Ogólne zasady dawkowania kwasu gadoterowego
Kwas gadoterowy jest stosowany wyłącznie jako środek kontrastowy podczas badań rezonansem magnetycznym (MRI) i podawany dożylnie w postaci roztworu do wstrzykiwań123. Wybór dawki zawsze zależy od masy ciała pacjenta oraz celu diagnostycznego badania. Należy stosować najmniejszą skuteczną dawkę, aby uzyskać pożądany efekt kontrastowy14.
Standardowe dawkowanie u dorosłych
- Typowa dawka wynosi 0,1 mmol/kg masy ciała, co odpowiada 0,2 ml/kg masy ciała145.
- W badaniach układu nerwowego (mózgu i kręgosłupa) w wyjątkowych przypadkach można zastosować dawkę do 0,3 mmol/kg masy ciała (czyli 0,6 ml/kg), jeśli podstawowa dawka nie jest wystarczająca, np. przy podejrzeniu guza mózgu13.
- W angiografii (badanie naczyń krwionośnych) zazwyczaj stosuje się 0,1 mmol/kg masy ciała (0,2 ml/kg). W uzasadnionych przypadkach można podać drugą, kolejną dawkę16.
- Możliwe jest podanie dwóch dawek po 0,05 mmol/kg (czyli po 0,1 ml/kg), jeśli sprzęt do badań to umożliwia7.
Dostępne postacie i sposób podania
- Kwas gadoterowy występuje w postaci roztworu do wstrzykiwań, zarówno w fiolkach, jak i ampułko-strzykawkach oraz w opakowaniach wielodawkowych89.
- Jest podawany wyłącznie dożylnie, nigdy dokanałowo ani domięśniowo12.
- Zalecana szybkość podawania to 3–5 ml/min. W przypadku angiografii można stosować szybszą infuzję do 120 ml/min (2 ml/sek.)10.
Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów
Dzieci i młodzież
- Standardowa i maksymalna dawka u dzieci oraz młodzieży (0–18 lat) wynosi 0,1 mmol/kg masy ciała (0,2 ml/kg)1113.
- Nie należy stosować kwasu gadoterowego w angiografii u dzieci poniżej 18 lat, ze względu na brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności1415.
- U noworodków do 4 tygodnia życia i niemowląt do 1 roku życia, lek można zastosować tylko po bardzo dokładnym rozważeniu, a dawka nie może przekraczać 0,1 mmol/kg masy ciała. Nie wolno podawać więcej niż jednej dawki podczas badania1413.
- Nie zaleca się wykonywania skanu całego ciała u dzieci poniżej 6 miesięcy15.
Pacjenci w podeszłym wieku
- Nie ma konieczności rutynowej zmiany dawki u osób powyżej 65. roku życia1112.
- Zaleca się ostrożność oraz sprawdzenie czynności nerek przed podaniem leku, ponieważ wraz z wiekiem może ona być obniżona16.
Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek
- U osób z łagodnymi do umiarkowanych zaburzeniami czynności nerek (GFR ≥30 ml/min/1,73 m²) stosuje się takie same dawki jak u dorosłych712.
- U pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek (GFR <30 ml/min/1,73 m²) oraz u osób po przeszczepieniu wątroby kwas gadoterowy można zastosować tylko wtedy, gdy jest to niezbędne, po dokładnej ocenie ryzyka. W takim przypadku dawka nie może przekroczyć 0,1 mmol/kg masy ciała, a nie należy podawać więcej niż jednej dawki podczas badania712.
- Wielokrotne podania są przeciwwskazane, chyba że odstęp pomiędzy kolejnymi dawkami wynosi minimum 7 dni1112.
Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby
- Nie jest wymagana zmiana dawki. Zaleca się jednak ostrożność, szczególnie w okresie okołooperacyjnym przeszczepienia wątroby1113.
Kobiety w ciąży i matki karmiące piersią
- Kwas gadoterowy powinien być stosowany w ciąży tylko wtedy, gdy jest to absolutnie konieczne i po dokładnej ocenie ryzyka i korzyści17.
- Przenikanie do mleka matki jest minimalne (poniżej 1% podanej dawki). Lekarz może zalecić przerwanie karmienia piersią na 24 godziny po podaniu kontrastu, jednak nie jest to bezwzględnie wymagane17.
- Przed podaniem kwasu gadoterowego zawsze wykonuje się badania oceniające pracę nerek, zwłaszcza u osób starszych i pacjentów po przeszczepieniu wątroby.
- W przypadku ciężkiej niewydolności nerek lek może być użyty tylko w wyjątkowych sytuacjach, a jego eliminację można przyspieszyć za pomocą hemodializy – jednak nie jest to standardowa procedura profilaktyczna.
- Nie należy stosować więcej niż jednej dawki podczas badania, a kolejne podania muszą być oddzielone przynajmniej tygodniem.
Zmiany dawkowania w zależności od wskazania
Dawkowanie kwasu gadoterowego może się różnić w zależności od rodzaju badania MRI. W większości przypadków (MRI mózgu, kręgosłupa, całego ciała) stosuje się standardową dawkę 0,1 mmol/kg masy ciała. W wyjątkowych przypadkach, np. w diagnostyce guzów mózgu, lekarz może rozważyć jednorazowe zwiększenie dawki do 0,3 mmol/kg masy ciała, podając ją w dwóch porcjach14.
W angiografii, czyli badaniu naczyń krwionośnych, podstawowa dawka wynosi również 0,1 mmol/kg, ale w razie potrzeby można ją powtórzyć, zachowując zalecane odstępy czasowe7.
Maksymalna dawka dobowa i ostrzeżenia dotyczące przedawkowania
- Nie należy przekraczać dawki 0,3 mmol/kg masy ciała w badaniach układu nerwowego oraz 0,1 mmol/kg w innych wskazaniach podczas jednej procedury diagnostycznej14.
- Nie wolno podawać więcej niż jednej dawki podczas jednego badania obrazowego11.
- Wielokrotne podania są możliwe tylko wtedy, gdy między nimi upłynęło co najmniej 7 dni1112.
- W przypadku przedawkowania kwas gadoterowy można usunąć z organizmu za pomocą hemodializy, ale nie ma dowodów na skuteczność tej metody w zapobieganiu powikłaniom1819.
Kwas gadoterowy – bezpieczne dawkowanie w różnych grupach pacjentów
| Grupa pacjentów | Schemat dawkowania |
|---|---|
| Dorośli | 0,1 mmol/kg mc. (0,2 ml/kg mc.), w razie potrzeby w badaniach OUN można jednorazowo zwiększyć do 0,3 mmol/kg mc. (0,6 ml/kg mc.) |
| Dzieci i młodzież (0–18 lat) | 0,1 mmol/kg mc. (0,2 ml/kg mc.), nie stosować w angiografii poniżej 18 lat |
| Noworodki i niemowlęta (do 1 roku życia) | 0,1 mmol/kg mc. tylko po dokładnym rozważeniu, nie więcej niż jedna dawka |
| Osoby starsze (65+) | Jak u dorosłych, ale wskazane sprawdzenie czynności nerek |
| Pacjenci z łagodną/umiarkowaną niewydolnością nerek | Jak u dorosłych, zachować ostrożność |
| Pacjenci z ciężką niewydolnością nerek lub po przeszczepieniu wątroby | Maks. 0,1 mmol/kg mc., tylko jeśli nie ma innej możliwości diagnostycznej |
| Kobiety w ciąży i karmiące piersią | Stosować tylko w razie konieczności, po ocenie ryzyka; karmienie można kontynuować |













