Pediococcus pentosaceus

Czym jest Pediococcus pentosaceus i skąd pochodzi?

Pediococcus pentosaceus to Gram-dodatnia bakteria kwasu mlekowego (LAB) z rodzaju Pediococcus, naturalnie występująca w sfermentowanej żywności – kiszonkach, serach, wędlinach i fermentowanych napojach – a także w mleku matki i przewodzie pokarmowym zdrowych ludzi⁶. Należy do tej samej szerokiej grupy co Lactobacillus czy Bifidobacterium, choć jest znacznie rzadziej omawiana w kontekście probiotycznym. Jej probiotypowe właściwości – odporność na kwas żołądkowy i żółć, zdolność do adhezji do nabłonka jelitowego oraz produkcja substancji przeciwdrobnoustrojowych – sprawiają, że coraz częściej trafia do składu wieloszczepowych preparatów probiotycznych⁷.

Jak Pediococcus pentosaceus działa w jelitach?

Pediococcus pentosaceus wpływa na mikrobiotę jelitową kilkoma uzupełniającymi się mechanizmami. Najlepiej udokumentowanym jest produkcja bakteriocyn – naturalnych peptydów przeciwdrobnoustrojowych, które bezpośrednio hamują wzrost patogenów takich jak Listeria monocytogenes, Salmonella spp., Escherichia coli i Clostridium perfringens¹. Bakteriocyny produkowane przez szczep CECT 8330 (m.in. bisin) przeżywają pasaż przez górny odcinek przewodu pokarmowego, co umożliwia ich działanie w jelicie⁸.

Drugi mechanizm to wzmacnianie bariery jelitowej. W badaniu na mysim modelu zapalenia jelita grubego (indukowanego DSS) szczep CECT 8330 zwiększył ekspresję białek ścisłych połączeń – ZO-1 i okludyny – co przekłada się na mniejszą przepuszczalność nabłonka jelitowego⁹. Równocześnie rosło stężenie korzystnych krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA): octowego, propionowego, masłowego i walerianowego, które odżywiają kolonocyty i wspierają funkcje odpornościowe jelita¹⁰.

Trzeci mechanizm dotyczy immunomodulacji. W badaniach na zwierzętach szczep CECT 8330 zwiększał odsetek regulatorowych limfocytów T (Treg CD4⁺CD25⁺FOXP3⁺) w blaszce właściwej jelita grubego i podnosił poziom przeciwzapalnej cytokiny IL-10, jednocześnie obniżając stężenia prozapalnych IL-1β, TNF-α i IL-6¹¹¹². Szczep AK-23 wykazał z kolei zdolność neutralizacji lipopolisacharydu (LPS) bakteryjnego za pomocą białka szoku cieplnego, co dodatkowo ogranicza ogólnoustrojową odpowiedź zapalną¹³.

Czwarty element to adhezja do nabłonka: dzięki 98-kilodaltonowemu białku warstwy powierzchniowej (Slp) szczep GS4 przyczepia się do komórek Caco-2 i konkuruje z patogenami o miejsca wiązania na błonie śluzowej, ograniczając ich kolonizację¹⁴.

Kolka niemowlęca – co mówią badania kliniczne?

Najlepiej udokumentowane kliniczne zastosowanie Pediococcus pentosaceus dotyczy kolki niemowlęcej. Szczep CECT 8330 (KABP041) stosowano w skojarzeniu z Bifidobacterium longum KABP042 w dawce łącznej 10⁹ CFU na dobę (5 kropli) przez 21 dni¹⁵. W wieloośrodkowym, randomizowanym badaniu klinicznym (n = 112 niemowląt spełniających kryteria Rome IV) odsetek odpowiedzi, zdefiniowany jako redukcja czasu płaczu o co najmniej 50%, wyniósł 61% w 7. dobie i 85% w 14. dobie dla kombinacji BL+PP, wobec odpowiednio 38% i 59% dla Limosilactobacillus reuteri DSM17938². Mediana dobowego czasu płaczu była istotnie niższa w grupie BL+PP we wszystkich punktach czasowych¹⁶. Wcześniejsze badania – pilotażowe (Santas 2015) i randomizowane z kontrolą placebo (Chen 2021) – również wykazały korzystny efekt tej kombinacji szczepów¹⁷. Oba preparaty były równie dobrze tolerowane (zdarzenia niepożądane u ok. 7,8% niemowląt w każdej z grup, o łagodnym nasileniu)⁵.

Dolegliwości trawienne u dorosłych – co wiemy?

