Menu

Substancje Syntetyczne i Biologiczne

Limosilactobacillus reuteri

Limosilactobacillus reuteri (dawniej Lactobacillus reuteri) to żywa bakteria probiotyczna naturalnie zasiedlająca ludzki przewód pokarmowy. Produkuje reuterynę – silny związek przeciwdrobnoustrojowy – oraz kwas mlekowy i krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, które wspierają równowagę mikrobioty jelitowej. Najsilniejsze dowody kliniczne dotyczą: skracania czasu płaczu u niemowląt z kolką, wspomagania leczenia biegunek u dzieci i dorosłych, poprawy eradykacji H. pylori przy standardowej antybiotykoterapii oraz obniżania LDL-cholesterolu (szczep NCIMB 30242 – redukcja o ok. 11,6% w 9-tygodniowym RCT). Działanie jest ściśle szczepozależne – różne oznaczenia (DSM 17938, ATCC PTA 5289, NCIMB 30242) mają inne profile aktywności. Suplementy dostępne są bez recepty w kroplach, tabletkach do żucia i kapsułkach; dawki wyrażane są w jednostkach CFU (colony forming units). Najczęstsze działania niepożądane to wzdęcia i dyskomfort żołądkowy; poważne powikłania zdarzają się rzadko i dotyczą głównie osób z obniżoną odpornością.

Spis treści

Z tego materiału dowiesz się:

Jak Limosilactobacillus reuteri działa w jelitach i co produkuje?
Na jakie dolegliwości mają dowody kliniczne poszczególne szczepy?
Jakie dawki stosuje się u niemowląt, dzieci i dorosłych?
Kto powinien zachować ostrożność lub skonsultować się z lekarzem?
Czym różni się szczep LAB2PRO od innych odmian L. reuteri?

Czym jest Limosilactobacillus reuteri i skąd pochodzi ta nazwa?

Limosilactobacillus reuteri (w skrócie L. reuteri) to bakteria probiotyczna naturalnie zasiedlająca przewód pokarmowy człowieka. W 2020 roku jej nazwę zmieniono z Lactobacillus reuteri na obecną, aby lepiej odzwierciedlić odrębne cechy genetyczne tego gatunku – sama bakteria pozostała bez zmian⁷. Forma dostępna jako suplement diety to Limosilactobacillus reuteri LAB2PRO, jedna z wielu odmian tego gatunku o różnych profilach aktywności.

L. reuteri należy do nielicznych probiotyków, co do których wykazano klinicznie, że przeżywają kwaśne środowisko żołądka i docierają żywe do jelita cienkiego – w tym do dwunastnicy i jelita krętego – gdzie mogą tymczasowo kolonizować błonę śluzową⁸. W mikrobiomie jelitowym naturalnie bytuje w niewielkich ilościach; współczesny styl życia – dieta uboga w błonnik, stres, antybiotykoterapia – dodatkowo obniża jej obecność⁹.

Jak działa L. reuteri w jelitach?

Mechanizm działania tej bakterii jest wielotorowy. Kluczowym związkiem jest reuteryna (3-hydroksypropanal) – szerokowidmowy związek przeciwdrobnoustrojowy hamujący wzrost bakterii gram-dodatnich i gram-ujemnych, grzybów oraz pierwotniaków¹⁰. Poza reuteryną bakteria wytwarza też kwas mlekowy, nadtlenek wodoru i reutericyklinę¹¹. Razem tworzą środowisko nieprzyjazne dla patogenów takich jak E. coli, Salmonella czy Clostridium.

Drugim ważnym obszarem działania jest bariera jelitowa. L. reuteri pobudza wydzielanie mucyny i zwiększa ekspresję białek ścisłych połączeń (ZO-1, klaudyna, okludyna), wzmacniając szczelność nabłonka i ograniczając przenikanie bakteryjnych lipopolisacharydów do krwiobiegu¹²¹³.

Trzeci filar to immunomodulacja. Bakteria oddziałuje na komórki dendrytyczne, makrofagi i limfocyty T w tkance limfatycznej jelita (GALT), zwiększając populację regulatorowych limfocytów T (Treg) i stężenie przeciwzapalnej interleukiny IL-10, a obniżając poziom cytokin prozapalnych: IL-8, IL-1α, TNF-α¹⁴. Hamuje też sygnalizację receptora TLR-4, co ma znaczenie m.in. w modelach martwiczego zapalenia jelit¹⁵.

