Przeżywalność i prognozy w mukowiscydozie – zmiany na przestrzeni lat

Przeżywalność pacjentów z mukowiscydozą uległa rewolucyjnej zmianie w ciągu ostatnich dekad. Choroba, która kiedyś była uważana za wyłącznie pediatryczną z powodu wczesnej śmiertelności, obecnie pozwala pacjentom przeżywać znacznie dłużej i prowadzić względnie normalne życie¹.

Współczesne wskaźniki przeżywalności

Szacowana mediana wieku przeżywalności w mukowiscydozie wynosi obecnie około 50 lat²³. Dane z różnych krajów rozwiniętych pokazują następujące mediany wieku przeżywalności: Kanada – 52,1 lata, USA – 47,4 lata, Wielka Brytania – 47,3 lata, Irlandia – 44,4 lata⁴.

W Stanach Zjednoczonych dla lat 2010-2014 mediana przewidywanej przeżywalności wynosi 39,3 lata⁵. Należy podkreślić, że wskaźniki te stale się poprawiają – w ciągu ostatnich pięćdziesięciu lat nastąpiła drastyczna poprawa wyników leczenia i wskaźników przeżywalności¹.

Zmiany demograficzne populacji chorych

Jedną z najbardziej uderzających zmian w epidemiologii mukowiscydozy jest znaczny wzrost odsetka pacjentów dorosłych, który obecnie przekracza 50% w większości krajów⁶. Odsetek dorosłych pacjentów wzrósł z 29,2% w 1986 roku do 49,7% w 2013 roku¹.

Mediana wieku pacjentów z mukowiscydozą w USA wynosi obecnie 17,9 lat, a niektórzy pacjenci dożywają nawet 85 lat¹. Obecnie ponad połowa populacji z mukowiscydozą ma 18 lat lub więcej⁷, co oznacza fundamentalną zmianę w charakterze tej choroby – z pediatrycznej na przewlekłą chorobę dorosłych.

Różnice międzynarodowe w przeżywalności

Podczas gdy kraje rozwinięte osiągnęły imponujące wyniki w zakresie przeżywalności, sytuacja w krajach rozwijających się pozostaje dramatycznie inna. W krajach arabskich mediana przeżywalności szacowana jest na zaledwie 10-20 lat⁸, co stanowi znaczący kontrast w porównaniu z krajami europejskimi czy północnoamerykańskimi.

W Meksyku i Ameryce Łacińskiej oczekiwana długość życia na początku lat 90. wynosiła średnio tylko 9 lat. Dzięki zastosowaniu nowych terapii i lepszej kontroli choroby średnie przeżycie wzrosło do 18 lat⁹. W krajach rozwiniętych oczekiwana długość życia przekracza 40 lat⁹.

W Afryce pacjenci z mukowiscydozą mogą oczekiwać, że będą żyć tylko połowę tak długo jak ich europejscy odpowiednicy¹⁰. Ta dysproporcja wynika w dużej mierze z faktu, że skuteczna i kompleksowa strategia zdrowia publicznego w zakresie mukowiscydozy nie istnieje w Afryce¹⁰.

Czynniki wpływające na przeżywalność

Pozytywne efekty przesiewu noworodków na krótkoterminowe i długoterminowe wyniki kliniczne są szeroko uznawane i obejmują lepszy stan odżywienia, mniejszą niewydolność trzustki, lepszą funkcję płuc, niższe wskaźniki infekcji oraz rzadsze i krótsze hospitalizacje³. Niektóre badania wykazały, że przesiew noworodków prowadzi do przedłużonej przeżywalności, choć w większości krajów jest jeszcze zbyt wcześnie na ocenę jego długoterminowego wpływu na przeżycie³.

Wprowadzenie wielospecjalistycznej opieki, nowatorskich metod leczenia i programów przesiewowych noworodków spowodowało gwałtowną ewolucję demografii populacji chorych na mukowiscydozę¹¹. Wczesna diagnoza pacjentów z mukowiscydozą ma kluczowe znaczenie, ponieważ diagnoza po 6 tygodniach podwaja ryzyko rozwoju ciężkiej choroby płuc, która jest główną przyczyną śmierci wśród pacjentów z mukowiscydozą¹².

Wpływ nowych terapii na prognozy

Wprowadzenie terapii ukierunkowanych, szczególnie modulatorów CFTR, ma ogromny potencjał dalszej poprawy przeżywalności pacjentów w przyszłości³. Te nowatorskie leki działają bezpośrednio na defektywne białko CFTR, korygując jego funkcję na poziomie molekularnym.

Profil epidemiologiczny mukowiscydozy zmienił się znacznie w ostatnich dekadach. Ta choroba nie jest już najczęstszą poważną chorobą dzieci, ale jest teraz również poważną chorobą genetyczną wśród dorosłych¹³. Osoby urodzone dziś z mukowiscydozą mogą oczekiwać, że będą żyć do późnego wieku dorosłego¹¹.

Wyzwania związane z starzeniem się populacji

Wraz ze starzeniem się populacji pacjentów z mukowiscydozą pojawiają się nowe wyzwania kliniczne. Ryzyko nowotworów przewodu pokarmowego jest 5-10 razy wyższe u pacjentów z mukowiscydozą niż w populacji ogólnej, a jeszcze większe u pacjentów otrzymujących terapię immunosupresyjną po przeszczepieniu narządów¹⁴¹⁵.

Oczekiwana średnia długość życia noworodków zwiększyła się w ostatnich latach do mediany 44 lat dzięki rozwojowi bardziej skutecznych modalności terapeutycznych dla dysfunkcji płucnej¹⁵. U pacjentów z mukowiscydozą dłuższe przeżycie determinuje zwiększone ryzyko rozwoju specyficznych nowotworów¹⁵.

Różnice płciowe w przeżywalności

Obserwuje się różnice w przeżywalności między płciami. Kobiety z mukowiscydozą mają większe pogorszenie funkcji płuc wraz z wiekiem i młodszy średni wiek w chwili śmierci w porównaniu z mężczyznami¹⁶. Kobiety z mukowiscydozą mają skróconą oczekiwaną długość życia w porównaniu z mężczyznami¹⁷.

Chociaż sugeruje się, że wzrost wydzielania hormonów związany z dojrzewaniem u kobiet może interferować z mechanizmami obronnymi układu odpornościowego, tym samym promując progresywne zajęcie płuc, układ odpornościowy u pacjentów z mukowiscydozą jest fundamentalnie nienaruszony¹⁶.