Gynostemma pentaphyllum

Czym jest Gynostemma pentaphyllum i skąd pochodzi?

Jiaogulan to wieloletnie pnącze z rodziny dyniowatych, naturalnie występujące w Azji Południowo-Wschodniej – głównie w południowych Chinach, Japonii, Korei Południowej, Wietnamie i Tajlandii. Porasta wilgotne, górskie lasy, najczęściej na wysokościach od 200 do 3000 metrów nad poziomem morza. Jej charakterystyczne liście, zebrane w grupy po pięć (stąd łacińska nazwa pentaphyllum), są surowcem zielarskim pozyskiwanym przez cały sezon wegetacyjny.

W tradycyjnej medycynie chińskiej jiaogulan stosowana jest od co najmniej XV wieku – pierwsze wzmianki o jej leczniczym zastosowaniu pojawiają się w zapiskach z tamtego okresu. W regionach górskich Chin, gdzie mieszkańcy słyną z długowieczności i dożywają nierzadko ponad 100 lat, regularne picie naparu z tej rośliny jest częścią codziennej rutyny. To właśnie stamtąd pochodzi jej przydomek – „zioło nieśmiertelności”.

Naukowcy zainteresowali się jiaogulanem właśnie dlatego, że średnia długość życia tamtejszej ludności wyraźnie odbiega od normy. Roślina zyskała też miano „południowego żeń-szenia”, ponieważ zawiera substancje bioaktywne strukturalnie zbliżone do tych obecnych w żeń-szeniu – i to w znacznie wyższym stężeniu.

Co sprawia, że jiaogulan działa? Składniki aktywne

Kluczową grupą związków w Gynostemma pentaphyllum są gypenozydy – saponiny triterpenowe, których zidentyfikowano do tej pory ponad 80 różnych rodzajów (niektóre źródła podają nawet 180). To im przypisuje się większość właściwości biologicznych rośliny. Co ciekawe, część gypenozydy jest strukturalnie identyczna z ginsenozydami z żeń-szenia – stąd podobieństwo działania obu roślin.

Poza gypenozy­dami, w zielu jiaogulanu znajdziemy:

• Flawonoidy (kwercetyna, kemferol, rutyna) – silne przeciwutleniacze chroniące komórki przed stresem oksydacyjnym.
• Polisacharydy – związki stymulujące układ odpornościowy i wykazujące działanie przeciwinfekcyjne.
• Aminokwasy, sterole i alantoina – wspierające regenerację i ogólne funkcje metaboliczne.
• Witaminy (A, C, D, E, witaminy z grupy B, w tym kwas foliowy) oraz minerały (magnez, potas, żelazo, cynk, selen, wapń, fosfor, mangan).

Surowiec zawiera do 7% gypenozy­dów i do 5% flawonoidów. To właśnie te dwie frakcje są najcenniejsze z punktu widzenia działania prozdrowotnego.

Jak działa jiaogulan? Najważniejsze właściwości

Wyciąg z jiaogulan działa wielokierunkowo. Poniżej najlepiej udokumentowane obszary jego aktywności.

Regulacja poziomu glukozy – najsilniejszy atut

To tutaj jiaogulan ma najlepsze potwierdzenie naukowe. W badaniach klinicznych z udziałem osób z cukrzycą typu 2 regularne spożywanie naparu z tej rośliny (6 g suszu dziennie) wiązało się z poprawą wrażliwości na insulinę i obniżeniem poziomu glukozy na czczo. Odnotowano też istotny spadek HbA1c – wskaźnika długoterminowej kontroli glikemii – o około 2% w ciągu kilku miesięcy. Mechanizm działania obejmuje prawdopodobnie aktywację AMPK (enzymu regulującego metabolizm komórkowy) oraz hamowanie PTP1B (enzymu osłabiającego sygnalizację insulinową).

Ważne zastrzeżenie: jiaogulan nie zastępuje leczenia cukrzycy. Może być rozważany wyłącznie jako element uzupełniający terapię, po konsultacji z lekarzem – szczególnie dlatego, że może nasilać działanie leków hipoglikemizujących.

