Owrzodzenie podudzi a choroby naczyń żylnych

Pierwszym objawem klinicznym schorzeń naczyń żylnych są teleangiektezje, czyli tzw. „pajączki”. Najczęściej zmiany te lokalizują się w okolicach podudzi i stóp. Kolejnym sygnałem świadczącym o tym, że układ żylny nie funkcjonuje prawidłowo, są powierzchowne poszerzenia naczyń żylnych o niebieskim zabarwieniu i krętym przebiegu, mieszczące się w dole podkolanowym – żyły siateczkowe. Na tym etapie pacjenci często zaczynają skarżyć się na uczucie bolesności, tkliwości i ciężkości nóg oraz skurcze łydek nasilające się w nocy i w okresie upałów. W następnych stadiach niewydolności żylnej na skórze pojawiają się pogrubiałe i poskręcane naczynia krwionośne (żylaki), co sprzyja powstawaniu obrzęków i wyprysków podudzi świadczących o przebiegającym procesie zapalnym żylaków.

Przyczyn powstałych zmian w obrębie naczyń żylnych może być wiele, ale do głównych czynników ryzyka zalicza się przede wszystkim współistniejące choroby przewlekłe (nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca, cukrzyca), choroby nowotworowe, otyłość i niski poziom aktywności fizycznej, długotrwałe i nadmierne siedzenie bądź stanie czy terapie hormonalne. Natomiast najbardziej narażone są osoby starsze, szczególnie o płci żeńskiej, z dodatnim wywiadem rodzinnym w kierunku występowania podobnych schorzeń u najbliższych. Najczęściej diagnozowane są: żylaki kończyn dolnych, zakrzepowe zapalenie żył, zakrzepica żył głębokich oraz przewlekła niewydolność żylna. Jeśli którykolwiek z tych stanów jest nieleczony i trwa długotrwale, sprzyja to powstawaniu owrzodzeniom żylnym kończyn dolnych.

Co to jest owrzodzenie podudzi?

Żylne owrzodzenia podudzi stanowią jeden z najpoważniejszych problemów terapeutycznych. Ponad 80% z nich spowodowana jest właśnie niewydolnością żylną. Do jej powstania prowadzą złożone procesy patologiczne w naczyniach żylnych, których konsekwencją jest długotrwały zastój krwi żylnej i niedostateczne zaopatrzenie w tlen i składniki odżywcze danego obszaru skóry. W miejscu objętym niedokrwieniem rozwija się obrzęk i rozległy stan zapalny, który z czasem prowadzi do powstania zmian martwiczych z głębokim ubytkiem tkanki, czyli owrzodzeń. Rany te obserwuje się najczęściej na wysokości kostek środkowych i bocznych lub powyżej aż do stawów kolanowych.

REKLAMA
REKLAMA

Owrzodzeniom często towarzyszą dolegliwości bólowe, uczucie pieczenia i rozpierania w kończynach dolnych, przebarwienia, swędzenie i ścieńczenie skóry, ale przede wszystkim też duży wysięk i utrzymywanie się nieprzyjemnego zapachu ze względu na wczesne kolonizowanie rany przez bakterie. Jest to zmiana skórna, która często niestety stanowi problem długotrwały i niepoddający się leczeniu. Wtedy określa się je mianem rany przewlekłej. Według aktualnych statystyk u ponad połowy pacjentów schorzenie to trwa ponad 10 lat i ma wielokrotne nawroty. Dlatego tak istotnym aspektem jest podjęcie prawidłowego, złożonego i systematycznego leczenia.

