Polisacharyd z Tremella fuciformis

Czym jest polisacharyd z Tremella fuciformis i jak jest zbudowany?

Polisacharyd z Tremella fuciformis (TFP, z ang. Tremella fuciformis polysaccharide) to bioaktywna makrocząsteczka izolowana z owocników, grzybni lub cieczy fermentacyjnej tego grzyba. Chemicznie jest to heteropolisacharyd – jego główny szkielet tworzą cztery cukry proste: mannoza, fukoza, ksyloza i glukoza w stosunku molowym około 4,14 : 0,98 : 0,81 : 0,62, z domieszką kwasu glukuronowego i arabinozy⁸. Ze względu na skład bywa też określany jako glukoronoksylomannan.

Masa cząsteczkowa polisacharydu jest bardzo duża – w stanie naturalnym przekracza 1 MDa (do 58,3 × 10⁶ Da), choć badania pokazują, że frakcje o różnej masie cząsteczkowej wykazują odmienne właściwości biologiczne⁹. To właśnie kwas glukuronowy, stanowiący około 20% struktury polimeru, odpowiada za wyjątkowo silne wiązanie wody – porównywalne z kwasem hialuronowym, a w niektórych pomiarach nawet nieco przewyższające jego zdolności retencyjne¹⁰.

Grzyb Tremella fuciformis (srebrne uszko, snow ear) jest jadany w kuchni azjatyckiej od stuleci i opisany już w najstarszej chińskiej księdze zielarskiej Shen Nong Ben Cao (ok. 2800 p.n.e.). Tradycyjna medycyna chińska przypisuje mu właściwości przeciwnowotworowe, przeciwcukrzycowe i przeciwzapalne¹¹.

Jak polisacharyd nawilża skórę i co go odróżnia od kwasu hialuronowego?

Polisacharyd z Tremella fuciformis działa na skórę dwutorowo. Po pierwsze, tworzy mikroskopijny film okluzyjny na powierzchni naskórka, który zmniejsza przeznaskórkową utratę wody (TEWL) i wzmacnia funkcję bariery skórnej. Po drugie, jako humektant przyciąga cząsteczki wody z otoczenia i głębszych warstw skóry, utrzymując ją nawilżoną przez dłuższy czas³¹².

W badaniach laboratoryjnych polisacharyd wykazuje zdolność wiązania wody rzędu 500-krotności własnej masy, co plasuje go w podobnej klasie co kwas hialuronowy¹². Warto podkreślić, że źródła podają różne wartości – od 500-krotności do nawet 1000-krotności, zależnie od metody pomiaru i frakcji polisacharydu¹³. Istotną różnicą jest obecność kwasu glukuronowego (~20% polimeru), który jest kluczowym składnikiem również w cząsteczkach kwasu hialuronowego i decyduje o właściwościach hydrofilowych².

Mała badawcza próba kliniczna z 2021 roku (20 uczestników) wykazała, że żel do rąk z ekstraktem z Tremella nawilżał skórę skuteczniej niż placebo¹⁴. To jednak wstępne dane – potrzeba większych badań, by potwierdzić skuteczność u ludzi na szerszą skalę.

Jak polisacharyd chroni skórę przed stresem oksydacyjnym i fotostarzeniem?

Kwaśne polisacharydy Tremella fuciformis neutralizują anion ponadtlenkowy (O₂⁻) – jeden z głównych reaktywnych form tlenu odpowiedzialnych za degradację kolagenu i lipidów błon komórkowych. Dzięki temu spowalniają procesy starzenia skóry wywołane stresem oksydacyjnym i promieniowaniem UV¹⁵¹⁶.

W badaniach laboratoryjnych in vitro wszystkie frakcje polisacharydu (o różnych masach cząsteczkowych) wykazywały zależne od stężenia pochłanianie rodników DPPH, hydroksylowych i ponadtlenkowych. Frakcja o najniższej masie cząsteczkowej (LM, ok. 3,14 × 10⁵ Da) osiągała najwyższe pochłanianie rodnikowe – do 18,95% przy stężeniu 300 µg/ml¹⁷. To wynik badań in vitro, który nie przekłada się automatycznie na działanie u człowieka – stanowi jednak punkt wyjścia do dalszych badań.

W badaniu na myszach z indukowanym starzeniem (model D-galaktozowy, doustne podawanie 100 mg/kg/dobę przez 8 tygodni) TFP znacząco zwiększyły aktywność enzymów antyoksydacyjnych (SOD, GSH-Px) w surowicy, wątrobie i sercu oraz obniżyły stężenie dialdehydu malonowego (MDA) – markera peroksydacji lipidów⁴. To dane ze zwierząt, które wymagają potwierdzenia w badaniach klinicznych.

Czy polisacharyd z Tremella fuciformis wspiera odporność i działa przeciwzapalnie?

Polisacharydy Tremella, w tym zawarte w nich beta-glukany, wykazują w badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach działanie immunomodulujące – stymulują aktywność makrofagów i komórek NK (natural killer), które są kluczowymi elementami wrodzonej odporności¹⁸¹⁹. Mechanizm przeciwzapalny polega na hamowaniu szlaku NF-κB poprzez mikroRNA miR-155, co prowadzi do obniżenia stężenia prozapalnych cytokin IL-1β i TNF-α²⁰²¹.

W modelu mysim ze starzeniem indukowanym D-galaktozą frakcja o średniej masie cząsteczkowej (MM) osiągała najlepsze wyniki w zakresie redukcji IL-1β i TNF-α – skuteczność działania przeciwzapalnego zależała wyraźnie od masy cząsteczkowej polisacharydu (MM > LM > HM)²⁰.