Wpływ na układ sercowo-naczyniowy

Wyciągi z gynostemmy wykazują korzystny wpływ na serce i naczynia krwionośne poprzez kilka mechanizmów:

• Rozszerzanie naczyń krwionośnych i zwiększanie przepływu krwi – co może przekładać się na obniżenie ciśnienia tętniczego.
• Wzmacnianie poziomu tlenku azotu – substancji rozkurczającej naczynia.
• Ochronę ścian naczyń przed uszkodzeniami oksydacyjnymi i odkładaniem blaszek miażdżycowych.
• Stabilizację rytmu serca i poprawę ukrwienia mięśnia sercowego.

W badaniu koreańskim codzienne stosowanie 450 mg wyciągu przez 12 tygodni obniżyło całkowity cholesterol o około 10% i poprawiło stosunek HDL do LDL. Dane dotyczące samego cholesterolu LDL i trójglicerydów są jednak mniej jednoznaczne – wyniki różnych badań nie są w tym zakresie spójne.

Działanie adaptogenne i antyoksydacyjne

Jiaogulan zalicza się do adaptogenów – substancji, które pomagają organizmowi lepiej radzić sobie ze stresem fizycznym i psychicznym. Działa m.in. przez regulację wydzielania kortyzolu: w jednym z badań codzienne stosowanie wyciągu zmniejszyło skoki kortyzolu u zmęczonych uczestników o 18% w porównaniu z placebo. Zawarte w roślinie flawonoidy i polifenole neutralizują wolne rodniki, a sama gynostemma wzmacnia aktywność enzymów antyoksydacyjnych – glutationu i dysmutazy ponadtlenkowej.

Co ważne, działanie profilaktyczne wydaje się silniejsze niż rehabilitacyjne: regularne, długotrwałe stosowanie przynosi lepsze efekty niż doraźne przyjmowanie po stresie lub chorobie.

Wsparcie odporności i działanie przeciwzapalne

Polisacharydy i gypenozydy stymulują aktywność limfocytów T (w tym CD4 i CD8) oraz makrofagów, wzmacniając naturalne mechanizmy obronne organizmu. Gynostemma hamuje też aktywność NF-kappa B – kluczowego czynnika zaangażowanego w procesy zapalne. Wyciąg wykazuje ponadto właściwości przeciwbakteryjne i przeciwwirusowe.

Działanie hepatoprotekcyjne

Gypenozydy chronią komórki wątroby przed uszkodzeniami – neutralizują toksyny, obniżają poziom enzymów wątrobowych AST i ALT, mogą zapobiegać stłuszczeniu wątroby i jej włóknieniu. W badaniach nad niealkoholową stłuszczeniową chorobą wątroby odnotowano poprawę wyników enzymatycznych po suplementacji gynostemmy.

W jakich formach dostępny jest wyciąg z jiaogulan i jak go stosować?

Na rynku znajdziesz jiaogulan przede wszystkim w postaci:

• Suszu do parzenia – liście i fragmenty pędów. Zalewaj gorącą (nie wrzącą) wodą i paruj 3–5 minut. Liście można zaparzać nawet trzykrotnie.
• Wyciągu standaryzowanego w kapsułkach – skoncentrowana forma bogata w gypenozydy. Standaryzacja na zawartość saponin to ważne kryterium wyboru preparatu.
• Proszku – można przyjmować doustnie po wymieszaniu z wodą, sokiem lub jogurtem.
• Nalewki alkoholowej lub wyciągu na winie – tradycyjna forma stosowana w ziołolecznictwie.

Jeśli chodzi o dawkowanie: badania kliniczne stosowały 6 g suszu dziennie (jako napar) lub 100–450 mg standaryzowanego wyciągu dziennie. Przy sproszkowanym zielu zaleca się pół łyżeczki 2–3 razy dziennie. Osoby starsze powinny zaczynać od niższych dawek i stopniowo je zwiększać.

Podsumowanie

Gynostemma pentaphyllum to roślina o szerokim spektrum działania – adaptogennym, antyoksydacyjnym, przeciwzapalnym i wspierającym metabolizm. Najlepiej udokumentowanym obszarem jej skuteczności jest regulacja poziomu glukozy u osób z cukrzycą typu 2. Wyciąg z jiaogulan może też korzystnie wpływać na ciśnienie krwi, profil lipidowy i funkcje wątroby. Wybierając preparat, zwróć uwagę na standaryzację na zawartość gypenozy­dów – to one decydują o jakości produktu. Pamiętaj, że jiaogulan – mimo naturalnego pochodzenia – wchodzi w interakcje z kilkoma grupami leków, dlatego przed włączeniem suplementacji skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, szczególnie jeśli przyjmujesz leki na stałe.