Jak złagodzić objawy hemoroidów i poprawić jakość życia?

Dlaczego hemoroidy to problem, o którym warto mówić otwarcie?

Choroba hemoroidalna jest jednym z najczęstszych schorzeń proktologicznych, dotykającym od 10% do nawet 36% dorosłej populacji, przy czym ryzyko jej wystąpienia istotnie wzrasta po 50. roku życia [1]. Warto wiedzieć, że hemoroidy to naturalne struktury anatomiczne – sploty naczyniowe w obrębie kanału odbytu, które pomagają utrzymać szczelność odbytu [1,2]. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy te struktury ulegają powiększeniu i przemieszczeniu, co prowadzi do uciążliwych objawów [3]. Osobom cierpiącym na chorobę hemoroidalną często towarzyszy poczucie wstydu, przez co zwlekają one z wizytą u lekarza. Tymczasem jest to schorzenie niezwykle powszechne, a otwarta rozmowa na ten temat może znacząco poprawić jakość życia pacjentów [1].

Współczesna medycyna oferuje wiele możliwości terapeutycznych, od zmiany stylu życia, przez preparaty miejscowe i doustne, aż po zabiegi chirurgiczne. Wiele przypadków choroby hemoroidalnej można skutecznie kontrolować za pomocą leczenia zachowawczego, szczególnie we wczesnych stadiach [1,4]. Właściwa higiena, odpowiednia dieta bogata w błonnik oraz stosowanie preparatów wspomagających regenerację stanowią podstawę postępowania, która pozwala uniknąć pogorszenia choroby [1].

Skąd bierze się choroba hemoroidalna i kto jest najbardziej narażony?

Choroba hemoroidalna rozwija się w wyniku osłabienia tkanki łącznej oraz więzadeł utrzymujących poduszeczki naczyniowe w prawidłowej pozycji [3,4]. Gdy te struktury podporowe ulegają osłabieniu, dochodzi do poszerzenia naczyń krwionośnych oraz zaburzenia odpływu krwi żylnej. Proces ten prowadzi do przekrwienia, obrzęku i wypadania guzków hemoroidalnych poza kanał odbytu. W tkankach hemoroidalnych stwierdza się także stan zapalny, związany z owrzodzeniami błony śluzowej i zakrzepicą [3].

Wśród istotnych czynników ryzyka możemy wymienić: przewlekłe zaparcia zwiększające parcie podczas wypróżnienia, siedzący tryb życia i mała aktywność fizyczna, dieta uboga w błonnik, niewystarczające picie płynów, otyłość oraz predyspozycje genetyczne [1,4]. Szczególną grupę ryzyka stanowią kobiety w ciąży i po porodzie, u których zmiany hormonalne, wzrost ciśnienia śródbrzusznego oraz częste zaparcia sprzyjają powstawaniu hemoroidów w tym okresie [1,5].

Jakie objawy powinny zwrócić Twoją uwagę?

Najczęstszym objawem choroby hemoroidalnej jest bezbolesne krwawienie z odbytu podczas wypróżnienia [3]. Pacjenci opisują je jako obecność świeżej, jasnoczerwionej krwi, która może być widoczna na papierze toaletowym czy wewnątrz muszli klozetowej [3,6]. Należy jednak pamiętać, że w przypadku krwawienia z odbytu konieczne jest wykluczenie innych przyczyn, takich jak choroby nowotworowe czy zapalne jelit [1].

Oprócz krwawienia pacjenci często zgłaszają dyskomfort, pieczenie i świąd w okolicy odbytu [1,6]. Dodatkowo wypadające guzki hemoroidalne (oprócz wspomnianego pieczenia i świądu) mogą powodować uczucie obecności ciała obcego w odbycie, trudności w oddawaniu stolca oraz uczucie niepełnego wypróżnienia, co będzie wiązało się z problemami w utrzymaniu prawidłowej higieny [3]. Z kolei ból nie jest typowym objawem niepowikłanej choroby hemoroidalnej, pojawia się głównie w przypadku zakrzepów hemoroidalnych [3]. Objawy choroby hemoroidalnej znacząco wpływają na jakość życia, powodując dyskomfort fizyczny i psychiczny, dlatego ważna jest szybka reakcja już przy pierwszych symptomach [1].

Dlaczego prawidłowa higiena intymna hemoroidów ma kluczowe znaczenie?

Higiena intymna hemoroidów stanowi podstawowy element leczenia i profilaktyki. Prawidłowe oczyszczanie okolicy odbytu po każdym wypróżnieniu pozwala usunąć resztki kału i wydzielinę, które mogą podrażniać wrażliwą skórę i nasilać świąd czy pieczenie [6]. Zaleca się delikatne podmywanie letnią wodą zamiast intensywnego wycierania suchym papierem toaletowym. Ważne jest również unikanie drażniących detergentów i mydła o zasadowym pH [4,6].