Miejscowe leczenie owrzodzeń podudzi

By terapia miejscowa owrzodzeń podudzi była skuteczna powinna opierać się na strategii TIME. Została ona opracowana przez Europejskie Towarzystwa Leczenia Ran (ang. European Wound Management Association) i zakłada 4 najważniejsze etapy w procesie gojenia się rany przewlekłej:

  • T (ang. tissue management) – oczyszczanie rany,
  • I (ang. infection) – kontrolę przebiegającej infekcji i zapobieganie jej nawrotom przez stosowanie odpowiednich preparatów antyseptycznych,
  • M (ang. moisture) – zapewnienie wilgotnego środowiska gojenia się rany,
  • E (ang. edge of the wound) – stymulację naskórkowania od brzegów rany na końcowym etapie terapii; proces najbardziej długotrwały, wymagający dużej samodyscypliny ze strony pacjenta.

Nieprawidłowe leczenie rany może prowadzić do przewlekłego niedokrwienia kończyny dolnej, pogłębiania się ran, ogólnoustrojowych objawów zakażenia wymagających doustnej antybiotykoterapii, a nawet do amputacji kończyny powyżej miejsca niedokrwienia. Niestety często koszt takiego leczenia jest dość wysoki ze względu na konieczność wykorzystania specjalistycznych opatrunków (refundacja obejmuje tylko niektóre z nich), a samo leczenie rany jest procesem długotrwałym (co najmniej kilkumiesięcznym).

Maść na owrzodzenie podudzi

Oprócz opatrunków do środków stosowanych miejscowo owrzodzeń podudzi zalicza się również preparaty w postaci maści, kremu i żelu.

Iruxol mono – maść, produkt leczniczy na receptę

  • 1 g maści zawiera 0,52 mg -3,75 mg kolagenazy N (składnika aktywnego).
  • Wskazania: enzymatyczne oczyszczanie ran (owrzodzeń i oparzeń o ograniczonej powierzchni) z tkanek
  • Stosowanie: należy nałożyć 2 mm warstwę produktu leczniczego na opatrunek lub bezpośrednio na odpowiednio przygotowaną i nawilżoną powierzchnię rany raz na dobę.
  • Komentarz: maść znajduje zastosowanie w procesie oczyszczania rany w wykwitach z mniejsza ilością tkanek martwiczych, gdzie nie ma potrzeby stosowania mechanicznego oczyszczania rany. Tkanki martwicze są przytwierdzone do powierzchni rany włóknami kolagenu, co może zostać tylko usunięte enzymatycznie po ich rozłożeniu za pomocą enzymu kolagenazy zawartego w preparacie.

Argosulfan – krem, produkt leczniczy na receptę

  • 1 g kremu zawiera 20 mg sulfatiazolu srebrowego.
  • Wskazania: stosuje się miejscowo w leczeniu zakażeń w przypadku:oparzeń skóry wszystkich stopni (także popromiennych), odleżyn, przewlekłych owrzodzeń podudzi.
  • Stosowanie w leczeniu owrzodzeń podudzi: na miejsca zmienione chorobowo nakłada się cienką warstwę kremu Argosulfan 2-3 razy na dobę. Podczas
    stosowania na zakażone rany może pojawić się wysięk. Przed ponownym nałożeniem kremu Argosulfan należy przemyć ranę.
  • Komentarz: sulfatiazol srebrowy posiada przede wszystkim działanie antybakteryjne i zabezpiecza ranę przed zakażeniami. Dodatkowo tworzy warstwę ochronną, zapewnia właściwą wilgotność a także przyspiesza gojenie rany.

Sutrisept – hydrożel, wyrób medyczny

  • Skład: 0,1% PHMB (Poliheksanid) – substancja antyseptyczna o szerokim spektrum działania, Poloksamer 188 1% – niejonowy surfaktant wspierający leczenie ran.
  • Wskazania: oczyszczanie, irygacja i nawilżanie m.in. ran przewlekłych (np. owrzodzeń cukrzycowych, owrzodzeń żylnych, odleżyn itp.).
  • Stosowanie: oczyszczoną ranę należy pokryć bezpośrednio dużą ilością hydrożelu. Jest również odpowiedni do nawilżania materiałów opatrunków, tj.: bandaże, opatrunki, kompresy i wypełniacze przed ich nałożeniem. Może pozostać na powierzchni rany do następnej zmiany opatrunku.
  • Komentarz: tworzy w miejscu nałożenia warstwę ochronną i mechanicznie zapobiega przyleganiu mikroorganizmów do obszaru rany, zapewniając jej regularne nawilżanie. Stanowi też barierę pomiędzy powierzchnią rany a opatrunkiem, minimalizuje przywieranie opatrunku do powierzchni rany oraz ogranicza wzrost drobnoustrojów osiedlających się na powierzchni opatrunku.

