Indeks substancji czynnych
strona nr 82
Substancje czynne mogą mieć różne pochodzenie – od związków syntetycznych, przez naturalne ekstrakty roślinne, po witaminy i minerały wspierające organizm. Jeśli chcesz szybko sprawdzić, jak działa dany składnik i w jakich sytuacjach znajduje zastosowanie, skorzystaj z naszego indeksu. Znajdziesz tu jasne opisy właściwości, działania i zastosowania poszczególnych substancji.
- surowce roślinne
Pochrzyn chiński (shan yao) zawiera polisacharydy, diosgeninę i śluz roślinny, które w badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach wykazują działanie immunomodulujące, przeciwzapalne i hipoglikemiczne. Stosowany tradycyjnie w dawce 10–30 g korzenia lub 6–10 g proszku dziennie. Przed użyciem w ciąży lub przy chorobach hormonozależnych skonsultuj się z lekarzem.
- surowce roślinne
Pochrzyn dziki (Dioscorea villosa) zawiera diosgeninę – saponinę steroidową służącą przemysłowo jako prekursor hormonów. Organizm ludzki nie przekształca jej w estrogen ani progesteron. Dowody kliniczne są ograniczone i niejednoznaczne. Stosowanie wymaga konsultacji lekarskiej w grupach ryzyka.
- surowce roślinne
Podagrycznik pospolity to zioło stosowane tradycyjnie przy dnie moczanowej i reumatyzmie. Zawiera flawonoidy, witaminę C i związki poliacetylenowe o działaniu przeciwzapalnym i moczopędnym. Brak oficjalnych monografii klinicznych; ostrożność wskazana w ciąży i laktacji.
- surowce roślinne
Podbiał pospolity to zioło tradycyjnie stosowane przy kaszlu i dolegliwościach układu oddechowego. Zawiera śluz, flawonoidy i seskwiterpen tusylagon, ale ze względu na obecność alkaloidów pirolizydynowych wymaga ostrożności – krótkotrwałego stosowania i unikania przez kobiety w ciąży, karmiące matki, dzieci i osoby z chorobami wątroby.
- syntetyczne i biologiczne
Podchloryn sodu (NaOCl) to środek dezynfekujący i utleniający stosowany w medycynie m.in. do irygacji ran i leczenia kanałowego zębów. W stężeniu 0,5% działa przeciwbakteryjnie i rozpuszcza martwą tkankę. Jest silnie żrący – roztwory powyżej 5% uszkadzają oczy i skórę. Stosuj wyłącznie zgodnie z zaleceniem specjalisty.
- Podfosforyn wapnia
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Podofilotoksyna wykazuje silne działanie miejscowe przeciw kłykcinom kończystym, prowadząc do ich obumierania. Stosowana jest z uwagi na skuteczność i selektywność wobec zmian skórnych.
- syntetyczne i biologiczne
Podtlenek azotu to wziewny środek znieczulający i przeciwbólowy stosowany w stomatologii, anestezjologii i przy porodach. Działa szybko, odpada w ciągu minut, ale przy długotrwałym użyciu może powodować niedobór witaminy B₁₂ i powikłania neurologiczne.
- surowce roślinne
Pokrzyk wilcza jagoda zawiera alkaloidy tropanowe – atropinę, hioscyjaminę i skopolaminę – blokujące receptory muskarynowe. Stosowane medycznie jako odtrutka, lek okulistyczny i rozkurczowy, w nadmiarze powodują silne zatrucie.
- surowce roślinne
Pokrzywa indyjska (Coleus forskohlii) zawiera forskolinę – substancję aktywującą cyklazę adenylanową i zwiększającą poziom cAMP w komórkach. Wyciągi z korzenia stosuje się jako suplement przy kontroli masy ciała, astmie i nadciśnieniu, choć dowody kliniczne są wciąż ograniczone. Wymaga ostrożności przy lekach na ciśnienie i antykoagulantach.
- surowce roślinne
Pokrzywa żegawka (Urtica urens) zawiera flawonoidy, kwasy fenolowe i garbniki. Tradycyjnie stosowana przy pokrzywce, oparzeniach, bólach stawów i problemach moczowych. Dowody kliniczne są wstępne i dotyczą głównie pokrewnej pokrzywy zwyczajnej.
- surowce roślinne
Pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica) to roślina lecznicza o udokumentowanym działaniu przeciwzapalnym, moczopędnym i hipoglikemizującym. Korzeń stosuje się przy BPH, liście i ziele – przy alergiach, bólach stawów i wspomaganiu kontroli cukru. Wchodzi w interakcje z warfaryną, lekami na cukrzycę i diuretykami.
