechowy bliskiego wschodu (MERS) jest poważną chorobą układu oddechowego wywoływaną przez specyficzny koronawirusa nazywany MERS-CoV (Middle East respiratory syndrome coronavirus)¹². Choroba została po raz pierwszy zidentyfikowana w Arabii Saudyjskiej w 2012 roku i od tego czasu stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia publicznego w regionie Bliskiego Wschodu³⁴.

Charakterystyka wirusa MERS-CoV

MERS-CoV należy do rodziny Coronaviridae i jest opatrzonym w otoczkę, jednoniciowym wirusem RNA o dodatniej polarności⁴. Wirus ten jest genetycznie odrębny od innych koronawirusów wywołujących choroby u ludzi, w tym od wirusa SARS-CoV oraz SARS-CoV-2 powodującego COVID-19⁵⁶. MERS-CoV koduje pięć unikalnych białek dodatkowych, z których co najmniej dwa (4A i 4B) modulują produkcję interferonu, gdy są ekspresjonowane w izolacji⁴.

Kluczowym elementem w mechanizmie zakażenia jest receptor komórkowy DPP4 (dipeptydylopeptydaza 4), duża ektopeptydaza obecna na powierzchni wielu różnych typów komórek⁴⁷. Receptor ten odgrywa istotną rolę w procesie wnikania wirusa do komórek gospodarza i jest głównie ekspresjonowany na komórkach nabłonkowych płuc, wątroby, nerek, jelit oraz makrofagach pęcherzykowych⁷.

Pochodzenie i ewolucja wirusa

Pochodzenie wirusa MERS-CoV nie jest w pełni poznane, jednak dowody naukowe wskazują, że prawdopodobnie wywodzi się z nietoperzy⁸⁹. MERS-CoV jest najbliżej spokrewniony z koronawirusami nietoperzy Tylonycteris i Pipistrellus (HKU4 i HKU5), co sugeruje, że nietoperze mogły być ostatecznym źródłem wirusa⁹¹⁰.

Analiza różnych genomów wirusowych sugeruje, że wirus mógł pochodzić z nietoperzy i został przeniesiony na wielbłądy w odległej przeszłości⁸¹¹. Badania wykazały, że MERS-CoV zarażał wielbłądy przez długi okres czasu, co rodzi pytanie, dlaczego MERS nie został wykryty u pacjentów w Arabii Saudyjskiej przed 2012 rokiem⁹. Pomimo ekstensywnej rekombinacji MERS-CoV u wielbłądów i zmian genetycznych odnotowanych od 2012 roku, nie ma dowodów na to, że wirus zmutował w celu zwiększenia zdolności wiązania z receptorem DPP4⁴.

Wielbłądy jako główne źródło zakażeń Zobacz więcej: Wielbłądy dromedary jako główne źródło zakażeń MERS-CoV

Wielbłądy dromedary (jednogarbne) odgrywają kluczową rolę jako główne zwierzęce źródło zakażeń MERS-CoV u ludzi²¹². Wirus został zidentyfikowany i powiązany z zakażeniami u ludzi w wielbłądach dromedary w kilku państwach członkowskich na Bliskim Wschodzie, w Afryce i Azji Południowej². Badania wykazały, że przeciwciała przeciwko MERS-CoV zostały wykryte u niemal wszystkich badanych wielbłądów dromedary na Półwyspie Arabskim i w kilku krajach afrykańskich¹³.

Około 80% przypadków u ludzi zostało zgłoszonych przez Arabię Saudyjską, głównie w wyniku bezpośredniego lub pośredniego kontaktu z zakażonymi wielbłądami dromedary lub zakażonymi osobami w placówkach opieki zdrowotnej². Wirus został wykryty w mięsie wielbłądów, narządach, mleku i moczu; zakażone wielbłądy mogą nie wykazywać obserwowalnych objawów choroby¹⁴.

Mechanizmy transmisji Zobacz więcej: Mechanizmy transmisji MERS-CoV – od zwierząt do człowieka

MERS-CoV jest wirusem odzwierzęcym (zoonotycznym), co oznacza, że może być przenoszony między zwierzętami a ludźmi²⁸. Transmisja odzwierzęca następuje poprzez bezpośredni lub pośredni kontakt z zakażonymi wielbłądami dromedary, chociaż dokładna droga transmisji pozostaje niejasna²¹².

Wirus może rozprzestrzeniać się poprzez wydzieliny układu oddechowego, takie jak ślina lub śluz, zakażonych zwierząt lub ludzi¹. Bezpośredni kontakt fizyczny z wielbłądami może prowadzić do transmisji na ludzi¹. Tryb transmisji jest nadal nieznany, ale podejrzewa się, że odbywa się poprzez ślinę podczas bezpośredniego kontaktu z zakażonymi wielbłądami lub poprzez spożycie mleka lub nieprzygotowanego mięsa¹⁵.

Czynniki ryzyka zakażenia

Zidentyfikowano kilka niezależnych czynników ryzyka zwiększających podatność na pierwotne zakażenia MERS-CoV. Należą do nich bezpośrednia ekspozycja na wielbłądy dromedary w ciągu dwóch tygodni przed wystąpieniem choroby, bezpośredni kontakt fizyczny z wielbłądami dromedary w ciągu poprzednich 6 miesięcy, cukrzyca oraz choroby serca¹².

Najczęściej opisywanym czynnikiem ryzyka rozwoju choroby MERS jest obecność podstawowych chorób współistniejących, takich jak cukrzyca, przewlekła choroba nerek, otyłość, nadciśnienie tętnicze, przewlekłe choroby serca oraz choroby płuc, takie jak astma i przewlekła obturacyjna choroba płuc¹⁶. Zakażenie MERS-CoV wydaje się powodować cięższą chorobę u osób starszych, osób z osłabioną odpornością oraz tych z chorobami przewlekłymi¹⁷.

Znaczenie epidemiologiczne

MERS-CoV pozostaje istotnym zagrożeniem dla zdrowia publicznego, a możliwe konsekwencje dalszego międzynarodowego rozprzestrzeniania się mogą być poważne ze względu na wzorce transmisji wewnątrzszpitalnej w placówkach opieki zdrowotnej¹⁷. Wirus jest uznawany za powstający wirus odzwierzęcy z wielbłądami dromedary służącymi jako rezerwuar zwierzęcy⁸.

Obecnie nie ma specyficznych szczepionek ani leków licencjonowanych do użytku u ludzi przeciwko MERS-CoV¹⁷¹⁸. Obecne dowody wskazują, że zakażenia MERS-CoV są głównie spowodowane powtarzającymi się wprowadzeniami MERS-CoV z wielbłądów dromedary do populacji ludzkiej, podczas gdy transmisja między ludźmi jest ograniczona¹⁹.