Po oczyszczeniu skórę należy osuszać przez delikatne przykładanie miękkiego ręcznika, gdyż pocieranie może nasilać podrażnienie [6]. Okolica odbytu powinna być czysta i sucha przez cały dzień. Pomocne mogą być specjalistyczne preparaty do higieny intymnej, które działają kojąco i łagodzą podrażnienia. Istotnym elementem profilaktyki jest również unikanie długotrwałego siedzenia na toalecie – zaleca się ograniczenie czasu wypróżnienia do maksymalnie 5 minut [2]. Dodatkowo regularna aktywność fizyczna o umiarkowanej intensywności (spacery, pływanie, joga) sprzyja poprawie jakości życia oraz może skutecznie łagodzić objawy choroby hemoroidalnej [7].

Leki na hemoroidy a wyroby medyczne – czym się różnią?

Na rynku dostępnych jest wiele preparatów stosowanych w chorobie hemoroidalnej. Leki na hemoroidy dostępne bez recepty to preparaty zawierające substancje czynne o działaniu farmakologicznym – należą do nich przede wszystkim flawonoidy (diosmina, hesperydyna) stosowane doustnie lub miejscowo w formie żelu, które poprawiają napięcie ścian żylnych i wykazują działanie przeciwzapalne [4,6]. Wśród innych leków miejscowych bez recepty można wyróżnić preparaty zawierające tribenozyd, który zmniejsza przepuszczalność naczyń i działa przeciwzapalnie, stosowany wraz z lidokainą (środkiem miejscowo znieczulającym), łagodzącą świąd, pieczenie i ból [4,8].

Oprócz leków na hemoroidy dostępne są również wyroby medyczne, które działają przede wszystkim wspomagająco, tworząc ochronną barierę na powierzchni tkanek, a także nawilżając i wspomagając naturalne procesy regeneracji. Do tej kategorii należą m.in. preparaty na bazie kwasu hialuronowego, które absorbują wysięk i wspierają odbudowę tkanek [4]. Należy jednak pamiętać, że wyroby medyczne nie zastępują leczenia farmakologicznego, ale mogą stanowić jego uzupełnienie oraz element codziennej pielęgnacji okolicy odbytu.

Jak wspierać regenerację tkanek w okolicy odbytu?

Kwas hialuronowy to naturalna substancja występująca w ludzkim organizmie, która wykazuje zdolność wiązania wody i tworzenia ochronnej bariery na powierzchni tkanek. Wspiera fizjologiczne procesy gojenia się tkanek na każdym etapie, od fazy zapalnej, poprzez odbudowę, aż po przebudowę struktur tkankowych. Dlatego też preparaty zawierające kwas hialuronowy mogą być stosowane zarówno w fazie zaostrzenia dolegliwości, jak i w ramach codziennej pielęgnacji wrażliwej okolicy odbytu [4].

Na rynku dostępne są preparaty z kwasem hialuronowym w różnych formach, jako czopki doodbytnicze, maści czy pianki do higieny. Przykładem takiej serii jest Proktis-M, która oferuje trzy formy dostosowane do różnych potrzeb: czopki i maść to wyroby medyczne, natomiast pianka to kosmetyk przeznaczony do codziennej higieny [9,10,11]. Wybór odpowiedniej formy zależy od charakteru i lokalizacji dolegliwości.

Kiedy wybrać czopki, a kiedy maść lub piankę?

Czopki na hemoroidy są szczególnie przydatne w przypadku dolegliwości związanych z hemoroidami wewnętrznymi, pęknięciami błony śluzowej kanału odbytu oraz bólem nasilającym się podczas wypróżnienia. Dzięki aplikacji bezpośrednio do kanału odbytu czopki działają bezpośrednio w miejscu występowania objawów. Stanowią również wsparcie regeneracji w okresie rekonwalescencji po zabiegach proktologicznych, takich jak laseroterapia czy skleroterapia. Przykładem takiego preparatu są czopki Proktis-M, które zawierają sól sodową kwasu hialuronowego. Dzięki zdolności do zatrzymywania wody kwas hialuronowy tworzy warstwę ochronną i wspomaga proces gojenia oraz naprawy tkanek. Skład wzbogacono o wyciągi roślinne wąkrotki azjatyckiej, nagietka, aloesu oraz drzewa herbacianego. Zaleca się stosowanie jednego czopka dziennie, najlepiej wieczorem przed snem [9,12].