Badania laboratoryjne wskazują też na potencjalne korzyści w łagodzeniu objawów atopowego zapalenia skóry poprzez regulację odpowiedzi immunologicznej i mikrobioty jelitowej – jednak są to wyniki z modeli zwierzęcych, a nie badań klinicznych u pacjentów z AZS²².

Jakie potencjalne korzyści zdrowotne wykazują badania przedkliniczne?

Poza działaniem na skórę i odporność, badania na zwierzętach i w warunkach laboratoryjnych wskazują na kilka innych obszarów aktywności biologicznej TFP. Należy je traktować jako wstępne obserwacje, a nie potwierdzone korzyści zdrowotne.

Glikemia i metabolizm glukozy. W badaniu na myszach z cukrzycą typu 1 spożywanie Tremella przez 15 dni znacząco obniżyło stężenie glukozy we krwi⁵. Mechanizm obejmuje hamowanie enzymów trawienia skrobi oraz modulację enzymów metabolizmu glukozy i glukoneogenezy²¹. To wyniki ze zwierząt – nie są podstawą do stosowania TFP zamiast leków przeciwcukrzycowych.

Układ sercowo-naczyniowy. Egzopolisacharydy z Tremella obniżały trójglicerydy i cholesterol całkowity oraz podwyższały HDL u myszy z cukrzycą²³. Wstępne dane sugerują też poprawę elastyczności naczyń i obniżenie ciśnienia krwi²⁴. Są to wyłącznie dane przedkliniczne.

Funkcje poznawcze. Jedno randomizowane badanie kontrolowane (2018) wykazało istotną statystycznie poprawę pamięci krótkotrwałej i funkcji wykonawczych u uczestników przyjmujących suplementy z Tremella w porównaniu z placebo⁶. To obiecujący sygnał, ale pojedyncze badanie – potrzeba replikacji.

Mikrobiota jelitowa. TFP modulują skład mikroflory jelitowej i produkcję krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA, m.in. kwas masłowy), co może pośrednio wpływać na procesy zapalne i starzenie²¹²⁵.

W jakich produktach występuje polisacharyd z Tremella fuciformis?

Polisacharyd z Tremella fuciformis jest stosowany przede wszystkim jako składnik aktywny w kosmetykach i dermokosmetykach – kremach, serach nawilżających, maskach i żelach do rąk. W nomenklaturze INCI figuruje pod nazwą Tremella Fuciformis Polysaccharide lub Tremella Fuciformis Sporocarp Extract (COSING Ref 83021)²⁶. W formułach kosmetycznych pełni funkcję środka nawilżającego (humektant), stabilizatora emulsji i składnika kondycjonującego skórę²⁷.

Na rynku suplementów diety dostępne są też preparaty z ekstraktem z owocników Tremella fuciformis w kapsułkach lub proszkach, przeznaczone do stosowania doustnego. Ich skład i standaryzacja na zawartość polisacharydów są zróżnicowane – przy wyborze warto zwrócić uwagę na informacje producenta dotyczące zawartości aktywnych frakcji polisacharydowych.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Polisacharyd z Tremella fuciformis jest generalnie dobrze tolerowany w badaniach, jednak ze względu na jego właściwości immunomodulujące i potencjalny wpływ na glikemię, niektóre grupy powinny zachować szczególną ostrożność i skonsultować stosowanie z lekarzem.

• Choroby autoimmunologiczne i leczenie immunosupresyjne. Polisacharyd stymuluje aktywność układu odpornościowego (makrofagi, komórki NK)¹⁹. Osoby z chorobami autoimmunologicznymi (np. toczeń, reumatoidalne zapalenie stawów, stwardnienie rozsiane) lub przyjmujące leki immunosupresyjne (np. po przeszczepach) powinny skonsultować stosowanie z lekarzem – immunostymulacja może nasilić objawy choroby lub wchodzić w interakcje z terapią.
• Cukrzyca i leki hipoglikemizujące. Dane przedkliniczne wskazują na możliwe obniżenie glikemii⁵. Pacjenci leczeni insuliną lub lekami doustnymi obniżającymi cukier powinni skonsultować stosowanie preparatów z TFP z lekarzem, by uniknąć ryzyka hipoglikemii.
• Ciąża i karmienie piersią. Brak danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania TFP w ciąży i podczas laktacji⁷. Zachowaj ostrożność i skonsultuj się z lekarzem lub położną przed rozpoczęciem suplementacji.
• Działania niepożądane. Jeśli po zastosowaniu preparatów z polisacharydem z Tremella (zarówno miejscowo, jak i doustnie) zauważysz reakcję alergiczną skóry, pokrzywkę, obrzęk, trudności w oddychaniu lub inne niepokojące objawy – przerwij stosowanie i skontaktuj się z lekarzem.

Polisacharyd z Tremella fuciformis jest składnikiem aktywnym o rosnącym potencjale – szczególnie w pielęgnacji skóry i jako suplement wspierający odporność. Przy stosowaniu miejscowym w kosmetykach ryzyko jest niskie. Przy suplementacji doustnej warto pamiętać, że większość dostępnych danych pochodzi z badań laboratoryjnych i na zwierzętach, a dawki skuteczne u człowieka nie są jeszcze precyzyjnie ustalone. Wybierając preparat, zwróć uwagę na standaryzację i sprawdź skład z farmaceutą lub lekarzem – szczególnie jeśli przyjmujesz inne leki lub masz schorzenia przewlekłe.