Czwarty mechanizm dotyczy motoryki jelit. L. reuteri produkuje krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA): octan, propionian i maślan, które stymulują mięśniówkę gładką jelita. Dodatkowo hamuje zależne od wapnia kanały potasowe w neuronach jelitowych, wpływając na kurczliwość i percepcję bólu¹⁶¹⁷.

Działanie zależy od szczepu – co oznaczają oznaczenia na etykiecie? Każdy szczep L. reuteri jest opisany unikalnym kodem (np. DSM 17938, ATCC PTA 5289, NCIMB 30242, DSM 17648). To nie jest marketingowy szczegół – różne szczepy wykazują różne właściwości, a badania kliniczne przeprowadzono dla konkretnych oznaczeń. Kupując suplement, sprawdź, jaki szczep zawiera i dla jakiego wskazania był badany. Efekty jednego szczepu nie przenoszą się automatycznie na inny¹⁸¹⁹.

Kolka niemowlęca – co mówią badania kliniczne?

Kolka niemowlęca to nadmierne, niewyjaśnione płakanie zdrowego niemowlęcia – zmora rodziców i wyzwanie diagnostyczne. L. reuteri jest najlepiej przebadanym probiotykiem w tym wskazaniu, a szczególnie dużo danych dotyczy szczepu DSM 17938²⁰.

W podwójnie zaślepionym, kontrolowanym placebo badaniu z randomizacją (80 niemowląt karmionych piersią, do 4. miesiąca życia) szczep UBLRu-87 podawany w dawce 5 kropli (100 mln CFU) raz dziennie przez 28 dni zmniejszył średni czas płaczu z ok. 258 do 42 minut na dobę. W grupie placebo czas płaczu zmniejszył się jedynie do 106 minut². Do 28. dnia 100% niemowląt w grupie probiotycznej osiągnęło kryterium odpowiedzi (≥50% redukcja czasu płaczu), wobec 75% w placebo²¹. Równocześnie poprawiła się jakość życia rodziców (skala VAS: wzrost o prawie 6 punktów vs 2,6 w placebo)²².

Systematyczny przegląd badań nad szczepem DSM 17938 potwierdza, że probiotic ten prawdopodobnie skraca czas płaczu u niemowląt karmionych piersią, choć efekt u niemowląt karmionych mlekiem modyfikowanym jest mniej jednoznaczny²³. Warto pamiętać, że wcześniaki wymagają indywidualnej konsultacji lekarskiej przed zastosowaniem jakiegokolwiek probiotyku²⁴.

Biegunki i H. pylori – wsparcie dla układu pokarmowego

Szczep DSM 17938 skraca czas trwania biegunek infekcyjnych u dzieci i zmniejsza ryzyko biegunki związanej z antybiotykoterapią zarówno u dzieci, jak i dorosłych. Pomocny jest też jako uzupełnienie nawadniania w ostrym zapaleniu żołądkowo-jelitowym²³²⁵.

Odrębnym obszarem zastosowań jest wspomaganie eradykacji Helicobacter pylori. Szczep DSM 17648 dodany do standardowej terapii potrójnej zwiększył wskaźnik eradykacji o ok. 22% (analiza intention-to-treat) i 24% (per-protocol) w porównaniu z placebo, jednocześnie redukując działania niepożądane leczenia, takie jak niestrawność, zaparcia i bóle brzucha⁵. Metaanaliza z 2024 roku obejmująca wiele RCT potwierdziła, że suplementacja L. reuteri poprawia skuteczność eradykacji H. pylori i zmniejsza liczbę dolegliwości żołądkowo-jelitowych związanych z antybiotykoterapią²⁶.

