Podkliniczna niedoczynność tarczycy – epidemiologia i znaczenie kliniczne

Podkliniczna niedoczynność tarczycy (SCH – subclinical hypothyroidism) stanowi jedno z najczęstszych zaburzeń endokrynologicznych, definiowane jako stan, w którym poziom hormonu tyreotropowego (TSH) jest podwyższony przy prawidłowych wartościach wolnej tyroksyny (FT4)¹. To biochemiczne zaburzenie ma ogromne znaczenie epidemiologiczne ze względu na swoją wysoką częstość występowania w populacji ogólnej.

Częstość występowania w populacji ogólnej

Epidemiologia podklinicznej niedoczynności tarczycy pokazuje znaczące różnice w zależności od badanej populacji, kryteriów diagnostycznych oraz czynników demograficznych. W Stanach Zjednoczonych badanie National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES) wykazało, że podkliniczna niedoczynność tarczycy występuje u 4,3% populacji w wieku 12 lat i starszych².

Dane europejskie wskazują na podobne lub nieco wyższe wskaźniki. Częstość podklinicznej niedoczynności tarczycy w Europie wynosi od 4% do 8% populacji³. W niektórych badaniach europejskich odnotowano częstość na poziomie 4,11% dla podklinicznej niedoczynności tarczycy⁴. British Thyroid Association podaje, że podkliniczna niedoczynność tarczycy dotyka 5-10% populacji⁵.

W badaniu holenderskim Lifelines Cohort Study częstość nieprawidłowych poziomów TSH u osób nieużywających leków tarczycowych wynosiła 10,8%, przy czym 9,4% miało łagodnie podwyższony poziom TSH (4,0-10,0 mIU/L), co odpowiada definicji podklinicznej niedoczynności tarczycy⁶. To badanie pokazuje również, że częstość nierozpoznanej podklinicznej niedoczynności tarczycy wynosiła 9,4%⁷.

Różnice płciowe i wiekowe

Jedną z najważniejszych charakterystyk epidemiologicznych podklinicznej niedoczynności tarczycy są wyraźne różnice płciowe i wiekowe. Kobiety są znacznie częściej dotknięte tym zaburzeniem niż mężczyźni. Badania wskazują, że około 8% kobiet (10% kobiet powyżej 55 roku życia) i 3% mężczyzn ma podkliniczną niedoczynność tarczycy⁹.

Częstość podklinicznej niedoczynności tarczycy wzrasta znacząco z wiekiem. W badaniach ograniczonych do osób starszych, zgłaszana częstość podklinicznej niedoczynności tarczycy wynosi od 1,5% do 12,5%⁹. U starszych kobiet wskaźniki mogą być jeszcze wyższe – badania wskazują na występowanie u 15-18% kobiet powyżej 60 roku życia¹⁰.

Wśród osób starszych podkliniczne zaburzenia funkcji tarczycy są stosunkowo częste – występują u około 15% starszych kobiet i 10% starszych mężczyzn, szczególnie u tych z podstawową chorobą Hashimoto¹¹. Badania wskazują również, że 7 na 10 starszych kobiet będzie miało podkliniczną niedoczynność tarczycy z niemal takimi samymi zmianami w funkcji sercowo-naczyniowej, ale mniej wyrażonymi, niż jawna niedoczynność tarczycy¹².

Klasyfikacja według poziomów TSH

European Thyroid Association zaleca rozważanie podklinicznej niedoczynności tarczycy w dwóch kategoriach według poziomu hormonu tyreotropowego: łagodnie zwiększone poziomy TSH (4,0-10,0 mU/l) oraz bardziej znacząco zwiększone wartości TSH (≥10 mU/l)¹³. Ta klasyfikacja ma istotne znaczenie kliniczne, ponieważ różne poziomy TSH wiążą się z różnym ryzykiem progresji i powikłań.

Badania wskazują, że około 80% osób z podkliniczną niedoczynnością tarczycy ma poziom TSH poniżej 10 mIU/L, który jest uważany za próg dla leczenia¹⁴. Częstość podklinicznej niedoczynności tarczycy w Stanach Zjednoczonych wynosi od 4% do 15%⁸, przy czym większość przypadków dotyczy łagodnie podwyższonych poziomów TSH.

