Ultrasonografia z kontrastem w diagnostyce naczyniaka wątroby – CEUS

Ultrasonografia z kontrastem (CEUS – Contrast Enhanced Ultrasound) stanowi przełomową metodę diagnostyczną w rozpoznawaniu naczyniaka wątroby, łączącą w sobie zalety tradycyjnej ultrasonografii z możliwościami oceny perfuzji tkankowej w czasie rzeczywistym¹². Dla lekarza praktykującego ultrasonografię i posiadającego system ultrasonograficzny w gabinecie, CEUS jest najłatwiejszą, najszybszą, nieinwazyjną i najbardziej opłacalną metodą diagnostyczną¹.

Zasada działania i wykonanie badania CEUS

Badanie CEUS może być wykonane natychmiast po standardowym badaniu ultrasonograficznym w gabinecie konsultacyjnym, bez konieczności oceny funkcji nerek, jak ma to miejsce przy podawaniu środków kontrastowych do badań TK czy MRI³⁴. Wysokowydajny system ultrasonograficzny wyposażony w oprogramowanie do ultrasonografii z kontrastem pozwala doświadczonemu badającemu na szybkie, opłacalne i nieinwazyjne ukierunkowanie rozpoznania w większości przypadków⁵.

Procedura obejmuje dożylne podanie mikrokuleczek kontrastu ultrasonograficznego, które pozostają w naczyniach krwionośnych i pozwalają na wizualizację perfuzji tkankowej w czasie rzeczywistym⁶. Badanie charakteryzuje się natychmiastową dostępnością w pomieszczeniu ultrasonograficznym, gdzie wykryto zmianę, wizualizacją perfuzji guza w czasie rzeczywistym, techniką niejonizującą oraz niskimi kosztami finansowymi⁶.

Charakterystyczne wzorce wzmocnienia w CEUS

Typowa cecha naczyniaka w ultrasonografii z kontrastem, niezależnie od rodzaju podanego środka kontrastowego, to obwodowe guzkowate wzmocnienie w fazie tętniczej z postępującym dośrodkowym częściowym lub całkowitym wypełnianiem w fazie żylnej wrotnej i całkowitym wzmocnieniem w fazie późnej⁷. Opisany wzorzec jest wysoce sugestywny dla naczyniaka wątroby.

Gdy obecne są dwie charakterystyczne cechy naczyniaka – obwodowe skupiska kontrastowe i dośrodkowe rozprzestrzenianie się – rozpoznanie naczyniaka jest najbardziej prawdopodobne, a swoistość metody zbliża się do 100% w większości badań⁷. Typowy aspekt naczyniaka w ultrasonografii z kontrastem (obwodowe i kuliste wzmocnienie w fazie tętniczej, po którym następuje centralne wzmocnienie w fazach opóźnionych) kieruje rozpoznanie w maksymalnie 30 minut, zatrzymuje dalsze badania i zapewnia pacjentowi spokój psychiczny³.

Skuteczność diagnostyczna CEUS

Około 85% pacjentów może być prawidłowo zdiagnozowanych metodą CEUS, a pacjent otrzymuje właściwe rozpoznanie w ciągu około 30 minut bez obawy o złośliwość i bez oczekiwania na termin badania tomografii komputerowej czy rezonansu magnetycznego¹². Badania przeprowadzone do tej pory wykazały, że CEUS ma podobną skuteczność diagnostyczną do tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego w rozpoznawaniu naczyniaka wątroby³⁴.

Strategia diagnostyczna oparta na CEUS obejmuje około 85-90% pacjentów z podejrzeniem naczyniaka wątroby⁴. Ultrasonografia z kontrastem okazała się niezawodną metodą charakteryzacji ogniskowych zmian wątroby oraz czułą i bardzo swoistą metodą diagnostyki naczyniaków⁸. Metoda ta pozwala na zwiększenie wskaźnika prawidłowego pierwotnego rozpoznania przed zabiegiem chirurgicznym i badaniem histologicznym⁸.

Zalety CEUS w praktyce klinicznej

Ultrasonografia z kontrastem wprowadzona do praktyki klinicznej po ponad 15 latach użytkowania wykazała, że dostarcza więcej informacji niż standardowa ultrasonografia w diagnostyce guzów wątroby⁶. Główne zalety CEUS obejmują natychmiastową dostępność w pomieszczeniu ultrasonograficznym gdzie wykryto zmianę, wizualizację perfuzji guza w czasie rzeczywistym, technikę niejonizującą oraz niskie koszty finansowe⁶.

Szczególną zaletą CEUS jest możliwość wykonania badania bezpośrednio po wykryciu zmiany w standardowej ultrasonografii, co eliminuje konieczność oczekiwania na terminy badań w innych pracowniach diagnostycznych. Metoda nie wymaga również oceny funkcji nerek, jak ma to miejsce przy podawaniu środków kontrastowych jodowych do badań TK czy środków kontrastowych na bazie gadolinu do MRI³.

Atypowe wzorce wzmocnienia w CEUS

Chociaż większość naczyniaków wykazuje typowy wzorzec wzmocnienia, mogą również wystąpić atypowe obrazy w ultrasonografii z kontrastem⁸⁹. Atypowe wzorce wzmocnienia naczyniaków wątroby w CEUS można podzielić na siedem podtypów: obwodowe guzkowate wzmocnienie w fazie tętniczej z dośrodkowym wypełnianiem i hipoechogenicznymi zmianami w fazie opóźnionej, obwodowe kołowe wzmocnienie, obwodowe guzkowate wzmocnienie, brak wzmocnienia, wzmocnienie przegród, centralne ognisko wzmocnienia w fazie tętniczej z następującym odśrodkowym wzmocnieniem w fazie żylnej wrotnej oraz powolne wzmocnienie w kształcie szprych koła⁹.

Znajomość całego spektrum atypowych naczyniaków wątroby może przynieść korzyści w racjonalnym podejściu do przyszłych przypadków⁸⁹. Radiolodzy powinni być świadomi tych rzadkich atypowych obrazów, które mogą obejmować wypłukanie w fazie późnej, jedynie obwodowe wzmocnienie, brak wzmocnienia, wzmocnienie przegród, wzmocnienie odśrodkowe oraz powolne wzmocnienie w kształcie szprych koła⁸.

Ograniczenia i wskazania do dalszej diagnostyki

Pomimo wysokiej skuteczności diagnostycznej, CEUS ma pewne ograniczenia. Oprogramowanie Fluctuational Imaging nie jest inwazyjne i nie wiąże się z kosztami, ale ocena w czasie rzeczywistym nie jest możliwa¹⁰. Jeśli ultrasonografia wykazuje zmianę o cechach innych niż typowe, mierzy ponad 3 cm lub została wykryta u pacjentów onkologicznych lub z chorobą wątroby podstawowej, wymagane jest obrazowanie z kontrastem⁴.

W przypadkach, gdy badania obrazowe są niejednoznaczne, może być wykonana biopsja w celu wykluczenia złośliwości, jednak biopsję należy unikać w miarę możliwości ze względu na wysokie ryzyko krwotoku w przypadku naczyniaków¹¹. Właściwa interpretacja badań wymaga doświadczenia radiologa specjalizującego się w obrazowaniu jamy brzusznej¹¹.