LDL-cholesterol i witamina D – nieoczekiwane korzyści metaboliczne

Szczep NCIMB 30242 wykazał w 9-tygodniowym podwójnie zaślepionym RCT u dorosłych z hipercholesterolemią istotne obniżenie stężenia lipidów we krwi:

LDL-cholesterol: redukcja o 11,64% (p < 0,001)³
cholesterol całkowity: redukcja o 9,14% (p < 0,001)³
non-HDL-cholesterol: redukcja o 11,30% (p < 0,001)³
apolipoproteina B-100: redukcja o 8,41% (p = 0,002)³

Analiza post-hoc tego samego badania wykazała wzrost stężenia 25-hydroksywitaminy D o 25,5% po 9 tygodniach (różnica vs placebo: 22,4%, p = 0,003) – był to pierwszy udokumentowany przypadek podniesienia poziomu witaminy D przez doustny probiotyk⁴. Mechanizm tego efektu nie jest do końca wyjaśniony; wynik pochodzi z jednej analizy i wymaga potwierdzenia w kolejnych badaniach.

Dawkowanie – co wynika z badań klinicznych?

Niemowlęta z kolką: 5 kropli (100 mln CFU) raz dziennie²⁷
Kobiety w III trymestrze ciąży (badanie mikrobiomowe): 200 mln CFU dwa razy dziennie (szczepy DSM 17938 + ATCC PTA 5289 w stosunku 1:1)²⁸
Dorośli (ogólna suplementacja): w badaniach stosowano dawki do 2,9 mld CFU/dobę bez istotnych działań niepożądanych²⁹
Efekty zwykle pojawiają się po 2–4 tygodniach regularnego stosowania; dla utrwalenia mikrobioty rekomenduje się codzienne przyjmowanie, ponieważ bakteria jest naturalnie eliminowana z organizmu w ciągu 1–2 tygodni od odstawienia⁹

Dawkowanie zależy od konkretnego szczepu i wskazania – zawsze sprawdzaj etykietę produktu lub zapytaj farmaceutę.

Czy L. reuteri może wpływać na nastrój i stres?

Pewne szczepy L. reuteri są badane pod kątem wpływu na oś jelitowo-mózgową. W badaniach na modelu mysim szczep WLR01 łagodził zachowania lękopodobne, poprawiał sprawność poznawczą i zmniejszał stan zapalny poprzez hamowanie szlaku NLRP3 inflammasomu³⁰. Mechanistycznie L. reuteri produkuje GABA i może modulować poziomy kortyzolu i oksytocyny³¹.

Są to jednak wyniki z badań przedklinicznych (na zwierzętach). Do czasu przeprowadzenia dobrze zaprojektowanych badań na ludziach nie można przedstawiać L. reuteri jako środka przeciwlękowego ani antydepresyjnego.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

L. reuteri jest ogólnie dobrze tolerowany przez zdrowe osoby w każdym wieku, od noworodków po seniorów³². Mimo to istnieją sytuacje, w których przed suplementacją lub w jej trakcie warto porozmawiać z lekarzem lub farmaceutą:

Obniżona odporność – pacjenci onkologiczni, osoby w trakcie chemioterapii lub przyjmujące leki immunosupresyjne: w bardzo rzadkich przypadkach probiotyki mogą wywołać zakażenie układowe (gorączka, dreszcze, duszność, przyspieszone bicie serca)⁶.
Wcześniaki – są bardziej narażone na działania niepożądane probiotyków; decyzję powinien podjąć neonatolog²⁴.
Jednoczesne stosowanie antybiotyków – antybiotyki mogą znacząco zmniejszać przeżywalność bakterii probiotycznych; zachowaj co najmniej 2-godzinny odstęp między dawkami³³.
Ciąża – dostępne dane (m.in. badanie z III trymestru) nie wykazały zagrożeń, jednak każda suplementacja w ciąży wymaga konsultacji z lekarzem prowadzącym³⁴.
Objawy alarmowe – wysypka, pokrzywka, trudności z oddychaniem lub obrzęk po przyjęciu preparatu mogą wskazywać na reakcję alergiczną; przerwij stosowanie i niezwłocznie skontaktuj się z lekarzem⁶.
Utrzymujące się dolegliwości żołądkowo-jelitowe – wzdęcia i dyskomfort brzuszny to najczęstsze, przejściowe efekty uboczne; jeśli nie ustępują po kilku dniach lub nasilają się, skonsultuj się z farmaceutą lub lekarzem³⁵.