Progresja do jawnej niedoczynności tarczycy

Jednym z najważniejszych aspektów epidemiologicznych podklinicznej niedoczynności tarczycy jest ryzyko progresji do jawnej postaci choroby. Około 2-4% osób z podkliniczną niedoczynnością będzie rozwijać jawną niedoczynność tarczycy każdego roku¹⁰. Roczna częstość progresji z podklinicznej do jawnej niedoczynności tarczycy została oszacowana na około 4% u kobiet z podwyższonym TSH i dodatnimi przeciwciałami przeciwtarczycowymi, 2-4% u tych z samym podwyższonym TSH oraz 1-3% u tych z samymi przeciwciałami przeciwtarczycowymi⁹.

Ryzyko progresji jest szczególnie wysokie przy wyższych poziomach TSH. W prospektywnym badaniu 107 pacjentów starszych niż 55 lat, początkowy poziom TSH większy niż 10-15 mIU na litr był zmienną najsilniej związaną z progresją do jawnej niedoczynności tarczycy¹. Około 4-18% pacjentów będzie rozwijać jawną niedoczynność tarczycy każdego roku, przy zwiększonym ryzyku w następujących sytuacjach: obecność przeciwciał przeciwtarczycowych, obecność wola, bardziej nasilone podwyższenie TSH, historia ablacji jodem radioaktywnym, zewnętrzna radioterapia i przewlekła terapia litem¹⁰.

Związek z chorobami sercowo-naczyniowymi

Podkliniczna niedoczynność tarczycy ma istotne znaczenie epidemiologiczne ze względu na związek z chorobami sercowo-naczyniowymi. Dane obserwacyjne sugerują, że podkliniczna niedoczynność tarczycy jest związana ze zwiększonym ryzykiem choroby wieńcowej, niewydolności serca i śmiertelności sercowo-naczyniowej, szczególnie u osób z poziomem TSH ≥10 mIU/L⁹.

Badanie Cardiovascular Health Study wykazało, że pacjenci z TSH równym lub większym niż 10 mU/L mieli zwiększone ryzyko niewydolności serca oraz większą wyjściową maksymalną prędkość fali E, która jest miarą funkcji rozkurczowej związanej z występowaniem niewydolności serca, po uwzględnieniu wieku, płci i skurczowego ciśnienia krwi w porównaniu z osobami z prawidłową funkcją tarczycy⁸.

Badanie przeprowadzone w Holandii na 1149 kobietach po menopauzie wykazało, że kobiety z podkliniczną niedoczynnością tarczycy miały większe prawdopodobieństwo zawału mięśnia sercowego i wyższą częstość zwapnień aorty¹². Te dane podkreślają znaczenie kliniczne podklinicznej niedoczynności tarczycy, nawet gdy nie powoduje ona jawnych objawów.

Różnice geograficzne i etniczne

Częstość podklinicznej niedoczynności tarczycy wykazuje różnice geograficzne i etniczne. W Australii, na podstawie liczby rocznych recept Pharmaceutical Benefits Scheme na terapię zastępczą lewotyroksyna, prawdopodobne jest, że około miliona osób jest leczonych z powodu niedoczynności tarczycy, przy czym prawdopodobnie zdecydowana większość tych pacjentów jest leczona z powodu podklinicznej niedoczynności tarczycy¹⁵.

W krajach azjatyckich obserwuje się również wysokie wskaźniki. W Indiach częstość podklinicznej niedoczynności tarczycy u młodzieży wynosi ponad 18%¹⁶. Częstość niedoczynności tarczycy u dorosłych w Indiach jest wysoka, wahając się od około 7% do 11%, z trzykrotnie wyższą częstością u kobiet (15,86% vs. 5,02%) i dwukrotnie wyższą częstością u starszych dorosłych (13,11% vs. 7,53%)¹⁶.

Znaczenie dla zdrowia publicznego

Wysoką częstość podklinicznej niedoczynności tarczycy w populacji sprawia, że stanowi ona znaczący problem zdrowia publicznego. Leczenie hormonami tarczycy jest coraz częstsze, a ponad 10-15% osób w wieku powyżej 80 lat otrzymuje terapię zastępczą lewotyroksyna⁹. To wskazuje na rosnące obciążenie systemu opieki zdrowotnej związane z tym zaburzeniem.

Częstość podklinicznej niedoczynności tarczycy wynosi od 4% do 10% w zależności od płci, wieku i badanej populacji¹³. Częstość w populacji wynosi około 5-10%, jest częstsza u kobiet i wzrasta z wiekiem¹³. Znaczny odsetek zdrowych osób ma bezobjawowe przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, a 8% kobiet (10% kobiet w wieku 55 lat i starszych) i 3% mężczyzn ma podkliniczną niedoczynność tarczycy¹⁷.