Eozynochłonne zapalenie przełyku – epidemiologia i trendy wzrostowe

Eozynochłonne zapalenie przełyku (EoE) stanowi jeden z najbardziej fascynujących przykładów ewolucji epidemiologicznej w gastroenterologii współczesnej. W ciągu zaledwie dwóch dekad choroba ta przeszła dramatyczną przemianę – z rzadkiego schorzenia opisywanego jedynie w doniesieniach przypadków stała się powszechnie rozpoznawaną jednostką chorobową, z którą lekarze regularnie spotykają się w codziennej praktyce klinicznej¹.

Współczesne dane epidemiologiczne dotyczące EoE przedstawiają obraz choroby o stale rosnącej częstości występowania, która nie może być wytłumaczona jedynie lepszą rozpoznawalnością czy zwiększoną liczbą wykonywanych badań endoskopowych. Aktualne szacunki częstości zachorowań wahają się od 5 do 10 przypadków na 100 000 osób rocznie, podczas gdy częstość występowania wynosi od 0,5 do 1 przypadku na 1000 osób¹².

Wzrost częstości występowania EoE na świecie

Metaanaliza badań populacyjnych z różnych regionów świata oszacowała globalną częstość występowania EoE na 34,2 przypadki na 100 000 osób. Analiza podgrup w Ameryce Północnej wykazała podobne wskaźniki – 31,9 przypadków na 100 000 dorosłych, przy czym poszczególne badania w Stanach Zjednoczonych wykazywały wahania od 9,45 do 58,9 przypadków na 100 000 osób³.

Szczególnie imponujące są dane z Danii, gdzie w populacyjnym badaniu obejmującym lata 2008-2018 odnotowano standaryzowaną częstość zachorowań na poziomie 11,7 przypadków na 100 000 osobo-lat, co stanowi jeden z najwyższych wskaźników odnotowanych w badaniach populacyjnych⁴. W Holandii częstość zachorowań wzrosła z 0,01 nowych przypadków na 100 000 mieszkańców w 1995 roku do 3,16 nowych przypadków na 100 000 mieszkańców w 2019 roku⁵.

W dużym badaniu amerykańskim obejmującym ponad 45 milionów osób zidentyfikowano 12 770 pacjentów z EoE, co dało ogólną częstość występowania 28 przypadków na 100 000 osób⁶. W hrabstwie Olmsted w stanie Minnesota częstość występowania oszacowano na 55 przypadków na 100 000 mieszkańców w 2006 roku, przy czym częstość zachorowań wzrosła znacząco z 0,32 przypadka na 100 000 populacji między 1991 a 1995 rokiem do 9,45 przypadków na 100 000 między 2001 a 2005 rokiem⁷.

Charakterystyka demograficzna chorych na EoE

Eozynochłonne zapalenie przełyku wykazuje charakterystyczne wzorce demograficzne, które są konsekwentne w różnych populacjach i regionach geograficznych. Choroba znacznie częściej dotyka mężczyzn niż kobiety, przy czym stosunek mężczyzn do kobiet wynosi około 3:1⁵. W dużym badaniu amerykańskim częstość występowania była dwukrotnie wyższa u mężczyzn (współczynnik ryzyka 2,06)⁶.

Istotne różnice obserwuje się również pod względem pochodzenia etnicznego. Osoby rasy białej mają pięciokrotnie wyższą częstość występowania EoE w porównaniu z innymi grupami etnicznymi (współczynnik ryzyka 5,08)⁶. EoE jest najczęstsze wśród Kaukazów, podczas gdy rzadko występuje wśród osób pochodzenia wschodnioazjatyckiego, w tym Chińczyków i Japończyków⁸.

Pod względem wieku EoE wykazuje charakterystyczny dwumodalny rozkład występowania, z największą liczbą przypadków w grupie pediatrycznej oraz w trzeciej dekadzie życia⁹. U dorosłych choroba najczęściej dotyka osoby w wieku 18-65 lat (współczynnik ryzyka 1,74)⁶, przy czym objawy mogą być obecne nawet do 4,5 roku przed postawieniem diagnozy⁷.

Epidemiologia EoE w populacji pediatrycznej

W populacji dziecięcej epidemiologia EoE również wykazuje wzrostowe trendy. Duża metaanaliza oszacowała częstość zachorowań u dzieci na 5,1 przypadków na 100 000 osób rocznie oraz częstość występowania na 19,1 przypadków na 100 000 osób⁹. W północno-wschodniej Polsce średnia roczna częstość zachorowań na EoE u dzieci między 2013 a 2018 rokiem wynosiła 2,83 przypadków na 100 000 dzieci¹⁰.