Pamiętaj, że L. reuteri to suplement diety, nie lek – nie zastępuje leczenia przepisanego przez lekarza i nie powinien być stosowany zamiast terapii choroby podstawowej. Jeśli stosujesz go regularnie i przyjmujesz jednocześnie leki (szczególnie immunosupresyjne lub antybiotyki), poinformuj o tym swojego lekarza lub farmaceutę³³. Najlepsze efekty daje codzienne, regularne stosowanie – bakteria opuszcza organizm w ciągu 1–2 tygodni od odstawienia, dlatego jednorazowe kuracje mają ograniczoną wartość⁹. Wybierając preparat, zwróć uwagę na oznaczenie szczepu na etykiecie i dopasuj go do swojego konkretnego celu zdrowotnego.

Pytania i odpowiedzi

Czym różni się Limosilactobacillus reuteri od Lactobacillus reuteri?

To ta sama bakteria – jedynie jej nazwa naukowa zmieniła się w 2020 roku po reklasyfikacji taksonomicznej, która lepiej odzwierciedla jej odrębne cechy genetyczne⁷. Preparaty dostępne w aptekach mogą mieć na etykiecie obie nazwy i są równoważne.

Czym jest szczep LAB2PRO i czym różni się od DSM 17938?

Limosilactobacillus reuteri LAB2PRO to jedna z odmian tego gatunku dostępna w suplementach. Działanie probiotyków jest ściśle szczepozależne – każdy szczep ma własny profil badań klinicznych¹⁹. Przed wyborem preparatu warto sprawdzić, jaki szczep zawiera i dla jakiego wskazania był badany.

Jak L. reuteri pomaga przy kolce niemowlęcej?

W badaniach klinicznych (m.in. RCT ze szczepem UBLRu-87) probiotic skrócił czas płaczu z ok. 258 do 42 minut dziennie po 28 dniach stosowania, podczas gdy w grupie placebo wynosił on 106 minut². Mechanizm obejmuje poprawę składu mikrobioty jelitowej, zwiększenie korzystnych bakterii (Bifidobacterium) i zmniejszenie prozapalnych³⁶.

Czy L. reuteri można podawać noworodkom i wcześniakom?

Zdrowe noworodki i niemowlęta karmione piersią były uczestnikami wielu badań klinicznych bez istotnych działań niepożądanych²³. Wcześniaki są jednak bardziej narażone na działania niepożądane probiotyków – decyzję o suplementacji powinien podjąć neonatolog lub pediatra²⁴.

Czy L. reuteri obniża cholesterol?

Szczep NCIMB 30242 obniżył LDL-cholesterol o 11,64% i cholesterol całkowity o 9,14% w 9-tygodniowym podwójnie zaślepionym RCT u dorosłych z hipercholesterolemią³. Efekt jest szczepozależny – nie wszystkie odmiany L. reuteri wykazują takie działanie.

Czy L. reuteri może podnieść poziom witaminy D?

W analizie post-hoc badania ze szczepem NCIMB 30242 stężenie 25-hydroksywitaminy D wzrosło o 25,5% po 9 tygodniach⁴. To jak dotąd pierwsze udokumentowane takie działanie doustnego probiotyku; wynik wymaga potwierdzenia w kolejnych niezależnych badaniach.

Jak L. reuteri wspomaga eradykację H. pylori?

Szczep DSM 17648 jako uzupełnienie standardowej terapii potrójnej zwiększył wskaźnik eradykacji Helicobacter pylori o ok. 22–24% wobec placebo i zmniejszył liczbę działań niepożądanych antybiotykoterapii, takich jak niestrawność i bóle brzucha⁵. Metaanaliza z 2024 roku potwierdziła ten efekt dla L. reuteri ogólnie²⁶.

Jakie są najczęstsze działania niepożądane L. reuteri?

Najczęstsze to wzdęcia i dyskomfort żołądkowy, które zwykle ustępują samoistnie w ciągu kilku dni od rozpoczęcia suplementacji³⁷. W badaniach klinicznych przy dawkach do 2,9 mld CFU dziennie nie stwierdzono istotnych różnic w parametrach krwi ani funkcji wątroby między grupą probiotyczną a placebo²⁹.

Czy L. reuteri jest bezpieczny przy antybiotykoterapii?

Interakcje między L. reuteri a lekami nie są w pełni poznane; zaleca się ostrożność podczas jednoczesnego stosowania antybiotyków, leków immunosupresyjnych i chemioterapii³³. Antybiotyki mogą ograniczać przeżywalność bakterii probiotycznych – warto zachować co najmniej 2-godzinny odstęp między dawkami.

