Pokrzywa indyjska

Czym jest pokrzywa indyjska i skąd pochodzi?

Pokrzywa indyjska (Coleus forskohlii, znana też jako Plectranthus barbatus lub Coleus barbatus) to aromatyczna roślina wieloletnia z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae). Rośnie głównie w Indiach, Nepalu, Birmie, Tajlandii, a także w krajach Afryki Wschodniej. W tradycyjnej medycynie hinduskiej i ajurwedyjskiej znana jest pod nazwą Makandi – i sięgają po nią tamtejsi zielarze od tysięcy lat.

W Indiach wywary z korzenia stosowano jako tonik dla serca i środek na bezsenność. W krajach afrykańskich roślina funkcjonowała przede wszystkim jako lek moczopędny i wykrztuśny. Dziś pokrzywa indyjska zyskuje coraz większą popularność na całym świecie – głównie dzięki swoim właściwościom wpływającym na metabolizm tłuszczów.

Forskolina – skąd pochodzi działanie pokrzywy indyjskiej?

Najcenniejszą częścią rośliny jest korzeń. To w nim koncentruje się najwyższe stężenie substancji aktywnych biologicznie, a przede wszystkim forskoliny – związku z grupy diterpenów, który odpowiada za większość właściwości farmakologicznych tej rośliny.

Forskolina działa poprzez aktywację enzymu adenylilcyklazy (cyklazy adenylowej). W praktyce oznacza to wzrost stężenia cyklicznego adenozynomonofosforanu (cAMP) wewnątrz komórek. cAMP pełni rolę przekaźnika sygnałów – reguluje metabolizm, wydzielanie hormonów, kurczliwość mięśni i wiele innych procesów fizjologicznych. To właśnie ta ścieżka biochemiczna odpowiada za tak szerokie spektrum działania forskoliny.

Oprócz forskoliny w korzeniu pokrzywy indyjskiej znajdziemy:

• α-amyrynę – triterpen pobudzający wydzielanie soków trawiennych
• β-sitosterol – fitosterol wspierający trawienie i regulację cholesterolu
• kwas betulinowy – związek z grupy triterpenów
• α-cedrol, borneol – składniki olejku eterycznego
• kwas dekanowy – regulujący poziom cholesterolu
• kwas rozmarynowy – polifenol o właściwościach przeciwutleniających

Jak pokrzywa indyjska wpływa na metabolizm i masę ciała?

To właśnie ten obszar przyniósł pokrzywie indyjskiej największą popularność na rynku suplementów. Forskolina stymuluje lipazę hormonowrażliwą (HSL) – enzym odpowiedzialny za rozkład tłuszczu zapasowego w komórkach tłuszczowych. Efektem jest uruchomienie lipolizy, czyli uwalniania kwasów tłuszczowych do krwiobiegu w celu ich wykorzystania jako źródło energii.

Badania kliniczne dają jednak niejednoznaczne wyniki. W jednym z 12-tygodniowych badań u otyłych mężczyzn stosujących ekstrakt z pokrzywy indyjskiej zaobserwowano zmniejszenie masy tłuszczowej, wzrost masy mięśniowej i wzrost poziomu wolnego testosteronu. Wyniki u kobiet były mniej wyraźne. Co ważne – wpływ na masę ciała jest niespójny między badaniami, a suplementacja bez zmiany diety i aktywności fizycznej u większości osób nie przyniesie zauważalnych efektów.

Pokrzywa indyjska korzystnie wpływa też na pracę tarczycy, stymulując produkcję hormonów tarczycowych, co pośrednio przyspiesza przemianę materii.

Wpływ na ciśnienie krwi, serce i oczy

Forskolina wykazuje zdolność do rozszerzania naczyń krwionośnych i hamowania agregacji płytek krwi, co przekłada się na obniżenie ciśnienia tętniczego. W badaniu z udziałem 49 pacjentów geriatrycznych z nadciśnieniem, przyjmujących korzeń pokrzywy indyjskiej przez 2 miesiące, wykazano skuteczne obniżenie wartości ciśnienia skurczowego i rozkurczowego.

