Objawy kwasicy glutarowej typu 1 – jak rozpoznać pierwsze oznaki choroby

Kwasica glutarowa typu 1 to rzadka choroba metaboliczna, która może manifestować się bardzo różnorodnymi objawami¹. Nasilenie objawów waha się znacznie – niektóre osoby są dotknięte jedynie w łagodnym stopniu, podczas gdy inne doświadczają poważnych problemów zdrowotnych². Charakterystyczne jest to, że objawy najczęściej po raz pierwszy pojawiają się w niemowlęctwie lub wczesnym dzieciństwie, choć u niewielkiej liczby osób choroba ujawnia się dopiero w okresie dojrzewania lub w wieku dorosłym¹.

Najwcześniejsze objawy u noworodków

Większość niemowląt z kwasicą glutarową typu 1 wydaje się zdrowa przy urodzeniu, ale około 75% z nich rodzi się z nietypowo dużą główką, zwaną makrocefalią³⁴. Makrocefalia jest jednym z najwcześniejszych i najczęstszych objawów tej choroby, choć nie jest specyficzna tylko dla kwasicy glutarowej²⁵. Powiększona główka może być obecna już przy urodzeniu lub pojawić się wkrótce po nim⁵.

Niektóre niemowlęta mogą dodatkowo wykazywać oznaki osłabienia mięśniowego (hipotonii) już w okresie noworodkowym⁵⁶. Hipotonia objawia się jako „wiotkie” ręce i nogi, zmniejszony napięcie mięśniowe oraz opóźnienia w rozwoju motorycznym⁷. Noworodki mogą również wykazywać drażliwość jako wczesny objaw choroby⁸.

Objawy w pierwszych latach życia

Charakterystyczne objawy kwasicy glutarowej typu 1 zwykle nie pojawiają się aż do kilku miesięcy po urodzeniu⁹. Najczęściej pierwsze symptomy ujawniają się między 4 miesiącem a 2 rokiem życia⁷¹⁰, choć mogą wystąpić również w okresie od 2 miesięcy do 4 lat¹¹¹².

Do typowych objawów występujących w tym okresie należą problemy z karmieniem i utrata apetytu, wydłużony sen lub częstsze zasypianie, zmęczenie i brak energii, drażliwość dziecka oraz drgania i skurcze mięśniowe⁷¹⁰. Dzieci mogą również doświadczać wymiotów, osłabienia napięcia mięśniowego (hipotonii), gorączki, opóźnień wzrostu oraz sztywności mięśniowej (spastyczności)¹⁰. Dodatkowo mogą pojawić się opóźnienia rozwojowe i nadmierna potliwość¹⁰.

Dzieci z kwasicą glutarową typu 1 mogą mieć trudności z poruszaniem się i doświadczać skurczów, szarpnięć, sztywności lub zmniejszonego napięcia mięśniowego oraz osłabienia mięśniowego¹. Te objawy motoryczne mogą znacząco wpływać na rozwój dziecka i jego codzienne funkcjonowanie Zobacz więcej: Zaburzenia neurologiczne w kwasicy glutarowej typu 1 – dystonia i hipotonia.

Kryzysy metaboliczne

Jednym z najpoważniejszych aspektów kwasicy glutarowej typu 1 są epizody zwane kryzysami metabolicznymi, które mogą wystąpić już wcześnie w życiu dziecka⁹. Kryzys metaboliczny występuje, gdy związki takie jak kwasy organiczne gromadzą się do niezwykle wysokich i niebezpiecznych poziomów w organizmie⁶. Stresory takie jak choroby i poszczenie mogą wywołać kryzysy metaboliczne⁶.

Objawy kryzysu metabolicznego obejmują problemy z karmieniem lub utratę apetytu, brak energii, nieprawidłowe ruchy, wymioty, drażliwość oraz trudności z oddychaniem⁹. Jeśli kryzys nie zostanie odpowiednio leczony, może prowadzić do problemów z oddychaniem, napadów padaczkowych, śpiączki, uszkodzenia mózgu, a czasami nawet śmierci¹³. Szczegółowe informacje na temat kryzysów metabolicznych znajdziesz Zobacz więcej: Kryzys metaboliczny w kwasicy glutarowej typu 1 – objawy i powikłania.