Jak długo trzeba stosować L. reuteri, żeby zobaczyć efekty?

W badaniach klinicznych poprawa objawów kolki u niemowląt była widoczna już w pierwszym tygodniu, a pełen efekt po 28 dniach²¹. U dorosłych (np. w badaniach cholesterolowych) efekty obserwowano po 9 tygodniach³. Ponieważ bakteria opuszcza organizm w ciągu 1–2 tygodni od odstawienia, konieczne jest regularne, codzienne stosowanie⁹.

Czy L. reuteri można stosować w ciąży?

W badaniu klinicznym z udziałem 30 zdrowych kobiet w III trymestrze ciąży (dawka 200 mln CFU dwa razy dziennie) suplementacja zmieniła skład mikrobioty matki i noworodka bez negatywnego wpływu na kluczowe gatunki bakterii pochwy³⁴. Każda suplementacja w ciąży powinna być skonsultowana z lekarzem prowadzącym.

Czy L. reuteri znajdziesz w jedzeniu?

Tak – L. reuteri naturalnie występuje w niektórych fermentowanych produktach spożywczych: kefirze, kiszonej kapuście, kimchi, chlebie na zakwasie i niektórych jogurtach³⁸. Stężenie bakterii w żywności jest jednak nieporównywalnie niższe niż w suplementach wyrażonych w CFU.

Czym są CFU i ile ich powinien zawierać dobry suplement?

CFU (colony forming units, jednostki tworzące kolonie) to miara liczby żywych bakterii zdolnych do namnażania. W badaniach klinicznych stosowano dawki od 100 mln CFU (krople dla niemowląt) do 2,9 mld CFU dziennie u dorosłych²⁷²⁹. Optymalna dawka zależy od szczepu i wskazania – sprawdzaj etykietę produktu¹⁸.

Historia nazwy i reklasyfikacja taksonomiczna

Przez ponad pół wieku bakteria ta funkcjonowała pod nazwą Lactobacillus reuteri. W 2020 roku, po szczegółowej analizie genomowej, naukowcy wyodrębnili kilka odrębnych rodzajów z dawnego rodzaju Lactobacillus – i tak L. reuteri trafiła do nowego rodzaju Limosilactobacillus⁷. Zmiana nazwy nie oznacza zmiany bakterii ani jej właściwości – wszystkie wcześniejsze badania kliniczne przeprowadzone pod starą nazwą są nadal aktualne i dotyczą tego samego organizmu¹⁰.

L. reuteri a mikrobiom niemowląt urodzonych przez cesarskie cięcie

Niemowlęta urodzone przez cesarskie cięcie mają inny skład mikrobioty jelitowej niż dzieci urodzone siłami natury – m.in. niższe stężenia Lactobacillus i Bifidobacterium. W badaniu klinicznym (30 kobiet, III trymestr ciąży) suplementacja L. reuteri DSM 17938 i ATCC PTA 5289 w dawce 200 mln CFU dwa razy dziennie zmieniła skład mikrobioty matki i noworodka na kilku poziomach – w pochwie, mleku i stolcu noworodka – bez zaburzania kluczowych gatunków bakterii pochwy³⁴. Trwają też badania nad łącznym stosowaniem L. reuteri DSM 17938 z Bifidobacterium longum BGL47 u noworodków po cięciu cesarskim w celu odbudowy korzystnych interakcji mikrobiota–gospodarz³⁹.

Reuteryna – naturalny antybiotyk z jelita

Reuteryna (chemicznie: 3-hydroksypropanal) to związek wytwarzany przez L. reuteri z glicerolu. Działa jako szerokowidmowy środek przeciwdrobnoustrojowy – hamuje wzrost bakterii gram-dodatnich i gram-ujemnych, grzybów, pierwotniaków, a nawet wirusów¹³. Mechanizm polega na zakłócaniu procesów komórkowych patogenów bez niszczenia komórek ludzkich. Obok reuteryny L. reuteri produkuje też reutericyklinę, kwas mlekowy i nadtlenek wodoru – razem tworzą wielopoziomową ochronę chemiczną błony śluzowej jelita¹¹.