Bezpieczeństwo stosowania kwasu gadoterowego – co warto wiedzieć?

Kwas gadoterowy, stosowany wyłącznie dożylnie jako środek kontrastowy podczas badań MRI, jest na ogół dobrze tolerowany, jednak jego użycie wymaga zachowania szczególnej ostrożności w przypadku osób z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek, dzieci, seniorów, kobiet w ciąży oraz pacjentów z określonymi schorzeniami układu krążenia i układu nerwowego1234.

Bezpieczeństwo u kobiet w ciąży i matek karmiących piersią

Dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania kwasu gadoterowego u kobiet w ciąży są ograniczone, a gadolin (składnik aktywny) może przenikać przez łożysko. Z tego powodu zaleca się, by kwas gadoterowy był stosowany w ciąży wyłącznie wtedy, gdy jest to niezbędne dla zdrowia matki i nie można wykonać badania MRI bez kontrastu56.

Podczas karmienia piersią niewielkie ilości gadolinu mogą przedostawać się do mleka matki, jednak przy dawkach klinicznych nie przewiduje się negatywnego wpływu na dziecko. Decyzję o ewentualnym przerwaniu karmienia na 24 godziny po podaniu kontrastu pozostawia się matce i lekarzowi57.

Wpływ na prowadzenie pojazdów i obsługę maszyn

Nie przeprowadzono badań dotyczących wpływu kwasu gadoterowego na zdolność prowadzenia pojazdów. Jednak po podaniu tego środka mogą pojawić się nudności, co może utrudniać prowadzenie samochodu lub obsługę maszyn. Osoby poddane badaniu ambulatoryjnemu powinny o tym pamiętać89.

Interakcje z alkoholem

W dostępnych informacjach nie odnotowano istotnych interakcji kwasu gadoterowego z alkoholem. Nie przeprowadzono jednak szczegółowych badań dotyczących takiego połączenia1011.

Ważne dla pacjentów z chorobami nerek:

  • Stosowanie kwasu gadoterowego u osób z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek (GFR < 30 ml/min/1,73 m2) oraz u pacjentów po przeszczepieniu wątroby jest możliwe tylko wtedy, gdy niezbędne informacje diagnostyczne nie mogą być uzyskane bez kontrastu1213.
  • Przed podaniem kontrastu zaleca się wykonanie badań oceniających czynność nerek12.
  • U tych pacjentów ryzyko wystąpienia rzadkiego, ale poważnego powikłania – nerkopochodnego włóknienia układowego (NSF) – jest zwiększone13.
  • Nie należy podawać więcej niż jednej dawki podczas jednego badania; kolejne podania powinny być oddzielone co najmniej 7 dniami14.

Stosowanie u osób z niewydolnością nerek

U pacjentów z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek można stosować standardowe dawki przewidziane dla dorosłych. Natomiast w przypadku ciężkich zaburzeń nerek lub pacjentów po przeszczepieniu wątroby, kwas gadoterowy stosuje się wyłącznie po dokładnej ocenie korzyści i ryzyka. Dawka nie powinna przekraczać 0,1 mmol/kg masy ciała, a podania nie powinny być powtarzane częściej niż co 7 dni1516.

Hemodializa po podaniu kontrastu może przyspieszyć jego usunięcie z organizmu, ale nie ma dowodów na konieczność rozpoczynania dializy wyłącznie w celu zapobiegania powikłaniom12.

Stosowanie u osób z niewydolnością wątroby

U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby stosuje się standardowe dawki dla dorosłych, jednak zaleca się zachowanie ostrożności, szczególnie w okresie okołooperacyjnym związanym z przeszczepieniem wątroby1718.

Stosowanie kwasu gadoterowego u seniorów

Nie ma konieczności zmiany dawki u osób w wieku powyżej 65 lat. Jednak przed podaniem kontrastu zaleca się sprawdzenie czynności nerek, ponieważ wraz z wiekiem klirens nerkowy może być obniżony1419.