Interesujące dane pochodzą z badania obejmującego 36 ośrodków gastroenterologii pediatrycznej w dziesięciu krajach Ameryki Łacińskiej. Ogólna częstość występowania EoE w grupie 29 253 dzieci wynosiła 3,69 na 1000 (zakres: 0,2-25,4 na 1000), przy czym w grupie 4152 pacjentów poddanych endoskopii częstość była co najmniej sześciokrotnie wyższa – 26 na 1000 (zakres: 2,6-82,3 na 1000)¹¹¹².

Trendy czasowe i prognozowane zmiany

Analiza trendów czasowych jednoznacznie wskazuje na stały wzrost częstości występowania EoE. W badaniu z hrabstwa Hamilton w stanie Ohio częstość zachorowań wzrosła z 9 do 12,8 przypadków na 100 000 mieszkańców w ciągu zaledwie trzech lat¹³. Ten wzrostowy trend znajduje również odzwierciedlenie w zmieniających się przyczynach dysfagii, gdzie EoE staje się coraz częstszą przyczyną trudności w połykaniu¹³.

Prognozy epidemiologiczne na najbliższe lata wskazują na dalszy wzrost liczby przypadków EoE. Według raportu dotyczącego siedmiu głównych rynków farmaceutycznych (Stany Zjednoczone, Niemcy, Francja, Włochy, Hiszpania, Wielka Brytania i Japonia), całkowita liczba zdiagnozowanych przypadków EoE w 2020 roku wynosiła 547 924 przypadki¹⁴. Stany Zjednoczone miały najwyższą liczbę przypadków – około 445 000 w 2023 roku, z prognozą dalszego wzrostu w okresie prognozy¹⁵.

Różnice regionalne i geograficzne

Epidemiologia EoE wykazuje znaczne różnice geograficzne i regionalne. Choroba jest najczęstsza w krajach o wysokim poziomie rozwoju socjoekonomicznego, szczególnie w Stanach Zjednoczonych, Europie Zachodniej i Australii, w porównaniu z Japonią i Chinami⁸. W Australii częstość występowania EoE szacuje się na 1 na 100 dorosłych i 1 na 10 000 dzieci¹⁶.

W Stanach Zjednoczonych obserwuje się również różnice regionalne – niektóre badania sugerują wyższą częstość występowania w stanach północno-wschodnich i niższą w zachodnich, podczas gdy inne wykazują odwrotny wzorzec. Częstość występowania może również różnić się między strefami klimatycznymi, z wyższą częstością w strefach zimnych i suchych w porównaniu ze strefami tropikalnymi¹⁷.

Związek z chorobami alergicznymi

Jedną z charakterystycznych cech epidemiologicznych EoE jest silny związek z chorobami atopowymi. Większość pacjentów z EoE ma w wywiadzie inne choroby alergiczne, takie jak astma, alergiczny nieżyt nosa lub atopowe zapalenie skóry¹⁶. Ta korelacja jest na tyle silna, że obecność chorób atopowych jest uważana za jeden z czynników ryzyka rozwoju EoE.

Historia rodzinna EoE jest obecna tylko w 7% przypadków, co sugeruje, że czynniki środowiskowe mogą odgrywać większą rolę niż predyspozycje genetyczne w rozwoju choroby¹⁶. Opisywane są również sezonowe zaostrzenia objawów, co może wskazywać na rolę alergenów powietrznopochodnych w patogenezie choroby¹⁷.

Wyzwania diagnostyczne i epidemiologiczne

Pomimo rosnącej świadomości choroby, EoE nadal pozostaje niedodiagnozowane w wielu populacjach. Badania wskazują na istnienie długotrwałych różnic w diagnozowaniu i opiece, które są związane ze społecznymi determinantami zdrowia¹⁸. Odpowiednie testy diagnostyczne nie są wykonywane we wszystkich grupach populacyjnych, co przyczynia się do błędnych wyobrażeń o tym, kogo rzeczywiście dotyka EoE¹⁸.

Przyszłe badania powinny skupić się na populacjach, które mogą nie mieć dostępu do opieki zdrowotnej lub odpowiedniej wiedzy medycznej, ale mogą mieć znaczne obciążenie EoE. Konieczne jest również poszerzenie edukacji i działań informacyjnych w społecznościach niedostatecznie reprezentowanych oraz prowadzenie bardziej inkluzywnych badań w celu zrozumienia, jak EoE może manifestować się różnie w różnych grupach rasowych i etnicznych¹⁸.