Ciekawy obszar zastosowania to jaskra – choroba związana z podwyższonym ciśnieniem wewnątrz gałki oka. Krople do oczu zawierające 1% forskoliny powodowały w badaniach obniżenie ciśnienia śródgałkowego nawet o 25%. Efekt był widoczny już po godzinie od podania i utrzymywał się do 5 godzin. Zastosowanie doustne forskoliny w kontekście jaskry wymaga jeszcze potwierdzenia w lepiej zaprojektowanych badaniach.

Pokrzywa indyjska a układ oddechowy

Forskolina rozszerza oskrzela i hamuje uwalnianie histaminy oraz leukotrienów – substancji odpowiedzialnych za skurcz dróg oddechowych. Mechanizm ten ma potencjalne zastosowanie u osób z astmą oskrzelową. Badania wstępne sugerują, że suplementacja pokrzywą indyjską może zmniejszać liczbę napadów astmy u dzieci i chronić przed skurczem oskrzeli wywołanym czynnikami zewnętrznymi. Pokrzywa indyjska może być stosowana jedynie jako uzupełnienie terapii wziewnej, nigdy jako jej zamiennik.

Dostępne formy i dawkowanie

W aptekach i sklepach zielarskich dostępne są dwie główne formy preparatów z pokrzywy indyjskiej: wyciąg z korzenia pokrzywy indyjskiej oraz wyciąg z całej rośliny. Najwyższe stężenie forskoliny zawiera korzeń – dlatego to właśnie ekstrakty korzeniowe są najbardziej pożądane i najczęściej stosowane w suplementach diety.

Najczęściej spotykane preparaty to standaryzowane ekstrakty zawierające 10% forskoliny. W badaniach klinicznych stosowano zazwyczaj 250 mg takiego ekstraktu dwa razy dziennie (łącznie 500 mg/dobę, co odpowiada 50 mg forskoliny). Preparaty przyjmuje się z posiłkami – forskolina jest związkiem lipofilnym, więc obecność tłuszczów w diecie poprawia jej wchłanianie.

Poza kapsułkami i tabletkami pokrzywa indyjska dostępna jest też w postaci suszonego ziela do przygotowywania naparów oraz olejku. Warto jednak pamiętać, że liście zawierają znacznie mniej forskoliny niż korzeń, a proces suszenia i przetwarzania prowadzi do utraty części substancji aktywnych.

Jakie skutki uboczne może powodować pokrzywa indyjska?

Suplementacja pokrzywą indyjską jest ogólnie uważana za bezpieczną przy stosowaniu zalecanych dawek, jednak mogą wystąpić działania niepożądane. Najczęściej dotyczą one układu pokarmowego.

• Biegunka i inne zaburzenia żołądkowo-jelitowe – najczęściej zgłaszane skutki uboczne
• Bóle brzucha i nudności – szczególnie przy stosowaniu na pusty żołądek
• Zawroty głowy – związane z działaniem hipotensyjnym (obniżającym ciśnienie)
• Rzadko: przyspieszenie rytmu serca (tachykardia) przy dłuższym stosowaniu

Jeśli po rozpoczęciu suplementacji pojawią się niepokojące objawy – warto przerwać stosowanie i skonsultować się z farmaceutą lub lekarzem.

Podsumowanie – co warto wiedzieć o pokrzywie indyjskiej?

Pokrzywa indyjska to roślina o szerokim spektrum działania, której aktywność biologiczna wywodzi się przede wszystkim z forskoliny zawartej w korzeniu. Może wspierać metabolizm tłuszczów, pomagać w utrzymaniu prawidłowego ciśnienia krwi i łagodzić objawy ze strony układu oddechowego. Pamiętaj jednak, że suplementy z pokrzywą indyjską nie zastąpią diety ani aktywności fizycznej – działają jedynie jako ich uzupełnienie. Wybierając preparat, zwróć uwagę na standaryzację na forskolinę (najlepiej 10%) i jakość ekstraktu. Jeśli przyjmujesz leki na ciśnienie, cukrzycę lub leki przeciwzakrzepowe – koniecznie skonsultuj się z lekarzem przed rozpoczęciem suplementacji.