Przyczyny zapalenia nagłośni – etiologia schorzenia

Zapalenie nagłośni to poważne schorzenie, które może prowadzić do zagrożenia życia poprzez blokadę dróg oddechowych. Zrozumienie przyczyn tego stanu jest kluczowe dla prawidłowej profilaktyki i leczenia. Etiologia zapalenia nagłośni jest złożona i obejmuje zarówno czynniki infekcyjne, jak i nieinfekcyjne, które mogą prowadzić do stanu zapalnego i obrzęku nagłośni¹.

Główne przyczyny infekcyjne zapalenia nagłośni

Infekcyjne przyczyny zapalenia nagłośni stanowią zdecydowaną większość przypadków tego schorzenia. Patogeny odpowiedzialne za rozwój choroby różnią się w zależności od wieku pacjenta oraz statusu szczepiennego. Infekcyjne zapalenie nagłośni to zapalenie tkanek nagłośni, fałdów nalewkowo-nagłośniowych i innych przyległych struktur, które powstaje w wyniku bakteriemii lub bezpośredniej inwazji warstwy nabłonkowej przez patogenny organizm¹.

Haemophilus influenzae typu B (Hib)

Haemophilus influenzae typu B historycznie była najczęstszą przyczyną zapalenia nagłośni, szczególnie u dzieci. Ta bakteria była odpowiedzialna za większość przypadków u dzieci w wieku od 2 do 6 lat, zanim wprowadzono powszechne szczepienia przeciwko Hib². Bakteria Hib rozprzestrzenia się drogą kropelkową podczas kaszlu, kichania lub wydmuchiwania nosa przez osobę zakażoną³. Wprowadzenie szczepionki przeciwko Hib w latach 90. XX wieku dramatycznie zmniejszyło częstość występowania zapalenia nagłośni u dzieci⁴.

Obecnie Hib nadal może być przyczyną zapalenia nagłośni u dorosłych oraz u dzieci nieszczepionych. U dorosłych Haemophilus influenzae stanowi około 25% przypadków ostrego zapalenia nagłośni⁵. Warto podkreślić, że gdy Hib zostanie zidentyfikowana jako patogen u dorosłych, choroba ma tendencję do przebiegania w sposób bardziej ciężki⁶.

Inne bakterie wywołujące zapalenie nagłośni

Po wprowadzeniu szczepień przeciwko Hib, inne bakterie stały się częstszymi przyczynami zapalenia nagłośni. Współcześnie najczęstszymi bakteryjnymi sprawcami tego schorzenia są Streptococcus pneumoniae, Streptococcus pyogenes (paciorkowiec grupy A) oraz Staphylococcus aureus⁷. Streptococcus pneumoniae to bakteria, która może również wywoływać zapalenie płuc, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i posocznicy⁸.

Inne bakterie, które mogą wywoływać zapalenie nagłośni, obejmują szeroki zakres mikroorganizmów. Do rzadszych przyczyn bakteryjnych należą: Bacteroides melaninogenicus, Enterobacter cloacae, Escherichia coli, Fusobacterium necrophorum, Klebsiella pneumoniae, Neisseria meningitidis czy Pasteurella multocida⁵. U pacjentów z osłabionym układem odpornościowym mogą wystąpić zakażenia wywołane przez Pseudomonas aeruginosa⁹.

Przyczyny wirusowe i grzybicze

Chociaż bakterie są najczęstszymi sprawcami zapalenia nagłośni, wirusy również mogą odgrywać rolę w etiologii tego schorzenia. Wirusy rzadko są bezpośrednią przyczyną zapalenia nagłośni, ale infekcje wirusowe układu oddechowego, takie jak grypa, mogą prowadzić do wtórnych infekcji bakteryjnych, które następnie wywołują zapalenie nagłośni⁹. Do wirusów, które mogą być związane z zapaleniem nagłośni, należą wirus półpaśca (varicella-zoster), wirus opryszczki pospolitej (herpes simplex) oraz wirus Epsteina-Barr¹⁰.

