Glicyryzynian potasu

Co to jest glicyryzynian potasu i skąd pochodzi?

Glicyryzynian potasu to sól potasowa kwasu glicyryzowego – głównego aktywnego składnika korzenia lukrecji (Glycyrrhiza glabra). W zależności od liczby atomów potasu w cząsteczce wyróżnia się formę monopotasową i dipotasową; obie wykazują zbliżony profil farmakologiczny i są stosowane zamiennie w preparatach leczniczych oraz kosmetycznych⁸. Po podaniu do organizmu substancja ulega hydrolizie do kwasu glicyretynoweg (glicyrrhetinic acid), który jest właściwą aktywną cząsteczką odpowiedzialną za większość efektów terapeutycznych⁹.

W aptece glicyryzynian potasu można znaleźć w postaci tabletek i kapsułek doustnych, kropli i maści do oczu, kremów oraz maści do stosowania na skórę, a w warunkach szpitalnych – w formie do wstrzyknięć dożylnych stosowanych w chorobach wątroby¹⁰.

Jak działa glicyryzynian potasu – mechanizm działania

Mechanizm działania tej substancji jest wielokierunkowy. Najważniejszy szlak polega na hamowaniu enzymu 11β-hydroksysteroidowej dehydrogenazy typu 2 (11β-HSD2) – enzymu, który normalnie przekształca aktywny kortyzol w nieaktywną kortyzon. Blokując ten enzym, glicyryzynian potasu podnosi lokalne stężenie kortyzolu, który następnie wiąże się z receptorami glikokortykoidowymi i tłumi produkcję cytokin zapalnych: interleukiny-1 (IL-1), interleukiny-6 (IL-6) oraz czynnika martwicy nowotworów alfa (TNF-α)¹¹.

Drugim ważnym mechanizmem jest inhibicja fosfolipazy A2 i cyklooksygenazy (COX). Efektem jest ograniczenie kaskady kwasu arachidonowego, a co za tym idzie – zmniejszona synteza prostaglandyn i leukotrienów, mediatorów bólu i stanu zapalnego¹. Substancja blokuje też receptor TLR4 (toll-like receptor 4) i białko HMGB1, co dodatkowo wygasza sygnalizację prozapalną i ogranicza uwalnianie histaminy z komórek tucznych¹²¹³.

W skórze glicyryzynian potasu zmniejsza produkcję reaktywnych form tlenu (ROS), co przekłada się na redukcję zaczerwienienia, obrzęku i świądu¹⁴. Warto też wiedzieć, że ta sama cząsteczka naśladuje częściowo działanie aldosteronu – hormonu regulującego gospodarkę elektrolitową. To właśnie z tym efektem wiążą się najpoważniejsze działania niepożądane przy dłuższym stosowaniu¹⁵.

W jakich chorobach stosuje się glicyryzynian potasu?

Najlepiej udokumentowane zastosowania kliniczne to przewlekłe zapalenie wątroby (wirusowe, w tym HBV i HCV), zapalne choroby skóry oraz alergiczne zapalenie spojówek. W Japonii glicyryzynian dipotasowy jest lekiem zarejestrowanym w leczeniu alergicznego zapalenia spojówek od 1966 roku¹⁸.

W dermatologii substancja przynosi ulgę w egzemie, łuszczycy, kontaktowym zapaleniu skóry i trądziku różowatym. W badaniu klinicznym II/IV fazy oceniano krem zawierający glicyryzynian dipotasowy w porównaniu z kremem z triamcynolonem acetonidowym u pacjentów z egzemą i łuszczycą plackowatą¹⁹. Wcześniejsze małe badania z podwójnie ślepą próbą wykazały istotną redukcję rumienia i świądu po dwukrotnym w tygodniu stosowaniu preparatu miejscowego¹⁷.

Badania eksploracyjne obejmują też:

• Aftozowe zapalenie jamy ustnej – mukoadhezyjne folie z glicyryzinianem dipotasowym umożliwiają kontrolowane uwalnianie substancji bezpośrednio w miejscu owrzodzenia²⁰.
• Zapalenie przyzębia – w badaniu klinicznym pasta do zębów z 0,05% glicyryzinianem dipotasowym stosowana dwa razy dziennie przez cztery tygodnie istotnie zmniejszała objawy choroby dziąseł, bez odnotowanych działań niepożądanych²¹.
• Gojenie ran – badanie z 2023 roku wykazało przyspieszenie gojenia skóry przez modulację procesu zapalnego²⁰.
• Atopowe zapalenie skóry – w modelu równoważnika skóry indukowanym IL-4/IL-13 substancja w stężeniu 0–400 µM przez 4 dni hamowała ekspresję genów związanych z AZS i częściowo naprawiała fenotyp skórny (badania in vitro)²².