SutriHeal Forte 5% – maść, wyrób medyczny

  • Skład: 4-składnikowa formuła kwasów żywicznych i lignanów – diterpenoidy (m.in. Kwas abietynowy, dehydroabietynowy), kwas p-kumarowy, lignany.
  • Wskazania: stosowana w celu przyspieszenia gojenia zakażonych i niezakażonych m.in. ran przewlekłych (odleżyny, oparzenia, zespół stopy cukrzycowej, owrzodzenia podudzi).
  • Stosowanie: maść należy nałożyć bezpośrednio na ranę w postaci cienkiej warstwy (1-2 mm). Obszar skóry pozostawić odkryty lub zabezpieczyć opatrunkiem. Po każdej zmianie opatrunku należy ranę oczyścić z pozostałości maści.
  • Komentarz: preparat posiada formułę kwasów żywicznych i lignanów o potwierdzonej skuteczności przeciwbakteryjnej.

Jak inaczej leczyć owrzodzenie podudzi?

Choć jest to wyraźna zmiana skórna, wynika ona z nieprawidłowości w układzie żylnym. Dlatego poza leczeniem miejscowym powinno się również wprowadzić leczenie przyczynowe. Poprawienie przepływu krwi żylnej pozwoli zmniejszyć obrzęk, a przede wszystkim dostarczyć tkankom odpowiednich środków odżywczych i tlenu w celu wygojenia. Podstawę takiej terapii stanowią medyczne wyroby uciskowe (pończochy, rajstopy i podkolanówki). Dzięki stopniowanemu uciskowi przyspiesza się przepływ krwi oraz zmniejsza ciśnienie w żyłach powierzchownych, ograniczając wysięk płynu z naczyń. Kompresjoterapia niejednokrotnie wykazała skuteczność w leczeniu zmian naczyń żylnych, a jej skuteczność zależy od systematyczności i czasu stosowania.

Kluczowym elementem jest również farmakoterapia. W tego rodzaju schorzeniach znajdują zastosowanie leki o działaniu flebotropowym, które zwiększą wytrzymałość naczyń, zmniejszają ich przepuszczalność, a w konsekwencji poprawiają powrót krwi żylnej, co sprzyja odpowiedniemu gojeniu się rany. Do takich substancji należy mi.n. dostępna bez recepty zmikronizowana diosmina.

Owrzodzenie podudzi – jak im zapobiec?

Leczenie owrzodzeń żylnych jest często niezwykle trudnym, długotrwałym i złożonym procesem. Wymaga opieki nie tylko lekarskiej, który zdiagnozuje schorzenie oraz wdroży odpowiednie leki, ale też konsultacji pielęgniarskich wyspecjalizowanych w leczeniu ran przewlekłych i wizyt u fizjoterapeuty w celu doboru odpowiednich wyrobów uciskowych i w razie konieczności przeprowadzania rehabilitacji. Jedno jest pewne – nie należy tego problemu bagatelizować i sumiennie wykonywać wszystkie zalecenia.

Owrzodzenia podudzi często nawracają, dlatego nawet po wygojeniu się rany nakłada się nacisk na profilaktykę, ponieważ wiele czynników, które wpływają na rozwój schorzenia, są zależne od samego pacjenta. Odpowiednie żywienie i regularna aktywność fizyczna (nawet w formie krótkiego codziennego spaceru) to dwa najważniejsze filary utrzymania dobrego stanu zdrowia, które z pewnością zapobiegną ponownemu wystąpieniu zmian chorobowych.