Maść na hemoroidy może być dobrym wyborem dla osób preferujących tę formę aplikacji lub takich, dla których stosowanie czopków stanowi dyskomfort. Dzięki specjalnemu aplikatorowi maść może być stosowana zarówno zewnętrznie na skórę okolicy odbytu, jak i wewnętrznie w kanale odbytu, co sprawia, że sprawdza się przy hemoroidach wewnętrznych i zewnętrznych. Może być również stosowana codziennie w celu ochrony delikatnej okolicy odbytu. Takie właściwości ma maść Proktis-M Plus, która oprócz kwasu hialuronowego zawiera polidokanol o działaniu łagodzącym miejscowo. Preparat stosuje się dwa razy dziennie, rano i wieczorem, najlepiej po wypróżnieniu [10,13].

Pianka oczyszczająca to z kolei kosmetyk przeznaczony do codziennej higieny okolicy odbytu. Rozpylana bezpośrednio z odległości około 10 cm pozwala na oczyszczenie bez konieczności dotykania podrażnionego obszaru, co jest szczególnie istotne przy nasilonych dolegliwościach lub po zabiegach proktologicznych. Wspomnianą formułę posiada pianka Proktis-M, która działa kojąco, zmiękczająco i chłodząco, nie pozostawiając uczucia tłustości. W składzie znajdują się m.in. wyciąg z wąkrotki azjatyckiej, wyciąg z nagietka lekarskiego, olej ze słodkich migdałów, escyna oraz bisabolol. Pianka może być stosowana częściej niż inne formy (po każdej toalecie lub w razie potrzeby), doskonale zastępując papier toaletowy, który nie jest wskazany w chorobach proktologicznych. Jest odpowiednia dla kobiet po porodzie, seniorów oraz osób prowadzących siedzący tryb życia [11].

Jak dobrać odpowiedni preparat do swoich potrzeb?

Wybór formy preparatu powinien zależeć od charakteru i lokalizacji dolegliwości. Gdy problem dotyczy głównie wnętrza kanału odbytu (przy hemoroidach wewnętrznych, pęknięciach błony śluzowej czy bólu podczas wypróżnienia) warto rozważyć czopki [9]. Przy problemach obejmujących zarówno wewnętrzne, jak i zewnętrzne okolice odbytu (przy hemoroidach mieszanych, zaczerwienieniu i pieczeniu skóry) odpowiedniejsza może być maść [10]. Pianka stanowi element codziennej higieny intymnej hemoroidów i może być stosowana jako uzupełnienie innych form [11].

Poszczególne preparaty można stosować łącznie, np. piankę do oczyszczenia, a następnie czopek lub maść do wsparcia regeneracji. W przypadku wątpliwości lub przy nasilonych objawach warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Kiedy konieczna jest wizyta u specjalisty?

Chociaż wiele przypadków choroby hemoroidalnej można kontrolować za pomocą zmiany stylu życia i preparatów dostępnych bez recepty, istnieją sytuacje wymagające konsultacji lekarskiej. Każdy przypadek krwawienia z odbytu powinien być oceniony przez specjalistę w celu wykluczenia innych przyczyn, w tym chorób zapalnych i nowotworowych jelita grubego, polipów czy szczelin odbytu. W razie wątpliwości, zwłaszcza u osób po 50. roku życia lub z czynnikami ryzyka powinna zostać przeprowadzona kolonoskopia [1,2].

Konsultacja proktologiczna jest wskazana u pacjentów z bardziej zaawansowaną chorobą hemoroidalną, w szczególności w III i IV etapie choroby, a także w sytuacji, gdy postępowanie zachowawcze nie pozwala na kontrolę objawów [4,14]. Zgodnie z polskimi standardami, w kolejnych etapach choroby konieczna jest kwalifikacja do leczenia zabiegowego lub operacyjnego, zależnie od stopnia zaawansowania oraz nasilenia krwawień. Wczesne skierowanie do specjalisty umożliwia właściwe zaplanowanie dalszego postępowania i ograniczenie ryzyka progresji choroby [14].

Podsumowanie

Choroba hemoroidalna jest powszechnym problemem zdrowotnym, który znacząco wpływa na jakość życia, jednak przy odpowiednim postępowaniu można skutecznie kontrolować jej objawy. Podstawą jest zmiana stylu życia obejmująca dietę bogatą w błonnik, odpowiednie nawodnienie i regularną aktywność fizyczną. Równie istotna jest prawidłowa higiena intymna hemoroidów z zastosowaniem łagodnych preparatów oczyszczających i nawilżających. Preparaty na bazie kwasu hialuronowego, takie jak seria Proktis-M, mogą stanowić wsparcie w codziennej pielęgnacji i łagodzeniu objawów – dostępne są w formie czopków i maści (wyroby medyczne) oraz pianki do higieny (kosmetyk). Przy nasilonych lub przewlekłych dolegliwościach niezbędna jest jednak konsultacja ze specjalistą, który pomoże dobrać odpowiednie postępowanie.