Inne grupy pacjentów wymagające szczególnej ostrożności

  • U dzieci, szczególnie noworodków i niemowląt do 1 roku życia, stosowanie kwasu gadoterowego wymaga dokładnego rozważenia korzyści i ryzyka ze względu na niedojrzałość nerek. Dawka nie powinna przekraczać 0,1 mmol/kg masy ciała, a nie należy podawać więcej niż jednej dawki podczas badania1720.
  • Nie zaleca się stosowania tego kontrastu w angiografii u dzieci poniżej 18 lat20.
  • Pacjenci z astmą lub alergiami powinni być szczególnie monitorowani, ponieważ istnieje ryzyko wystąpienia reakcji nadwrażliwości, w tym reakcji anafilaktycznych, nawet po pierwszym podaniu i niezależnie od dawki2122.
  • Osoby przyjmujące beta-adrenolityki, inhibitory konwertazy angiotensyny, leki wazoaktywne lub antagoniści receptora angiotensyny II mogą mieć osłabione mechanizmy obronne organizmu w razie wystąpienia spadku ciśnienia krwi. W tej grupie zalecana jest szczególna ostrożność1123.
  • Pacjenci z niskim progiem drgawkowym (np. padaczka) powinni być monitorowani podczas badania, a sprzęt i leki do leczenia drgawek powinny być dostępne19.
  • U osób z ciężkimi chorobami układu krążenia produkt stosuje się wyłącznie po dokładnej ocenie korzyści i ryzyka24.
Najważniejsze środki ostrożności podczas stosowania kwasu gadoterowego:

  • Kwas gadoterowy podaje się wyłącznie dożylnie – podanie dokanałowe (dooponowe) jest niebezpieczne i może prowadzić do poważnych powikłań neurologicznych23.
  • Przed podaniem należy sprawdzić, czy pacjent nie ma przeciwwskazań, takich jak uczulenie na gadolin lub inne składniki kontrastu25.
  • W trakcie i po badaniu pacjent powinien być monitorowany przez co najmniej 30 minut, gdyż większość działań niepożądanych występuje w tym czasie26.
  • Reakcje nadwrażliwości mogą być natychmiastowe lub opóźnione nawet do 7 dni po podaniu kontrastu21.
  • W przypadku wystąpienia reakcji uczuleniowej należy natychmiast przerwać podawanie środka kontrastowego i wdrożyć odpowiednie leczenie27.

Kwas gadoterowy – podsumowanie bezpieczeństwa stosowania

Grupa pacjentów Możliwość stosowania Uwagi
Osoby w podeszłym wieku Można stosować Zalecana ostrożność i ocena czynności nerek
Kobiety w ciąży Nie zalecane Wyjątki tylko przy istotnych wskazaniach klinicznych
Karmiące matki Można stosować Brak szkodliwego wpływu na dziecko przy dawkach klinicznych; decyzja o ewentualnej przerwie w karmieniu należy do matki i lekarza
Pacjenci z zaburzeniami nerek Zachować ostrożność U ciężkich zaburzeń – tylko po ocenie korzyści do ryzyka; ryzyko NSF
Pacjenci z zaburzeniami wątroby Można stosować Zalecana ostrożność, zwłaszcza po przeszczepieniu wątroby
Dzieci (noworodki i niemowlęta) Zachować szczególną ostrożność Stosować tylko po dokładnym rozważeniu, dawka nie powinna przekraczać 0,1 mmol/kg
Astma, alergie Zachować ostrożność Ryzyko reakcji nadwrażliwości, możliwa premedykacja
Prowadzenie pojazdów Zachować ostrożność Możliwe nudności po podaniu kontrastu
Alkohol Brak danych Nie udokumentowano interakcji

Pytania i odpowiedzi

Czy kwas gadoterowy jest bezpieczny dla osób z niewydolnością nerek?

U osób z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek kwas gadoterowy można stosować tylko po dokładnej ocenie korzyści i ryzyka. Zalecana jest ostrożność i podanie możliwie najniższej skutecznej dawki1528.

Czy można podać kwas gadoterowy kobiecie w ciąży?

Nie zaleca się stosowania kwasu gadoterowego w ciąży, chyba że jest to konieczne ze względów medycznych5.

Czy karmienie piersią po badaniu z kwasem gadoterowym jest bezpieczne?

Tak, przy dawkach klinicznych nie przewiduje się szkodliwego wpływu na dziecko. Decyzję o ewentualnej przerwie w karmieniu podejmuje matka wspólnie z lekarzem5.

Czy kwas gadoterowy wpływa na prowadzenie samochodu?

Może powodować nudności, które mogą utrudnić prowadzenie pojazdów lub obsługę maszyn. Warto zachować ostrożność po badaniu8.

Jakie są przeciwwskazania do podania kwasu gadoterowego?

Przeciwwskazaniem jest uczulenie na kwas gadoterowy, megluminę lub inne składniki preparatu25.