Jak działa melatonina?
Melatonina to hormon naturalnie produkowany przez szyszynkę w mózgu, który odpowiada za regulację rytmu dobowego, czyli cyklu snu i czuwania12. Poziom melatoniny wzrasta po zmroku, co pomaga organizmowi przygotować się do snu, a spada w ciągu dnia, sprzyjając czuwaniu23. Melatonina, podana z zewnątrz (w formie tabletek), wykazuje dwa główne działania: pomaga zasnąć oraz pomaga ustawić właściwy rytm snu i czuwania, szczególnie wtedy, gdy jest on zaburzony, np. przez zmianę stref czasowych lub pracę zmianową42. Oprócz tego melatonina wykazuje działanie antyoksydacyjne, przeciwzapalne i wspierające układ odpornościowy45.
Wskazania do stosowania melatoniny
Wskazania do stosowania melatoniny mogą się różnić w zależności od postaci leku, dawki oraz grupy wiekowej. Niektóre preparaty zawierają także inne substancje czynne, np. witaminę B6, co może wpływać na zakres wskazań67.
- Wskazania do stosowania melatoniny zależą od wieku pacjenta, rodzaju zaburzeń snu oraz postaci leku.
- Nie wszystkie preparaty melatoniny mogą być stosowane u dzieci – część z nich jest przeznaczona wyłącznie dla dorosłych lub określonych grup wiekowych.
- W przypadku dzieci i młodzieży wskazania często obejmują specyficzne schorzenia, np. zaburzenia snu związane z autyzmem lub ADHD.
- Przy wyborze preparatu należy zwrócić uwagę na jego skład, zwłaszcza na obecność dodatkowych substancji, takich jak witamina B6.
Wskazania u dorosłych
Melatonina jest stosowana głównie jako środek pomocniczy w leczeniu zaburzeń snu. Poniżej przedstawiono najczęstsze wskazania do jej stosowania u dorosłych:
- Zaburzenia rytmu snu i czuwania, szczególnie związane ze zmianą stref czasowych (tzw. jet lag) lub wynikające z pracy zmianowej891067.
- Regulacja dobowego rytmu snu i czuwania u pacjentów niewidomych, u których naturalny cykl dnia i nocy jest zaburzony8910.
- Krótkotrwałe leczenie pierwotnej bezsenności u osób w wieku 55 lat i starszych, szczególnie gdy bezsenność wiąże się z obniżoną jakością snu11121314.
- Krótkotrwałe leczenie zaburzeń snu związanych ze zmianą stref czasowych u osób podróżujących przez kilka stref czasowych1516.
- Preparaty z melatoniną i witaminą B6 (np. z pirydoksyną) są również wskazane w zaburzeniach snu związanych ze zmianą stref czasowych lub z pracą zmianową67.
Wskazania u dzieci i młodzieży
Stosowanie melatoniny u dzieci wymaga szczególnej ostrożności i jest dopuszczone tylko w wybranych sytuacjach:
- Bezsenność u dzieci i młodzieży w wieku 2-18 lat z zaburzeniami ze spektrum autyzmu (ASD) i/lub zaburzeniami neurogenetycznymi, jeśli inne metody leczenia nie przyniosły poprawy1718.
- Bezsenność u dzieci i młodzieży (6-17 lat) z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD), gdy środki zapewniające higienę snu były nieskuteczne1519.
- W badaniach klinicznych oceniano także skuteczność melatoniny o przedłużonym uwalnianiu w innych zaburzeniach snu u dzieci, jednak wskazania te są ograniczone do konkretnych produktów i sytuacji klinicznych2021.
Niektóre preparaty melatoniny nie są przeznaczone dla dzieci lub młodzieży. Na przykład melatonina stosowana w krótkotrwałym leczeniu zaburzeń snu związanych ze zmianą stref czasowych (np. Melatonina Pharma Nord) nie jest zalecana dla osób poniżej 18 roku życia22.
Preparaty złożone z melatoniną i witaminą B6
Preparaty łączące melatoninę z witaminą B6 (pirydoksyną) są stosowane jako środek pomocniczy w zaburzeniach snu związanych ze zmianą stref czasowych lub z pracą zmianową u dorosłych67. Witamina B6 może wspierać wydzielanie melatoniny w organizmie i zwiększać skuteczność leczenia2324.
- U osób starszych (powyżej 55 lat) melatonina o przedłużonym uwalnianiu jest wskazana w leczeniu pierwotnej bezsenności, szczególnie gdy jakość snu jest niska1112.
- U dzieci z autyzmem i/lub zaburzeniami neurogenetycznymi oraz u dzieci z ADHD, wskazania obejmują leczenie bezsenności, gdy inne metody zawiodły1715.
- Preparaty z witaminą B6 nie są przeznaczone dla dzieci – ich wskazania dotyczą wyłącznie dorosłych67.
- Niektóre preparaty nie są zalecane w przypadku zaburzeń czynności nerek lub wątroby, a także w niektórych innych schorzeniach przewlekłych2526.
Tabela: Wskazania do stosowania melatoniny w zależności od grupy pacjentów
| Wskazanie | Dorośli | Dzieci > 12 lat | Dzieci < 12 lat | Osoby starsze | Pacjenci z niewydolnością nerek |
|---|---|---|---|---|---|
| Zaburzenia snu związane ze zmianą stref czasowych lub pracą zmianową | Tak | Tak, tylko wybrane preparaty (np. z ADHD, ASD) | Tak, tylko wybrane preparaty (np. z ASD, SMS) | Tak | Nie zalecane lub z ograniczeniami25 |
| Regulacja rytmu dobowego snu i czuwania u niewidomych | Tak | Brak danych | Brak danych | Tak | Nie zalecane lub z ograniczeniami25 |
| Krótkotrwałe leczenie pierwotnej bezsenności (tabletki o przedłużonym uwalnianiu) | Tak, od 55 lat | Nie | Nie | Tak | Nie zalecane lub z ograniczeniami25 |
| Bezsenność u dzieci z ASD, SMS lub ADHD | Nie | Tak, określone wskazania | Tak, określone wskazania | Nie | Brak danych |
| Preparaty z melatoniną i witaminą B6 | Tak | Nie | Nie | Tak | Brak danych |
Melatonina – skuteczne wsparcie w leczeniu zaburzeń snu
Melatonina jest substancją szeroko wykorzystywaną w leczeniu zaburzeń snu u dorosłych i dzieci, jednak jej wskazania różnią się w zależności od wieku, schorzeń towarzyszących oraz postaci leku. U dorosłych znajduje zastosowanie głównie w zaburzeniach snu związanych ze zmianą stref czasowych, pracą zmianową oraz w pierwotnej bezsenności u osób starszych. U dzieci i młodzieży wskazania ograniczają się najczęściej do bezsenności związanej z autyzmem, ADHD lub innymi zaburzeniami rozwoju, kiedy inne metody leczenia nie przynoszą efektu. Ważne jest, by stosować preparaty przeznaczone dla konkretnej grupy wiekowej i zawsze zwracać uwagę na ewentualne przeciwwskazania, zwłaszcza u pacjentów z chorobami przewlekłymi. Melatonina, stosowana zgodnie z zaleceniami, pomaga poprawić jakość snu i komfort codziennego funkcjonowania8910111715.













