Kategorie
Leki bez recepty (OTC)
Leki na receptę (RX)
Suplementy diety
Wyroby medyczne
Środki spożywcze
Dermokosmetyki
Poradniki
Schorzenia
Substancje czynne
Interakcje
Porady
Kalkulatory
Badania kliniczneWole stanowi jedno z najczęstszych schorzeń endokrynologicznych na świecie, dotykając około 200 milionów ludzi spośród 800 milionów osób, które mają dietę ubogą w jod1. Powiększenie tarczycy jest problemem zdrowotnym o znaczeniu globalnym, szczególnie w regionach charakteryzujących się niedoborem jodu w glebie i wodzie pitnej2.
Globalne rozpowszechnienie wola
Częstość występowania wola wykazuje znaczne różnice geograficzne i jest ściśle związana ze stopniem niedoboru jodu w danym regionie. Na całym świecie najczęstszą przyczyną wola jest niedobór jodu, który dotyka szacunkowo 2,2 miliarda ludzi3. Rozpowszechnienie schorzenia zależy bezpośrednio od stopnia deficytu jodowego w populacji – przy łagodnym niedoborze jodu częstość wola wynosi 5-20%, przy umiarkowanym niedoborze wzrasta do 20-30%, natomiast przy ciężkim niedoborze jodu może przekraczać 30%34.
W obszarach o ciężkim niedoborze jodu rozpowszechnienie wola może sięgać nawet 80% populacji5. Szczególnie narażone są regiony górskie i obszary często nawiedzane przez powodzie lub aktywność lodowcową, które wymywają jod z gleby powierzchniowej6. Przykładami takich regionów są alpejskie obszary południowej Europy (jak Szwajcaria), Himalaje czy region Wielkich Jezior6.
Różnice związane z płcią i wiekiem
Wole wykazuje wyraźną predyspozycję płciową – kobiety chorują około cztery razy częściej niż mężczyźni38. W badaniu Wickham w Wielkiej Brytanii wole stwierdzono u 26% kobiet w porównaniu z 7% mężczyzn8. Ta różnica płciowa dotyczy szczególnie sporadycznych form wola, gdzie stosunek kobiet do mężczyzn może wynosić nawet 8:19. Należy jednak pamiętać, że choć guzki tarczycy są rzadsze u mężczyzn, to gdy już występują, częściej okazują się złośliwe8.
Częstość występowania wola zmienia się również wraz z wiekiem, ale w sposób odmienny od występowania guzków tarczycy. O ile częstość wola maleje wraz z wiekiem58, to częstość guzków tarczycy wzrasta wraz z wiekiem. U osób w wieku 60 lat częstość wyczuwalnych palpacyjnie guzków wynosi około 5-6%, podczas gdy w badaniach autopsyjnych niewyczuwalne guzki stwierdza się u około 50% osób w tym wieku4. Zobacz więcej: Epidemiologia wola w krajach rozwiniętych – USA i Europa
Sytuacja epidemiologiczna w różnych regionach świata
Dane epidemiologiczne wykazują znaczne różnice regionalne w występowaniu wola. W Stanach Zjednoczonych większość przypadków wola związana jest z autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy (choroba Hashimoto), a nie z niedoborem jodu1. Badania autopsyjne w USA wykazują częstość guzków tarczycy przekraczającą 50%, podczas gdy ultrasonografia o wysokiej rozdzielczości wykrywa je u około 40% pacjentów1.
W Europie sytuacja wygląda różnie w poszczególnych krajach. W niemieckim badaniu przesiewowym ponad 90 000 osób guzki tarczycy wykryto u 33% populacji1. Nowsze badanie z użyciem bardziej czułych skanerów ultrasonograficznych (13 MHz) wykazało guzki u 68% badanych, co autorzy przypisywali lepszej czułości diagnostycznej1. W krajach europejskich rozpowszechnienie toksycznego wola wieloguzkowego jest wyższe niż w Stanach Zjednoczonych, co może być związane z mniejszym spożyciem jodowanej soli10.
Szczególnie niepokojąca sytuacja epidemiologiczna panuje w krajach rozwijających się. W Etiopii badanie obejmujące 35 635 uczniów i 19 158 członków gospodarstw domowych wykazało średnie rozpowszechnienie wola na poziomie 30,6% wśród dzieci szkolnych i 18,7% wśród dorosłych11. W południowej Etiopii, w mieście Leku, wole stwierdzono u 35,2% dzieci w wieku szkolnym1213. Zobacz więcej: Epidemiologia wola w krajach rozwijających się – niedobór jodu i czynniki ryzyka
Czynniki wpływające na rozpowszechnienie
Oprócz niedoboru jodu, na epidemiologię wola wpływają liczne inne czynniki. Badania wskazują na rosnące znaczenie otyłości, insulinooporności i zespołu metabolicznego jako czynników zwiększających ryzyko rozwoju wola3. Niektóre substancje środowiskowe mogą również odgrywać rolę w rozwoju schorzenia, w tym perchlorany, tiocyjaniany, ftalany, azotany, izoflawony i związki organochlorowe14.
Istotne znaczenie mają także czynniki społeczno-ekonomiczne. Niski status społeczno-ekonomiczny stanowi czynnik ryzyka rozwoju wola, prawdopodobnie związany z ograniczonym dostępem do jodowanej soli i odpowiedniej diety4. W badaniach z Etiopii wykazano, że wykształcenie matki, dochody rodziny, typ używanej soli oraz sposób jej dodawania do żywności były niezależnymi czynnikami prognostycznymi występowania wola u dzieci12.
Znaczenie zdrowotne i rokowanie
Większość przypadków wola ma charakter łagodny i powoduje głównie problemy kosmetyczne. Jednak w niektórych przypadkach może dojść do poważnych powikłań związanych z uciskiem okolicznych struktur, rozwojem raka tarczycy, nadczynnością lub niedoczynnością tarczycy8. Częstość występowania raka tarczycy u pacjentów kierowanych do oceny z powodu wola wynosi 4-18%15.
Współczesne badania wskazują na wzrost częstości wykrywania guzków tarczycy, który może być związany zarówno z rzeczywistym wzrostem zachorowalności, jak i z lepszymi metodami diagnostycznymi oraz częstszym stosowaniem badań obrazowych3. Ultrasonografia może obecnie wykryć nawet najmniejsze guzki, co powoduje, że częstość ich występowania u dorosłych szacuje się na 60-70%3.
