Epidemiologia niedoczynności przysadki – częstość występowania

Niedoczynność przysadki jest klasyfikowana przez National Institute of Health (NIH) jako rzadkie schorzenie, które dotyka mniej niż 200 000 osób w Stanach Zjednoczonych¹². Pomimo że jest to rzadka choroba, jej rzeczywista częstość występowania może być niedoszacowana ze względu na trudności diagnostyczne i subtelne objawy, które często prowadzą do opóźnionego rozpoznania³.

Częstość występowania w populacji ogólnej

Najważniejsze dane epidemiologiczne dotyczące niedoczynności przysadki pochodzą z badania przeprowadzonego przez Regal i współpracowników w północno-zachodniej Hiszpanii. W badaniu obejmującym średnio 146 000 dorosłych mieszkańców stwierdzono, że częstość występowania niedoczynności przysadki wynosi 45,5 przypadków na 100 000 populacji¹²⁴. Badanie to składało się z dwóch przekrojowych analiz – pierwszej z 1992 roku, która wykazała częstość występowania 29 na 100 000, oraz drugiej z 1999 roku, gdzie częstość wzrosła do 45,5 na 100 000⁴⁵.

Badanie longitudinalne przeprowadzone w latach 1992-1999 na populacji ponad 1 020 000 osobo-lat obserwacji wykazało, że średnia roczna zapadalność na niedoczynność przysadki wynosi 4,21 przypadków na 100 000 mieszkańców, przy czym częstość ta pozostaje podobna dla obu płci⁴⁶. Zapadalność pozostawała stabilna przez cały okres badania, co sugeruje stałą częstość występowania nowych przypadków w czasie.

Charakterystyka demograficzna

Niedoczynność przysadki może wystąpić w każdym wieku życia, dotykając zarówno noworodków, niemowląt, dzieci, młodzież, jak i dorosłych⁷⁸. Schorzenie nie wykazuje preferencji rasowej ani geograficznej⁸⁹. Mężczyźni i kobiety są dotknięci w równym stopniu, choć niektóre źródła wskazują na nieco wyższą częstość u kobiet ze względu na możliwość wystąpienia poporodowej niedoczynności przysadki⁸¹⁰.

W populacji pediatrycznej wielohormonalna niedoczynność przysadki (MPHD) jest niezwykle rzadka, z możliwą zapadalności mniejszą niż 3 przypadki na milion osób rocznie⁷. Najczęstszy niedobór hormonu wzrostu występuje znacznie częściej – badanie amerykańskie wykazało częstość występowania 1 przypadek na 3480 dzieci⁷. Szacowana zapadalność wrodzonej niedoczynności przysadki wynosi 1 na 4000 do 10 000 urodzeń⁷¹¹.

Grupy zwiększonego ryzyka

Niektóre grupy populacji charakteryzują się znacznie wyższym ryzykiem rozwoju niedoczynności przysadki. Szczególnie narażone są osoby z historią urazowego uszkodzenia mózgu lub krwotoku podpajęczynówkowego z tętniaka⁶. W grupie pacjentów po urazach mózgu częstość występowania niedoczynności przysadki może sięgać 15-90% w zależności od badania².

Systematyczny przegląd 13 badań obserwacyjnych wykazał, że przewlekła przednia niedoczynność przysadki występuje u około 27,5% pacjentów po urazowym uszkodzeniu mózgu¹². Inne badanie wykazało, że spośród 133 kobiet-sportowców z historią jednego lub więcej łagodnych urazów mózgu, aż 66,2% miało nieprawidłowe wyniki badań przesiewowych hormonów przysadkowych¹².

Znaczące ryzyko niedoczynności przysadki występuje również u osób poddawanych radioterapii z powodu guzów mózgu. Badanie wykazało, że 38% pacjentów po leczeniu nowotworów mózgu za pomocą radioterapii o modulowanej intensywności (IMRT) rozwinęło niedoczynność przysadki po średnio 50 miesiącach obserwacji¹³. Więcej szczegółów na temat epidemiologii w grupach ryzyka znajdziesz Zobacz więcej: Niedoczynność przysadki w grupach ryzyka – epidemiologia szczególna.

Wpływ na śmiertelność

Niedoczynność przysadki wiąże się ze znacznie zwiększonym ryzykiem śmiertelności w porównaniu z populacją ogólną. Standaryzowany wskaźnik śmiertelności wynosi 8,05, co oznacza ośmiokrotnie wyższe ryzyko zgonu niż w populacji ogólnej¹⁴. Najwyższe ryzyko dotyczy młodych mężczyzn, chociaż zmniejszona przeżywalność jest również związana z innymi współistniejącymi czynnikami, takimi jak nowotwory, historia radioterapii, wysokie BMI, akromegalia i niekontrolowana cukrzyca¹⁴.

Badania wykazały, że niedoczynność przysadki wiąże się ze zwiększonym ryzykiem śmiertelności z powodu chorób sercowo-naczyniowych i oddechowych¹¹⁵. Szczególnie wysokie ryzyko śmiertelności obserwuje się u kobiet z niedoczynnością przysadki oraz u młodszych pacjentów w chwili rozpoznania¹⁰¹⁶.

Niedoszacowanie rzeczywistej częstości

Niektórzy naukowcy wyrażają opinię, że rzeczywista częstość występowania niedoczynności przysadki jest prawdopodobnie znacznie wyższa niż wskazują dostępne badania³. Wynika to ze znanych trudności w diagnozowaniu tego schorzenia, związanych z subtelną symptomatologią i brakiem specyficznych objawów. Na tej podstawie zalecają oni, aby niedoczynność przysadki nie była traktowana jako rzadka choroba.

Szacuje się, że jeśli osoby z grup ryzyka, takich jak pacjenci po urazach mózgu, zostałyby odpowiednio przebadane, roczna zapadalność mogłaby wzrosnąć do 31 przypadków na 100 000 rocznie¹⁷. Dodatkowo, rozpoznawanie nowych etiologii, takich jak krwotok mózgowy, urazy głowy, oraz pojawianie się nowych przyczyn, jak polekowe zapalenie przysadki, przyczyniają się do wzrostu częstości rozpoznawania tego schorzenia¹⁶.

Znaczenie kliniczne i społeczne

Wczesne wykrycie niedoczynności przysadki ma kluczowe znaczenie, biorąc pod uwagę jej subtelne objawy, które mogą prowadzić do dodatkowych powikłań zdrowotnych¹. Schorzenie to ma znaczący wpływ na długoterminową zachorowalność i śmiertelność, ale może być szczególnie niebezpieczne podczas ostrych stanów medycznych wymagających hospitalizacji¹⁵.

Jeśli przyjmiemy hiszpańskie dane epidemiologiczne jako reprezentatywne dla innych populacji, w Brazylii może mieszkać około 100 000 pacjentów z niedoczynnością przysadki, z około 8500 nowymi przypadkami rocznie¹⁶. Te liczby prawdopodobnie jednak niedoszacowują rzeczywistej częstości występowania schorzenia w populacji.