Postacie choroby o różnym przebiegu

Kwasica glutarowa typu 1 może przebiegać w różnych postaciach klinicznych. Większość nieleczonych pacjentów (około 80-90%) rozwija uszkodzenie prążkowiowe w pierwszych sześciu latach życia, co skutkuje złożonym zaburzeniem ruchowym z przeważającą dystonią¹⁴¹⁵. Początek objawów motorycznych może być ostry, następujący po kryzysie encefalopatycznym, lub podstępny, bez widocznego kryzysu¹⁴¹⁵.

Postać podstępna kwasicy glutarowej typu 1 opisuje uszkodzenie prążkowiowe i zaburzenia ruchowe występujące bez widocznego kryzysu i szacuje się, że stanowi około 20% objawowych prezentacji¹⁶. W tej postaci hipotonia i dystonia rozwijają się stopniowo, bez kryzysu encefalopatycznego, co jest określane jako postać o późnym początku lub postać podstępna⁸.

Objawy u osób dorosłych

Postać o późnym początku kwasicy glutarowej typu 1 odnosi się do diagnozy postawionej w dowolnym momencie po 6 roku życia¹⁷. Objawy mogą być niespecyficzne i obejmować bóle głowy, utratę pamięci, dyzartrię (zaburzenia mowy), osłabienie, padaczkę oraz trudności z koordynacją⁵¹⁷. Prezentacje u dorosłych znacznie różnią się od typowych wczesnych prezentacji, z objawami które są powszechnie związane z dysfunkcją istoty białej, w tym nietrzymaniem moczu, zaburzeniami chodu, nieuwagą i parestezjami¹⁸.

Wśród pacjentów z późnym początkiem, dwóch z ośmiu zostało zdiagnozowanych po 60 roku życia, prezentując się z demencją, drżeniem i padaczką¹⁴. Klinicznie pacjenci z początkiem w wieku dorosłym mogą prezentować się z szeroką gamą objawów, w tym osłabieniem, bólami głowy, zaburzeniami pamięci, napadami padaczkowymi, makrocefalią, dyzartrią, dystonią, opistotonosem, trudnościami z koordynacją, udarem metabolicznym oraz krwawieniami podtwardówkowymi i siatkówkowymi¹⁹.

Powikłania neurologiczne

Bez leczenia mogą rozwijać się ciężkie i zagrażające życiu objawy, w tym napady padaczkowe lub zapadanie w śpiączkę⁹. Niektóre dzieci z nieleczoną kwasicą glutarową typu 1 są również zagrożone uszkodzeniem mózgu, co może wpłynąć na ruch mięśni, prowadząc do problemów z chodzeniem, mówieniem i połykaniem⁹.

Główne powikłania neurologiczne w kwasicy glutarowej typu 1 to manifestacja złożonego zaburzenia ruchowego i krwawienie podtwardówkowe²⁰. Dzieci mogą rozwijać krwawienia wokół mózgu (krwawienie podtwardówkowe), a w rzadszych przypadkach mogą wystąpić krwawienia wokół tylnej części oczu (krwawienie siatkówkowe)⁹²¹. Te krwawienia mogą być mylnie brane za skutki przemocy wobec dzieci¹².

Wpływ leczenia na objawy

Przy odpowiednim leczeniu rokowanie jest zazwyczaj bardzo dobre i większość dzieci uniknie długoterminowych problemów zdrowotnych²². Ryzyko ciężkiego uszkodzenia mózgu jest niskie po 6 roku życia²². Większość pacjentów pozostaje bezobjawowa, jeśli leczenie zostanie rozpoczęte w okresie noworodkowym²⁰. Leczenie dietetyczne w połączeniu z karnityną i leczeniem ratunkowym okazało się skuteczne w zapobieganiu chorobie neurologicznej²⁰.

Badania wykazują, że dzięki wczesnemu rozpoznaniu, terapii dietetycznej i skutecznemu protokołowi szpitalnemu, tylko 7% dzieci urodzonych z kwasicą glutarową typu 1 doznaje uszkodzenia mózgu²³. Konkretnie, przesiewowe badania noworodków w połączeniu ze ścisłym zarządzaniem dietetycznym zmniejszają ryzyko uszkodzenia mózgu 14-krotnie, a nieobjęte chorobą dzieci z kwasicą glutarową typu 1 mają normalny wzrost, rozwój motoryczny i funkcje poznawcze²³.