Ligilactobacillus salivarius

Czym jest Ligilactobacillus salivarius i skąd pochodzi ta nazwa?

Ligilactobacillus salivarius (w skrócie L. salivarius) to Gram-dodatnia, pałeczkowata bakteria probiotyczna naturalnie zasiedlająca jamę ustną, przewód pokarmowy i drogi rodne człowieka¹¹. Do 2020 roku funkcjonowała pod nazwą Lactobacillus salivarius – zmiana wynikała z rewizji taksonomicznej całego rodzaju Lactobacillus, który podzielono na kilkadziesiąt nowych rodzajów⁵. Na starszych etykietach suplementów wciąż można spotkać poprzednią nazwę – obie odnoszą się do tego samego organizmu.

Bakteria należy do rodziny Lactobacillaceae i jako główny produkt fermentacji wytwarza kwas mlekowy¹¹. Oprócz tego produkuje nadtlenek wodoru (H₂O₂) oraz bakteriocyny – białkowe substancje o działaniu przeciwdrobnoustrojowym². Trzy te mechanizmy razem obniżają pH środowiska i bezpośrednio hamują wzrost patogenów, tworząc korzystniejsze warunki dla pożytecznych mikroorganizmów¹.

Istnieje wiele szczepów L. salivarius – m.in. WB21, LS01 (DSM 22775), CECT 30632, PS2, LS-33 – i każdy z nich może wykazywać nieco inne właściwości. Dlatego przy wyborze suplementu warto sprawdzić, czy etykieta podaje pełny identyfikator szczepu, a nie tylko nazwę gatunkową⁵.

Jak Ligilactobacillus salivarius działa w organizmie?

Kluczowym mechanizmem działania jest produkcja kwasu mlekowego, który zakwasza środowisko i ogranicza kolonizację przez bakterie chorobotwórcze¹². Bakteriocyny wytwarzane przez L. salivarius bezpośrednio uszkadzają błony komórkowe patogenów, natomiast nadtlenek wodoru działa jako łagodny środek przeciwdrobnoustrojowy².

W jelitach probiotyk fermentuje włókna pokarmowe do krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA), które odżywiają komórki nabłonka okrężnicy i wzmacniają barierę jelitową¹³. Równolegle moduluje odpowiedź immunologiczną: wstępne dane wskazują na hamowanie prozapalnych szlaków MAPK i NF-κB w makrofagach, co może ograniczać destrukcję tkanki kostnej w przyzębiu⁴. W badaniach in vitro wykazano też indukcję interleukiny IL-10 i wzrost wydzielniczej IgA (sIgA), czyli markerów odpowiedzi śluzówkowej¹⁴.

Skuteczność probiotyku zależy od tego, czy bakteria przeżyje przejście przez żołądek i zdoła skolonizować jelito lub jamę ustną. Nie jest to gwarantowane – różne czynniki, takie jak kwasowość soku żołądkowego, przyjmowane leki czy indywidualny skład mikrobioty, wpływają na wynik¹⁵.

Na co wskazują badania kliniczne – zdrowie jamy ustnej

Najlepiej udokumentowanym obszarem zastosowania L. salivarius jest stomatologia i periodontologia. Kilka randomizowanych badań kontrolowanych placebo (RCT) wykazało, że regularne stosowanie tabletek zawierających szczep WB21 zmniejszało krwawienie przy sondowaniu, głębokość kieszonek przyzębnych oraz indeksy płytki nazębnej³¹⁶.

Mechanizm polega na bezpośrednim hamowaniu wzrostu Streptococcus mutans – głównej bakterii próchnicotwórczej – oraz obniżaniu ekspresji jej genów wirulencji (gtfs)⁴. Probiotyk ogranicza też aktywność Aggregatibacter actinomycetemcomitans (patogenu odpowiedzialnego za agresywne zapalenie przyzębia) przez neutralizację jego egzotoksyn CdtB i LtxA⁴. Dodatkowo obniża poziom Tannerella forsythia – kolejnego periodontopata¹⁷.

W zakresie nieświeżego oddechu (halitoza) podwójnie ślepe, skrzyżowane RCT potwierdziły, że tabletki z L. salivarius WB21 zmniejszają produkcję lotnych związków siarki odpowiedzialnych za nieprzyjemny zapach¹⁶. Probiotyk konkuruje też z Candida albicans, hamując tworzenie patogennych strzępek grzyba i zapobiegając kandydozie jamy ustnej⁴.