Infekcje grzybicze stanowią rzadką przyczynę zapalenia nagłośni i występują głównie u pacjentów z osłabionym układem odpornościowym. Najczęstszymi sprawcami grzybiczymi są Candida albicans (drożdżak, który może również wywoływać infekcje skóry i błon śluzowych) oraz Aspergillus⁵. Infekcje grzybicze tego typu są szczególnie prawdopodobne u osób zakażonych HIV, pacjentów onkologicznych lub osób przyjmujących leki immunosupresyjne¹¹.

Przyczyny nieinfekcyjne zapalenia nagłośni

Nieinfekcyjne przyczyny zapalenia nagłośni nie są rzadkością i mogą prowadzić do podobnego obrazu klinicznego jak przyczyny infekcyjne. Te czynniki etiologiczne obejmują różnorodne urazy i substancje, które mogą bezpośrednio uszkadzać nagłośnię i przyległe struktury⁵.

Urazy termiczne i chemiczne

Urazy termiczne nagłośni mogą występować po spożyciu bardzo gorących płynów, jedzeniu bardzo gorących pokarmów lub wdychaniu gorącej pary. Szczególnie często tego typu urazy obserwuje się u osób używających narkotyków, zwłaszcza przy paleniu cracku kokainowego, gdzie może dojść do przypadkowego wdychania rozgrzanych fragmentów metalowych z fajek lub końcówek papierosów z marihuaną¹². Tego typu termiczne zapalenie nagłośni przebiega podobnie do choroby wywołanej przez infekcję¹².

Oparzenia chemiczne mogą powstać w wyniku spożycia substancji żrących, takich jak środki czyszczące do zmywarek czy inne chemikalia domowe. Tego typu urazy chemiczne nazywane są żrącym zapaleniem nagłośni¹³. Palenie tytoniu, w tym e-papierosów, również może prowadzić do rozwoju zapalenia nagłośni, szczególnie u młodzieży¹⁴.

Urazy mechaniczne i ciała obce

Fizyczne urazy gardła, takie jak cios w szyję, mogą spowodować zapalenie nagłośni poprzez bezpośrednie uszkodzenie tkanek. Podobnie, połknięcie ciała obcego może prowadzić do mechanicznego urazu nagłośni i okolicznych struktur¹⁵. Do urazów jatrogennych należą te powstałe podczas trudnej intubacji, która może uszkodzić struktury nadgłośniowe¹⁶.

Radioterapia zewnętrzna stosowana w leczeniu nowotworów górnego odcinka przewodu pokarmowego często powoduje długotrwały stan zapalny nadgłośni, który może prowadzić do rozwoju zapalenia nagłośni¹⁶. Również chemioterapia stosowana w leczeniu nowotworów głowy i szyi może być przyczyną reaktywnego zapalenia nagłośni⁵.

Czynniki ryzyka i predysponujące

Istnieją określone czynniki, które zwiększają ryzyko rozwoju zapalenia nagłośni. Zidentyfikowanie tych czynników jest istotne dla oceny ryzyka u poszczególnych pacjentów oraz planowania odpowiednich działań profilaktycznych Zobacz więcej: Czynniki ryzyka zapalenia nagłośni u dzieci i dorosłych.

Badanie retrospektywne przeprowadzone przez Suzuki i współpracowników wykazało, że czynnikami ryzyka ciężkiego zapalenia nagłośni u dorosłych są: starszy wiek, wskaźnik masy ciała powyżej 25,0 kg/m², oraz obecność cukrzycy, torbieli nagłośni lub zapalenia płuc w momencie przyjęcia do szpitala¹⁷. Osłabienie układu odpornościowego, niezależnie od przyczyny, również znacznie zwiększa ryzyko zachorowania¹⁸.