Dane dotyczące dorosłych są bardziej ograniczone. Wstępne, małe badania kliniczne sugerują, że preparaty zawierające P. pentosaceus mogą przyczyniać się do zmniejszenia takich objawów jak wzdęcia, nieregularne wypróżnienia i dyskomfort jelitowy u osób z łagodnymi zaburzeniami trawiennymi⁴. Niektóre próby kliniczne odnotowały też potencjalną korzyść w zespole jelita drażliwego (IBS) i biegunkach, jednak większość z nich stosowała preparaty wieloszczepowe, co utrudnia przypisanie efektu wyłącznie P. pentosaceus¹⁸. Ocena wiarygodności dowodów dla wskazań jelitowych wynosi aktualnie 3/5 (umiarkowane wsparcie naukowe) – niezbędne są większe, dobrze kontrolowane badania z udziałem ludzi¹⁹.

Potencjalne działanie przeciwutleniające i metaboliczne

Badania na zwierzętach wskazują na dodatkowe właściwości P. pentosaceus wykraczające poza mikrobiotę jelitową. Szczep SMM914 aktywował u prosiąt szlak sygnałowy Nrf2-Keap1 i zwiększał aktywność enzymów antyoksydacyjnych (NQO-1, CAT, HO-1, SOD), co wiązało się z obniżeniem markerów uszkodzenia wątroby – ALT i LDH²⁰²¹. Wyniki te są jednak ograniczone do modelu zwierzęcego i nie mogą być bezpośrednio przekładane na działanie u ludzi. W jednym randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu klinicznym z kontrolą placebo szczep LP28 wykazał efekty przeciwotyłościowe u dorosłych (Eur J Clin Nutr, 2016)²² – to dotychczas jeden z nielicznych przykładów pozajelitowych badań klinicznych z tym gatunkiem.

Dostępne formy i dawkowanie

Pediococcus pentosaceus jest dostępny przede wszystkim jako składnik wieloszczepowych preparatów probiotycznych – kapsułek, proszków do rozpuszczania i zawiesin doustnych (w tym kropli dla niemowląt). W badaniu klinicznym dotyczącym kolki niemowlęcej stosowano dawkę 10⁹ CFU/dobę przez 21 dni¹⁵. Dla dorosłych optymalne dawkowanie nie zostało jednoznacznie ustalone w badaniach klinicznych – preparaty wieloszczepowe zawierają zazwyczaj od kilku do kilkudziesięciu miliardów CFU w dziennej porcji²⁶. Gatunek ten jest uznawany za bezpieczny składnik żywności i suplementów (status GRAS)¹⁸.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Preparaty z Pediococcus pentosaceus są ogólnie dobrze tolerowane, a dane z badań klinicznych wskazują na profil bezpieczeństwa porównywalny z innymi powszechnie stosowanymi probiotykami⁵. Istnieją jednak sytuacje, w których warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą przed rozpoczęciem suplementacji:

• Niemowlęta i noworodki – każdy preparat probiotyczny dla niemowląt powinien być skonsultowany z pediatrą, zwłaszcza przy wcześniactwie lub niskiej masie urodzeniowej.
• Osoby z obniżoną odpornością – w tym pacjenci po przeszczepach, przyjmujący leki immunosupresyjne lub poddawani chemioterapii – powinni unikać probiotyków bez konsultacji lekarskiej.
• Ciąża i laktacja – brak wystarczających danych klinicznych dotyczących bezpieczeństwa suplementacji tym szczepem w tych grupach; decyzję powinien podjąć lekarz prowadzący.
• Ciężkie choroby jelitowe (np. aktywna choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego w zaostrzeniu, perforacja jelita) – probiotyki należy stosować wyłącznie pod nadzorem lekarza.
• Nieoczekiwane objawy po zastosowaniu probiotyku – takie jak silny ból brzucha, gorączka, krew w stolcu lub nasilona biegunka – wymagają niezwłocznej konsultacji lekarskiej.

Jeżeli stosujesz leki immunosupresyjne lub masz chorobę przewlekłą jelit, skonsultuj wybór preparatu probiotycznego z lekarzem – nawet jeśli jest on dostępny bez recepty.

Przy wyborze preparatu z Pediococcus pentosaceus zwróć uwagę na konkretny szczep (oznaczony kodem, np. CECT 8330), liczbę CFU i skład pozostałych składników. Najlepiej udokumentowane efekty dotyczą kombinacji szczepów, a nie samego P. pentosaceus – dlatego warto zapytać farmaceutę, który preparat ma najlepsze zaplecze badań klinicznych dla Twojego problemu zdrowotnego.