Menu

Substancje Syntetyczne i Biologiczne

Mleczan srebra

Mleczan srebra (numer CAS 128-00-7, masa cząsteczkowa 196,94) to organiczna sól srebra i kwasu mlekowego, zaliczana do substancji pomocniczych stosowanych w recepturze aptecznej. Wykazuje działanie przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe i przeciwgrzybicze, a dodatkowo działa odkażająco i ściągająco na tkanki. W aptekach wykorzystywany jest przede wszystkim do sporządzania kropli do oczu i nosa w warunkach aseptycznych oraz maści galenowych. Związek jest wrażliwy na światło – pod jego wpływem ulega redukcji do metalicznego srebra. Wykazuje liczne niezgodności chemiczne, m.in. z formaldehytem, rezorcynolem i chlorkiem sodu.

Spis treści

Z tego materiału dowiesz się:

Czym jest mleczan srebra i jakie ma właściwości przeciwdrobnoustrojowe
W jakich preparatach aptecznych i galenowych jest stosowany
Dlaczego preparaty z mleczanem srebra muszą być chronione przed światłem i co grozi w kontakcie ze skórą
Z jakimi substancjami mleczan srebra jest niezgodny chemicznie i dlaczego to ważne przy sporządzaniu recepturowym

Czym jest mleczan srebra?

Mleczan srebra to organiczny związek chemiczny srebra (wzór: C₃H₅AgO₃), będący solą kwasu mlekowego i srebra. Jego numer CAS to 128-00-7, a masa cząsteczkowa wynosi 196,94 g/mol. Należy do grupy organicznych związków metali szlachetnych i jest zaliczany do substancji pomocniczych stosowanych w recepturze aptecznej.

Związki srebra mają długą historię w medycynie. Już w XIX wieku odkryto, że łagodne roztwory srebra działają odkażająco – na przykład w przypadku zapalenia spojówek – nie podrażniając przy tym tkanek. Mleczan srebra wpisuje się w tę tradycję jako jedna z organicznych form srebra wykorzystywanych do dziś w farmacji.

Jak działa mleczan srebra?

Działanie mleczanu srebra opiera się na aktywności jonów srebra, które przenikają do struktur komórkowych mikroorganizmów i zakłócają ich procesy metaboliczne. Dzięki temu związek wykazuje szerokie spektrum działania przeciwdrobnoustrojowego:

Działanie przeciwbakteryjne – jony srebra niszczą bakterie, uszkadzając ich mechanizmy oddechowe i metaboliczne.
Działanie przeciwwirusowe – srebro może hamować replikację wirusów i inaktywować ich cząsteczki.
Działanie przeciwgrzybicze – związek wykazuje aktywność wobec grzybów i drożdży, w tym Candida albicans.

Oprócz działania przeciwdrobnoustrojowego mleczan srebra wykazuje właściwości odkażające, przyżegające (uszkadzające nieprawidłowe tkanki) i ściągające, co czyni go użytecznym surowcem farmaceutycznym w konkretnych wskazaniach recepturowych.

Ważne informacje o bezpieczeństwie:

W bezpośrednim kontakcie ze skórą mleczan srebra może działać żrąco i powodować trudne do usunięcia, czarne przebarwienia skóry.
Pod wpływem światła związek ulega redukcji do metalicznego srebra, przyjmując szarą lub czarną barwę – preparaty muszą być przechowywane w ciemności, najlepiej w opakowaniach z ciemnego szkła.
Długotrwałe stosowanie związków srebra może prowadzić do srebrzycy (argyrii) – szaroniebieskiego zabarwienia skóry i błon śluzowych.
Stosowania preparatów ze srebrem powinny unikać osoby uczulone na srebro lub inne metale ciężkie, kobiety w ciąży i karmiące piersią oraz dzieci poniżej 3. roku życia.

Gdzie stosuje się mleczan srebra?

Mleczan srebra jest przede wszystkim surowcem recepturowym – oznacza to, że farmaceuta przygotowuje z niego gotowy preparat na indywidualne zlecenie lekarza. Typowe zastosowania obejmują:

Krople do oczu i nosa – sporządzane w warunkach aseptycznych, w roztworach o stężeniu dobranym do wskazań terapeutycznych.
Maść Mikulicza – tradycyjny preparat galenowy opracowany przez wrocławskiego chirurga Jana Mikulicza-Radeckiego. Zawiera mleczan srebra oraz balsam peruwiański; wykazuje działanie przeciwbakteryjne, przeciwpasożytnicze i pobudzające ziarninowanie ran.
Preparaty stomatologiczne – związki srebra stosuje się do pędzlowania jamy ustnej przy owrzodzeniach i zmianach zapalnych, a także do impregnacji zębów mlecznych objętych zmianami próchniczymi.

Mleczan srebra dostępny jest jako odczynnik chemiczny o czystości 96% i może być zamawiany przez placówki apteczne oraz podmioty medyczne do celów recepturowych.

