Bezpieczeństwo stosowania fluoresceiny – co warto wiedzieć?
Fluoresceina jest wykorzystywana głównie jako środek diagnostyczny w okulistyce, zwłaszcza podczas angiografii siatkówki i naczyniówki oka. Choć jej stosowanie jest na ogół bezpieczne, to istnieją grupy pacjentów, u których konieczne jest zachowanie szczególnej ostrożności, zwłaszcza z powodu ryzyka wystąpienia reakcji alergicznych lub nietolerancji12.
Bezpieczeństwo stosowania u kobiet w ciąży i karmiących piersią
Dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania fluoresceiny u kobiet w ciąży są bardzo ograniczone. Badania na zwierzętach nie wykazały bezpośredniego działania szkodliwego na płód, jednak zaleca się unikanie jej stosowania u kobiet ciężarnych, chyba że jest to absolutnie konieczne34.
Fluoresceina przenika do mleka kobiecego nawet przez 7 dni po podaniu. Nie można wykluczyć wpływu tej substancji na dziecko karmione piersią. Z tego powodu po wykonaniu badania angiograficznego z użyciem fluoresceiny zaleca się przerwanie karmienia piersią na 7 dni i odciąganie oraz wylewanie mleka w tym okresie34.
Wpływ na prowadzenie pojazdów i obsługę maszyn
Po podaniu fluoresceiny, jeśli konieczne jest wcześniejsze rozszerzenie źrenic, może dojść do pogorszenia ostrości widzenia. Może to negatywnie wpłynąć na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługę maszyn, dlatego należy powstrzymać się od tych czynności do czasu powrotu prawidłowego widzenia56.
- Fluoresceina może wywołać reakcje alergiczne, także bardzo poważne, nawet zagrażające życiu, zwłaszcza u osób z wcześniejszymi reakcjami uczuleniowymi na tę substancję lub inne alergie (np. astma, pokrzywka, alergiczny nieżyt nosa)12.
- Przed podaniem fluoresceiny należy przeprowadzić dokładny wywiad dotyczący chorób serca, alergii i stosowanych leków (szczególnie beta-adrenolityków)17.
- Podanie powinno odbywać się w warunkach umożliwiających natychmiastową resuscytację89.
- Najczęściej występującymi działaniami niepożądanymi są nudności i wymioty, ale mogą pojawić się także ciężkie reakcje alergiczne, zaburzenia oddychania, utrata przytomności czy zaburzenia serca102.
Interakcje z alkoholem
Brak jest informacji o specyficznych interakcjach fluoresceiny z alkoholem. Jednakże, ponieważ substancja ta może powodować poważne reakcje alergiczne i wpływać na ogólny stan zdrowia, należy zachować ostrożność i unikać spożywania alkoholu w okresie jej stosowania1112.
Stosowanie u osób z niewydolnością nerek
U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek (szczególnie ze wskaźnikiem filtracji kłębuszkowej poniżej 20 ml/min) na ogół nie jest konieczna zmiana dawkowania, choć czas wydalania fluoresceiny może być wydłużony1314. U osób dializowanych zaleca się zmniejszenie dawki. Istnieją doniesienia, że angiografia fluoresceinowa może u niektórych pacjentów prowadzić do pogorszenia funkcji nerek (nefropatia kontrastowa), dlatego przed podaniem substancji należy ocenić ryzyko i korzyści, zwłaszcza u osób z podwyższonym poziomem kreatyniny15.
Stosowanie u osób z niewydolnością wątroby
Nie przeprowadzono badań klinicznych dotyczących bezpieczeństwa stosowania fluoresceiny u osób z niewydolnością wątroby. Brak jest danych wskazujących na konieczność zmiany dawkowania w tej grupie, jednak ze względu na brak informacji zaleca się zachowanie ostrożności1316.
Stosowanie u osób starszych
Dostępne dane wskazują, że nie ma konieczności modyfikowania dawki fluoresceiny u pacjentów w podeszłym wieku. Stosowanie tej substancji w tej grupie pacjentów nie wiąże się z większym ryzykiem działań niepożądanych niż u młodszych dorosłych1317.
Inne grupy pacjentów wymagające szczególnej ostrożności
Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów:
- z chorobami serca i naczyń, cukrzycą oraz stosujących wiele leków, zwłaszcza beta-adrenolityki, ponieważ mogą one utrudniać leczenie poważnych reakcji alergicznych1518.
- z rozpoznaną alergią lub astmą – u tych osób ryzyko ciężkich reakcji nadwrażliwości jest podwyższone12.
- u których występują zaburzenia ogólnoustrojowe wpływające na czynność nerek15.
Przed wykonaniem badania z użyciem fluoresceiny konieczne jest dokładne zebranie wywiadu medycznego i rozważenie, czy potencjalne korzyści przewyższają ryzyko.
- Podanie fluoresceiny powinno odbywać się wyłącznie przez personel medyczny, przeszkolony w zakresie resuscytacji, z dostępem do odpowiedniego sprzętu.
- Utrzymanie wkłucia dożylnego przez co najmniej 5 minut po podaniu pozwala na szybkie podjęcie leczenia w razie wystąpienia ciężkich reakcji niepożądanych89.
- W przypadku wynaczynienia roztworu może dojść do poważnych uszkodzeń tkanek, dlatego podanie powinno być precyzyjne i kontrolowane19.
- Nie zaleca się stosowania fluoresceiny u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat, ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności1317.
Podsumowanie bezpieczeństwa stosowania fluoresceiny
| Grupa pacjentów | Możliwość stosowania | Uwagi |
|---|---|---|
| Kobiety w ciąży | Zaleca się unikać | Można stosować tylko, gdy jest to absolutnie konieczne |
| Kobiety karmiące piersią | Można stosować z ograniczeniami | Konieczne przerwanie karmienia na 7 dni po podaniu |
| Osoby w podeszłym wieku | Można stosować | Bez konieczności modyfikacji dawki |
| Pacjenci z niewydolnością nerek | Można stosować z ostrożnością | Może być konieczne wydłużenie czasu eliminacji; u osób dializowanych zmniejszyć dawkę |
| Pacjenci z niewydolnością wątroby | Zachować ostrożność | Brak danych o konieczności zmiany dawki |
| Dzieci i młodzież < 18 lat | Nie zaleca się stosowania | Brak danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności |
| Prowadzenie pojazdów | Zachować ostrożność | Nie prowadzić pojazdów do czasu powrotu ostrości widzenia |
| Alkohol | Zachować ostrożność | Brak danych o interakcjach, ale zaleca się unikanie |