Działanie w układzie pokarmowym i potencjalny wpływ na cholesterol

W jelitach L. salivarius wspiera równowagę mikrobioty, konkurując z patogenami i wzmacniając barierę śluzówkową¹⁸. Wstępne badania na ludziach sugerują, że probiotyk – szczególnie w połączeniu z prebiotykiem fruktooligosacharydowym (FOS) – może korzystnie wpływać na profil lipidowy krwi: obniżać stężenie cholesterolu całkowitego i frakcji LDL, obniżać trójglicerydy oraz podwyższać HDL⁷⁸. Wyniki te są jednak wstępne i wymagają potwierdzenia w większych, długoterminowych próbach klinicznych¹⁹.

W modelach eksperymentalnych wybrane szczepy L. salivarius hamowały wzrost Helicobacter pylori i łagodziły związaną z nim odpowiedź zapalną – te dane dotyczą jednak głównie badań in vitro i nie zastępują leczenia zaleconego przez lekarza²⁰.

Atopowe zapalenie skóry, astma i inne obszary badań

Szczep LS01 (DSM 22775) był oceniany w kilku randomizowanych badaniach kontrolowanych placebo u dorosłych i dzieci z atopowym zapaleniem skóry (AZS). Wyniki wskazywały na poprawę jakości życia i złagodzenie objawów skórnych²¹. Proponowany mechanizm obejmuje modulację osi jelitowo-skórnej i hamowanie kolonizacji przez Staphylococcus aureus²².

W badaniach na zwierzętach doustne podawanie L. salivarius ograniczało alergiczną odpowiedź dróg oddechowych w mysich modelach astmy²³. Badanie kliniczne z 2015 roku u astmatyków wykazało zmniejszenie wydzielania prozapalnych cytokin i korzystną immunomodulację²³ – dane te są jednak wstępne. Oddzielne badanie kliniczne wykazało, że szczep CECT 30632 zmniejszał częstość napadów dny moczanowej i obniżał stężenie kwasu moczowego w surowicy²⁴. Szczep PS2 stosowany w ciąży i podczas laktacji zmniejszał ryzyko zapalenia piersi (mastitis)²⁴. Wszystkie wymienione obszary wymagają dalszych, większych badań klinicznych przed sformułowaniem jednoznacznych wniosków.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

L. salivarius jest ogólnie dobrze tolerowany – najczęstsze działania niepożądane to wzdęcia i dyskomfort żołądkowy, które zwykle ustępują samoistnie²⁶. Poważne działania niepożądane są rzadkie, ale realne w określonych grupach pacjentów.

Skontaktuj się z lekarzem lub farmaceutą przed rozpoczęciem suplementacji, jeśli:

• masz osłabioną odporność (choroby autoimmunologiczne, stosowanie leków immunosupresyjnych, chemioterapia, HIV)¹⁰²⁷,
• masz wszczepiony centralny cewnik żylny lub port naczyniowy²⁷,
• jesteś w ciąży lub karmisz piersią²⁷,
• masz nowotwór lub jesteś w trakcie leczenia onkologicznego²⁷,
• przyjmujesz antybiotyki lub leki immunosupresyjne – interakcje nie są w pełni poznane²⁸.

Natychmiast skonsultuj się z lekarzem, jeśli podczas stosowania pojawią się:

• objawy ciężkiej reakcji alergicznej: trudności z oddychaniem, świszczący oddech, wysypka, obrzęk twarzy lub gardła⁹,
• gorączka, dreszcze, przyspieszone bicie serca – mogące sugerować zakażenie ogólnoustrojowe (bakteriemia)¹⁰,
• silny ból brzucha lub inne objawy nasilające się po kilku dniach stosowania.

Wcześniaki stanowią grupę podwyższonego ryzyka działań niepożądanych i nie powinny otrzymywać probiotyków bez wyraźnego zalecenia lekarskiego²⁹. Warto też pamiętać, że L. salivarius wykazuje naturalną oporność na wankomycynę – ma to znaczenie kliniczne w przypadku ewentualnego zakażenia, bo wpływa na dobór antybiotyku¹⁰.

Jeśli stosujesz probiotyk i nie widzisz efektów po 4–6 tygodniach regularnego stosowania, warto porozmawiać z farmaceutą o zmianie szczepu lub formy preparatu. Suplement diety nie zastąpi leczenia zaleconego przez stomatologa, gastroenterologa ani żadnego innego specjalisty – stanowi jedynie uzupełnienie właściwej higieny i terapii.