Niezgodności chemiczne mleczanu srebra – co farmaceuta musi wiedzieć:

Mleczan srebra wykazuje liczne niezgodności, które mają kluczowe znaczenie przy sporządzaniu preparatów recepturowych:

Substancje redukujące (formaldehyd, rezorcynol) – powodują redukcję srebra do formy metalicznej i powstawanie czarnego osadu.
Glicerol – utlenia się do aldehydu, redukując jony srebra; czarny osad pojawia się zazwyczaj po trzech dniach przechowywania.
Chlorek sodu, kwas solny, kwas borowy – całkowicie niezgodne z roztworami srebra.
Elektrolity – mogą powodować wysalanie preparatu (od razu lub po kilku dniach); najsilniej wysala siarczan cynku.
Niezgodności stężeniowe – z fioletem krystalicznym, mleczanem etakrydyny, sulfobituminianiem amonu, ichtammolem i trypaflawią.

Podsumowanie – praktyczne wskazówki

Mleczan srebra to substancja o udokumentowanym działaniu przeciwdrobnoustrojowym, odkażającym i ściągającym, ale wymagająca ostrożności zarówno w przechowywaniu, jak i stosowaniu. Preparaty zawierające ten związek muszą być chronione przed światłem i przygotowywane przez doświadczonego farmaceutę recepturowego, który zna jego liczne niezgodności chemiczne. W kontakcie ze skórą może powodować trwałe przebarwienia, dlatego należy unikać bezpośredniego kontaktu. Jeśli lekarz przepisał Ci preparat zawierający mleczan srebra, stosuj go dokładnie według wskazań i przechowuj w miejscu zaciemnionym. W razie wątpliwości zawsze możesz zapytać farmaceutę w aptece recepturowej.

Pytania i odpowiedzi

Do czego stosuje się mleczan srebra?

Mleczan srebra jest surowcem recepturowym stosowanym w aptekach do sporządzania kropli do oczu i nosa, maści oraz preparatów stomatologicznych. Działa odkażająco, ściągająco i przeciwdrobnoustrojowo – zwalcza bakterie, wirusy i grzyby.

Dlaczego preparaty z mleczanem srebra trzeba przechowywać w ciemności?

Pod wpływem światła mleczan srebra ulega redukcji do metalicznego srebra, co powoduje ciemnienie (szare lub czarne zabarwienie) preparatu i utratę jego właściwości. Dlatego preparaty zawierające ten związek należy przechowywać w ciemnych opakowaniach, z dala od źródeł światła.

Czy mleczan srebra może powodować przebarwienia skóry?

Tak. W bezpośrednim kontakcie ze skórą mleczan srebra może działać żrąco i powodować trudne do usunięcia czarne przebarwienia. Długotrwałe stosowanie związków srebra może prowadzić do srebrzycy – szaroniebieskiego zabarwienia skóry i błon śluzowych.

Z jakimi substancjami mleczan srebra jest niezgodny?

Mleczan srebra jest niezgodny m.in. z formaldehytem, rezorcynolem, glicerolem, chlorkiem sodu, kwasem solnym i kwasem borowym. Substancje redukujące powodują wytrącanie czarnego osadu metalicznego srebra, a elektrolity mogą prowadzić do wysalania preparatu.

Kto nie powinien stosować preparatów zawierających srebro?

Preparatów ze srebrem powinny unikać osoby uczulone na srebro lub inne metale ciężkie, kobiety w ciąży i karmiące piersią oraz dzieci poniżej 3. roku życia. W każdym przypadku stosowanie powinno odbywać się zgodnie z zaleceniem lekarza.

Mleczan srebra w recepturze aptecznej – rola farmaceuty

Mleczan srebra nie jest substancją dostępną w gotowych produktach aptecznych dla pacjenta – trafia do obrotu jako surowiec farmaceutyczny o czystości 96%, przeznaczony wyłącznie dla placówek aptecznych i podmiotów medycznych. Farmaceuta recepturowy przygotowuje z niego preparaty na podstawie indywidualnej recepty lekarskiej, zachowując warunki aseptyczne (szczególnie w przypadku kropli do oczu i nosa). Wiedza o niezgodnościach chemicznych tej substancji jest tu kluczowa – nieodpowiednie połączenie składników może prowadzić do powstania czarnego osadu lub całkowitej utraty właściwości terapeutycznych preparatu. Dlatego receptura z mleczanem srebra to zadanie wyłącznie dla wykwalifikowanego farmaceuty.

Historia srebra w medycynie – od starożytności do współczesności

Srebro i jego związki mają kilka tysięcy lat historii w medycynie. Antyczni Grecy używali srebrnych naczyń, by zapobiegać szerzeniu się chorób. W XIV-wiecznej Europie zamożni rodzice dawali dzieciom do ssania srebrne łyżeczki podczas epidemii dżumy. Przełomem było XIX-wieczne odkrycie w Niemczech, że łagodne roztwory srebra działają odkażająco w zapaleniu spojówek bez podrażnienia błon śluzowych. W XX wieku srebro koloidalne zyskało miano „naturalnego antybiotyku” i było badane m.in. pod kątem aktywności wobec ponad 650 mikroorganizmów chorobotwórczych. Mleczan srebra jest jedną z form, w jakich srebro znalazło trwałe miejsce we współczesnej farmacji i recepturze aptecznej.