Dawkowanie glicyryzinianu potasu – ile i jak długo?

Zakres dawek różni się w zależności od wskazania i drogi podania. Poniżej zestawienie danych klinicznych ze źródeł:

Efekt terapeutyczny po podaniu doustnym pojawia się zwykle po kilku dniach, a pełne działanie osiągane jest po kilku tygodniach ciągłego stosowania. Preparaty miejscowe mogą przynieść ulgę już w ciągu kilku godzin do kilku dni⁴¹⁰. Nie stosuj wyższych dawek ani nie przedłużaj terapii samodzielnie – ryzyko działań niepożądanych rośnie wraz z dawką i czasem leczenia.

Działania niepożądane – na co uważać?

Glicyryzynian potasu jest ogólnie dobrze tolerowany, jednak nie jest pozbawiony ryzyka. Najczęstsze objawy to łagodne dolegliwości żołądkowo-jelitowe: nudności, wymioty i biegunka⁵.

Poważniejsze działania niepożądane wynikają z mineralokortykoidowego mechanizmu działania substancji – naśladuje ona aldosteron, co przy wyższych dawkach lub długotrwałym stosowaniu może prowadzić do:

• hipokaliemii (obniżonego poziomu potasu we krwi) – objawia się osłabieniem mięśni, kurczami, a w ciężkich przypadkach zaburzeniami rytmu serca (arytmia)⁶
• zatrzymania sodu i wody – prowadzi do obrzęków obwodowych²⁴
• nadciśnienia tętniczego – szczególnie u osób z już istniejącymi problemami ciśnieniowymi⁵

Podczas długotrwałego leczenia zaleca się regularne monitorowanie stężenia potasu we krwi i wartości ciśnienia tętniczego⁵.

Interakcje z lekami – co może wzmacniać lub osłabiać działanie?

Przed zastosowaniem glicyryzinianu potasu poinformuj lekarza lub farmaceutę o wszystkich przyjmowanych lekach. Udokumentowane interakcje obejmują⁷:

• Kortykosteroidy – glicyryzynian potasu nasila steroidowe działania niepożądane (m.in. ryzyko hipokaliemii i nadciśnienia)
• Diuretyki oszczędzające potas (np. spironolakton) – połączenie zwiększa ryzyko zaburzeń elektrolitowych
• Warfaryna i inne antykoagulanty – substancja może wpływać na parametry krzepnięcia krwi, konieczna kontrola INR

Warto też wiedzieć, że kwas glicyretyniowy (aktywny metabolit) kompetycyjnie hamuje enzym CYP3A4 wątrobowy – ten sam, który metabolizuje wiele powszechnie stosowanych leków (m.in. niektóre statyny, leki immunosupresyjne, antybiotyki makrolidowe). W praktyce klinicznej oznacza to ryzyko podwyższenia stężeń tych leków we krwi przy jednoczesnym stosowaniu²⁵.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Skonsultuj się z lekarzem przed zastosowaniem glicyryzinianu potasu, jeśli:

• masz rozpoznane nadciśnienie tętnicze lub choroby serca – substancja może podnosić ciśnienie i zaburzać gospodarkę elektrolitową²⁴
• przyjmujesz leki na serce, diuretyki, kortykosteroidy lub leki przeciwzakrzepowe (np. warfarynę)⁷
• masz chorobę nerek lub wątroby – zaburzenia elektrolitowe mogą być poważniejsze
• jesteś w ciąży lub karmisz piersią – brak wystarczających danych o bezpieczeństwie w tych stanach
• planujesz stosowanie przez dłużej niż kilka tygodni bez nadzoru medycznego

Niezwłocznie skontaktuj się z lekarzem, jeśli podczas stosowania pojawią się: obrzęki nóg lub twarzy, silne osłabienie mięśni, kołatanie serca lub nieregularne bicie serca, nagły wzrost ciśnienia krwi, silne bóle głowy. Mogą to być objawy hipokaliemii lub zatrzymania wody w organizmie wymagające szybkiej interwencji⁵⁶.

Glicyryzynian potasu to substancja o udokumentowanych właściwościach przeciwzapalnych i hepatoprotekcyjnych, dostępna w różnych postaciach – od preparatów miejscowych na skórę po leki doustne i szpitalne formy dożylne. Jeśli stosujesz go miejscowo w kremie lub kosmetyku, ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych jest minimalne. Przy leczeniu chorób wątroby lub przewlekłych stanów zapalnych wewnętrznych – zawsze pod kontrolą lekarza, z regularnym badaniem elektrolitów. Pamiętaj, aby informować farmaceutę o wszystkich innych stosowanych lekach, zwłaszcza jeśli przyjmujesz cokolwiek na serce, ciśnienie lub układ odpornościowy.