Interesujące jest również powiązanie zapalenia nagłośni z chorobami autoimmunologicznymi. Tajwańskie badanie wykazało związek między zapaleniem nagłośni a zespołem Sjögrena, przy czym prawdopodobieństwo wystąpienia wcześniej istniejącego zespołu Sjögrena u pacjentów z zapaleniem nagłośni było większe niż w grupie kontrolnej¹⁷. Badacze sugerują, że w zespole Sjögrena zmiany błony śluzowej spowodowane suchością, wraz z terapiami immunomodulującymi, mogą predysponować do inwazyjnej choroby¹⁷.

Mechanizmy rozwoju choroby

Rozwój zapalenia nagłośni następuje poprzez różne mechanizmy, w zależności od przyczyny wywołującej. W przypadku infekcyjnego zapalenia nagłośni, tylna część nosogardła stanowi główne źródło patogenów. Bakterie zasiedlające nosogardło mogą lokalnie rozprzestrzeniać się, powodując zapalenie nadgłośni z wyraźnym stanem zapalnym nagłośni, zagłębienia nalewkowo-nagłośniowego, fałdów nalewkowo-nagłośniowych, chrząstek nalewkowatych i kieszonek krtaniowych¹⁹.

W przypadku zakażenia Haemophilus influenzae typu B, infekcja może rozprzestrzeniać się drogą hematogenną (przez krew). Mikroskopijne urazy powierzchni nabłonkowej, na przykład uszkodzenia błony śluzowej podczas infekcji wirusowej lub podczas połykania pokarmu, mogą być czynnikiem predysponującym do rozwoju choroby¹. Stan zapalny i obrzęk rozwijają się szybko, prowadząc do infekcji całych dróg oddechowych nadgłośniowych, co może skutkować potencjalnie śmiertelną niedrożnością dróg oddechowych²⁰.

Współczesne trendy epidemiologiczne

Wprowadzenie szczepionki przeciwko Haemophilus influenzae typu B w latach 90. XX wieku fundamentalnie zmieniło epidemiologię zapalenia nagłośni. Przed wprowadzeniem szczepienia stosunek zachorowań u dzieci do dorosłych wynosił 2,6:1, podczas gdy w 1993 roku spadł do 0,4:1, czyniąc chorobę bardziej rozpowszechnioną wśród dorosłych⁶. Obecnie częstość występowania w populacji dorosłych waha się od 0,97 do 3,1 przypadków na 100 000 rocznie, przy śmiertelności wynoszącej 7%⁶.

Chociaż ogólna częstość występowania zapalenia nagłośni zmniejszyła się, częstość przypadków wywołanych przez Streptococcus pneumoniae wzrosła u dorosłych⁷. To przesunięcie w etiologii wymaga ciągłej czujności ze strony pracowników służby zdrowia oraz dostosowania strategii leczenia do zmieniających się wzorców patogenów.

Znaczenie profilaktyki szczepiennej

Szczepienia stanowią najskuteczniejszą metodę zapobiegania zapaleniu nagłośni wywołanemu przez określone patogeny. Szczepionka przeciwko Haemophilus influenzae typu B może skutecznie zapobiegać zapaleniu nagłośni wywołanemu przez tę bakterię¹⁹. Program szczepień obejmuje podawanie szczepionki począwszy od 2. miesiąca życia²¹.

Większość przypadków zapalenia nagłośni u dzieci można zapobiec poprzez szczepienie przeciwko Hib oraz infekcjom pneumokokowym²². Dzieci, które nie otrzymały szczepionki przeciwko Hib, są narażone na większe ryzyko zachorowania na zapalenie nagłośni. Podobnie, dzieci z osłabionym układem odpornościowym z powodu przyjmowania określonych leków lub chorób są bardziej narażone na rozwój tego schorzenia²³. Wprowadzenie powszechnych szczepień przeciwko Hib znacząco zmniejszyło ryzyko rozwoju zapalenia nagłośni, czyniąc je obecnie rzadkim schorzeniem u dzieci zaszczepionych.