- syntetyczne i biologiczne
Polatuzumab wedotyny to innowacyjny lek dożylny skierowany przeciw chłoniakowi rozlanemu z dużych komórek B. Celuje w komórki nowotworowe, zapewniając precyzyjne i skuteczne leczenie dla dorosłych pacjentów.
- syntetyczne i biologiczne
Poli(karboksymetylo-glukozy siarczan) to substancja czynna z grupy RGTA stosowana w kroplach okulistycznych. Naśladuje naturalne składniki macierzy rogówki, wspierając regenerację nabłonka i gojenie uszkodzeń. Jest dobrze tolerowana, działa powierzchniowo i nie zawiera konserwantów w niektórych formulacjach. Stosuje się ją przy przewlekłych chorobach rogówki oraz po zabiegach okulistycznych.
- syntetyczne i biologiczne
Poliakrylan sodu to superabsorpcyjny polimer stosowany jako substancja pomocnicza w plastrach chłodzących, okładach żelowych i opatrunkach. Pochłania setki razy swoją masę w wodzie, tworząc żel. Uznawany za bezpieczny, choć przy nadmiernym stosowaniu może podrażniać skórę.
- syntetyczne i biologiczne
Poliamid to syntetyczny polimer pomocniczy stosowany w farmacji jako materiał powłok tabletek, cewników, rurek do podawania leków i implantów. Jest biokompatybilny – bezpieczny dla tkanek i płynów ustrojowych. Stosowany zarówno w klasycznych postaciach leków, jak i nowoczesnych systemach kontrolowanego uwalniania substancji czynnych.
- syntetyczne i biologiczne
Polidekstroza to syntetyczny błonnik (GI 4–7, ~1 kcal/g), który nie jest trawiony w jelicie cienkim. Fermentuje w okrężnicy do kwasów SCFA, wspiera wzrost korzystnych bakterii jelitowych i zwiększa masę stolca. Zatwierdzone oświadczenia zdrowotne UE potwierdzają jej rolę w ograniczaniu wzrostu glukozy po posiłku i ochronie mineralizacji zębów.
- syntetyczne i biologiczne
Polidokanol to lek na receptę stosowany w skleroterapii żylaków i pajączków naczyniowych. Niszczy śródbłonek naczynia, prowadząc do jego trwałego zamknięcia i resorpcji. Dostępny jako roztwór 0,5% i 1% oraz pianka. Podawany wyłącznie przez lekarza; nie wolno go stosować samodzielnie.
- syntetyczne i biologiczne
Polidronium (PQ-1) to konserwant w kroplach do oczu i płynach do soczewek. Niszczy błony bakterii i grzybów już przy stężeniu 0,001%, a dzięki dużej cząsteczce przenika do komórek oka znacznie słabiej niż chlorek benzalkoniowy, co oznacza mniejsze ryzyko podrażnienia powierzchni oka przy długotrwałym stosowaniu.
- Polietylen
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Polifenole to roślinne związki bioaktywne przyjmowane z dietą w ilości ok. 1 g dziennie. Działają przeciwzapalnie, antyoksydacyjnie i korzystnie modulują mikrobiotę jelitową. Znajdziesz je w owocach, warzywach, zielonej herbacie, oliwie z oliwek i kakao.
- syntetyczne i biologiczne
Poliglicerylo-4 kaprylat to roślinny emulgator i solubilizator stosowany w kosmetykach. Łączy fazę wodną z olejową, ułatwia rozpuszczanie olejków eterycznych i zapachów, kondycjonuje skórę. Panel CIR potwierdził bezpieczeństwo w stężeniach 0,5–1,5% w 2023 roku.
- syntetyczne i biologiczne
Poliglicerylo-6 kaprylat to niejonowy emulgator i surfaktant stosowany w kremach, balsamach i płynach micelarnych w stężeniu 0,5–10%. Obniża napięcie międzyfazowe między olejem a wodą, stabilizuje emulsje i wspomaga wnikanie składników aktywnych w skórę. Jest zatwierdzony przez unijną bazę CosIng i FDA, a przy zalecanych stężeniach nie wykazuje działania drażniącego.
- syntetyczne i biologiczne
Poliglukozyd laurylowy to roślinny, niejonowy surfaktant myjący i pianotwórczy, stosowany w kosmetykach myjących, szamponach i produktach dla dzieci. Cechuje się łagodnym działaniem, dobrą biodegradowalnością i szeroką zgodnością z innymi składnikami kosmetyków.
