Odra — co to za choroba?

Odra (łac. morbilli) jest bardzo zakaźną chorobą wieku dziecięcego wywoływaną przez wirusa odry (paramyxowirus). Choroba ma znacznie cięższy przebieg u dzieci, niż u dorosłych. Jest bardzo mocno zaraźliwa, najczęściej jedno chore dziecko wystarczy, by zachorowały wszystkie inne dzieci, które nie miały wcześniejszego kontaktu z wirusem i nie wytworzyły odporności. Przenosi się drogą kropelkową, poprzez kontakt z wydzieliną jamy nosowo-gardłowej, śliną i katarem [1].

Wirusem odry może zarazić się każdy, kto nie został zaszczepiony lub nie przeszedł choroby i nie nabył odporności. Najczęściej chorują dzieci i młodzieży do 15. roku życia, ale zachorować mogą również dorośli. Nowonarodzone dzieci są chronione przez około 6 miesięcy dzięki matczynym przeciwciałom (jeżeli matka je posiada) [2].

Jak diagnozuje się odrę?

• odra daje podobne objawy co inne choroby takie jak różyczka, mononukleoza, szkarlatyna, gorączka trzydniowa czy wysypkowe postacie zakażeń wirusami;
• w przypadku podejrzenia odry lekarz powinien zlecić pobranie materiału do badań wirusologicznych;
• umożliwia to nadzór epidemiologiczny i zahamowanie rozprzestrzeniania choroby;
• wykonuje się badanie serologiczne przeciwciał IgM we krwi metodą ELISA;
• krew pobiera się najczęściej po 7 dniach od pojawienia się wysypki;
• wymaz z gardła lub próbkę moczu pobiera się do 4 dni od wystąpienia wysypki [1,2].

Jakie są objawy odry?

• wylęganie trwa ok. 10 dni i najczęściej przebiega bezobjawowo;
• następnie przez 3-4 trwa tzw. okres zwiastunów odry i charakteryzuje się gorączką, katarem, kaszlem, zapaleniem spojówek czy światłowstręt;
• na .1-2 dni przed pojawieniem się wysypki pojawiają się tzw. plamki Koplika (szaro-białe grudki na błonie śluzowej policzków i w pobliżu zębów), które znikają na dzień lub dwa po wystąpieniu wysypki;
• najczęściej po ok. 14 dniach od zakażenia występuje charakterystyczna wysypka;
• wysypka pojawia się na twarzy, za uszami, następnie na tułowiu i kończynach;
• po kilku dniach wysypka ustępuje, pojawiają się brunatne przebarwienia, które następnie ulegają złuszczeniu [3].

Jak przebiega odra?

Odra najczęściej ma łagodny przebieg. Na ciężki przebieg narażone są w szczególności dzieci ze słabą odpornością i niedożywione. W krajach rozwiniętych, szczególnie w przypadku osób niezaszczepionych, choroba może zbierać śmiertelne żniwo. Do zgonów dochodzi najczęściej na skutek powikłań, szczególnie u dzieci z wadami serca, cierpiącymi na choroby przewlekłe, z niedoborem odporności oraz niedożywionych. Śmiertelność wynosi ok. 0.1-1 przypadek na 1000 zachowań. W krajach rozwijających się, w przypadku braku odpowiedniej opieki medycznej, śmiertelność wśród niemowląt wynosi nawet 20-30% [1,3]!

Jakie są powikłania odry?

• nawet 30% młodych pacjentów może mieć powikłania;
• bakteryjne zapalenie płuc;
• zapalenie ucha środkowego, krtani czy oskrzeli;
• biegunka;
• drgawki;
• zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych;
• pierwotne zapalenie mózgu;
• zapalenie rogówki mogące prowadzić nawet do ślepoty;
• podostre zapalenie mózgu (mogące ujawnić się nawet 15 lat po przechorowaniu!);
• zapalenie rdzenia kręgowego;
• kłębuszkowe zapalenie nerek [1,2].

Jak leczy się odrę?

• leczenie objawowe;
• odpoczynek w ciemnym pomieszczeniu (światłowstręt);
• unikanie kontaktów (żeby nie roznosić choroby);
• uzupełnianie płynów;
• leki przeciwgorączkowe np. Apap czy Nurofen;
• leczenie zależy od objawów choroby oraz powikłań;
• w przypadku kontaktu z chorym osoby niezaszczepionej należy podać jej immunoglobulinę lub szczepionkę [2,3].

Szczepienie na odrę

Przechorowanie odry daje odporność, podobnie jak szczepienie. W Polsce osoby, które urodziły się przed 1974 r., w większości zachorowały na  odrę. Z kolei później coraz więcej osób nabyło odporność dzięki szczepieniu. Bez wątpienia najskuteczniejszym i najbezpieczniejszym sposobem walki z chorobą i jej powikłaniami są szczepienia. Aktualnie w Polsce przeciwko odrze są obowiązkowe. Prowadzone są szczepionkami skojarzonymi MMR przeciwko odrze, śwince i różyczce pod nazwami handlowymi Priorix oraz M-M-RvaxPro. Dostępne są również szczepionki MMRV np. Priorix-Tetra, które chronią dodatkowo przed ospą wietrzną. Niestety, pomimo że szczepienia są obowiązkowe, obserwuje się coraz więcej dzieci, które nie są szczepione. Powoduje to, że choroby, z którymi Polska jakiś czas temu sobie poradziła, zaczynają wracać [1,3].