- syntetyczne i biologiczne
Poliheksanid to skuteczny środek stosowany miejscowo w leczeniu ciężkich zakażeń rogówki wywołanych przez Acanthamoeba, zapewniający ochronę wzroku i potwierdzoną efektywność kliniczną.
- syntetyczne i biologiczne
Poliizopren syntetyczny to elastomer bez białek lateksu, stosowany w wyrobach medycznych: septach do wstrzyknięć, zaworach cewnikowych i drenażach. Spełnia normy biokompatybilności USP Class VI i ISO 10993 oraz wymagania farmakopealne dotyczące zamknięć opakowań leków iniekcyjnych.
- syntetyczne i biologiczne
Polikarbofil to syntetyczny polimer pochłaniający wodę w jelitach – pęcznieje, zwiększa objętość stolca i ułatwia wypróżnienie przy zaparciach, a przy biegunce wiąże nadmiar płynu. Nie wchłania się do krwi. Efekt pojawia się po 12–72 godzinach.
- syntetyczne i biologiczne
Polikosanol pochodzi z wosku trzciny cukrowej i jest stosowany jako suplement wspierający gospodarkę lipidową. Badania kubańskie wskazywały na obniżenie LDL i wzrost HDL, lecz niezależne próby kliniczne tych efektów nie potwierdziły. Wykazuje działanie przeciwpłytkowe, co może wchodzić w interakcje z lekami rozrzedzającymi krew.
- syntetyczne i biologiczne
Polikrezulen wykazuje silne właściwości przeciwbakteryjne i wspomaga gojenie zmian w pochwie, selektywnie usuwając martwe tkanki. Stosowany miejscowo, dostępny w postaci globulek dopochwowych.
- syntetyczne i biologiczne
Polilizyna (ε-PL) to naturalny polimer aminokwasowy o silnym działaniu przeciwdrobnoustrojowym wobec bakterii, drożdży i grzybów. Działa przez uszkodzenie błony komórkowej drobnoustrojów i jest termostabilna. Stosowana jako konserwant żywności, w kosmetykach i materiałach medycznych.
- syntetyczne i biologiczne
Polimery hylanowe A i B to usieciowane pochodne kwasu hialuronowego podawane dostawowo w chorobie zwyrodnieniowej kolana. Uzupełniają naturalny płyn stawowy, łagodząc ból i poprawiając funkcję stawu. Efekt utrzymuje się do 6–9 miesięcy, choć metaanalizy nie potwierdzają ich wyraźnej przewagi nad innymi preparatami kwasu hialuronowego.
- syntetyczne i biologiczne
Polimetakryl metylu (PMMA) to polimer pomocniczy stosowany w kosmetykach, lekach i wyrobach medycznych. Nadaje preparatom aksamitną teksturę, tworzy powłoki tabletek i służy jako nośnik substancji aktywnych. Uznawany za bezpieczny przez CIR i FDA, choć pył i opary mogą podrażniać drogi oddechowe.
- Polimetylosilseskwioksan
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Polipeptyd botulinowy to małocząsteczkowy peptyd biomimetyczny, który łagodnie rozluźnia mięśnie twarzy i pobudza fibroblasty do produkcji kolagenu. Dostępny w kremach, serum, emulsjach i ampułkach, zapewnia wygładzenie zmarszczek mimicznych oraz poprawę jędrności skóry. Preparaty są bezpieczne, nie wywołują efektu „zamrożonej twarzy” i mogą być stosowane codziennie, pod warunkiem unikania silnych retinoidów oraz kontaktu z oczami.
- Polipeptyd-121
Opis w przygotowaniu
- Polipeptyd-76
Opis w przygotowaniu
- Polipropylen (PP)
Opis w przygotowaniu
- surowce roślinne
Polisacharyd z Tremella fuciformis to heteropolisacharyd o wysokiej masie cząsteczkowej, znany z właściwości nawilżających, antyoksydacyjnych i immunomodulujących. Badania przedkliniczne wskazują na działanie przeciwzapalne i potencjalne korzyści dla skóry, glikemii i układu nerwowego. Dowody kliniczne u ludzi są nadal ograniczone.
- syntetyczne i biologiczne
Polisacharydy to wielocukry o szerokim zastosowaniu w farmacji – od heparyny i kwasu hialuronowego po chitosan i inulinę. Działają jako substancje czynne, nośniki leków i prebiotyki.
