Epidemiologia niedoczynności tarczycy – statystyki występowania w Polsce i na świecie

Niedoczynność tarczycy stanowi jeden z najczęściej występujących problemów endokrynologicznych na świecie, dotykając miliony ludzi w różnym wieku. Analiza danych epidemiologicznych z różnych krajów i regionów pokazuje znaczne różnice w częstości występowania tej choroby, które wynikają z czynników geograficznych, demograficznych oraz dostępności jodu w środowisku¹.

Globalne dane wskazują, że około miliarda ludzi na świecie może cierpieć na niedobór jodu, co stanowi główną przyczynę niedoczynności tarczycy w regionach o niewystarczającej podaży tego pierwiastka². W krajach zachodnich, gdzie dostęp do jodu jest odpowiedni, częstość jawnej niedoczynności tarczycy wynosi od 0,3% do 0,4% populacji, podczas gdy podkliniczna forma choroby dotyka znacznie większy odsetek ludzi – od 4,3% do 8,5%².

Częstość występowania w różnych krajach

Dane z poszczególnych krajów pokazują znaczące różnice w epidemiologii niedoczynności tarczycy. W Stanach Zjednoczonych badanie National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES) wykazało, że jawna niedoczynność tarczycy występuje u 0,3% osób w wieku 12 lat i starszych, podczas gdy podkliniczna forma dotyka 4,3% populacji³. Retrospektywne badanie przeprowadzone przez Wyne i współpracowników odnotowało stały wzrost częstości niedoczynności tarczycy w USA – z 9,5% w 2012 roku do 11,7% w 2019 roku⁴.

W Europie sytuacja epidemiologiczna różni się między krajami. Metaanaliza obejmująca dziewięć krajów europejskich oszacowała, że częstość niezdiagnozowanej niedoczynności tarczycy, łącznie z przypadkami łagodnymi i jawnymi, wynosi około 5-6%¹. W Wielkiej Brytanii częstość leczonej niedoczynności tarczycy wzrosła z 2,3% do 3,5% całej populacji między 2005 a 2014 rokiem⁵. Badania brytyjskie wskazują również, że w 2016 roku ogólna częstość leczonej niedoczynności tarczycy wynosiła 4,5%⁵.

Szczególnie interesujące są dane z Chorwacji, gdzie przeprowadzono pierwsze tego typu badanie epidemiologiczne na populacji 4402 osób. Wyniki pokazały wyższą częstość niedoczynności tarczycy (10,5%) w porównaniu z innymi krajami, podczas gdy częstość nadczynności była podobna (1,3%)⁶. Co niepokojące, aż 92,6% przypadków podklinicznej niedoczynności i 93,9% przypadków jawnej niedoczynności pozostawało niezdiagnozowanych⁶ Zobacz więcej: Nierozpoznana niedoczynność tarczycy – skala problemu niezdiagnozowanych przypadków.

Różnice płciowe i wiekowe

Jednym z najważniejszych czynników epidemiologicznych w niedoczynności tarczycy jest płeć. Kobiety chorują znacznie częściej niż mężczyźni – w badaniach populacyjnych kobiety miały siedmiokrotnie większe prawdopodobieństwo wystąpienia poziomu TSH powyżej 10 mU/L w porównaniu z mężczyznami². Ogólnie przyjmuje się, że częstość chorób tarczycy jest 2-8 razy wyższa u kobiet⁷.

W Wielkiej Brytanii częstość niedoczynności tarczycy u kobiet wynosi co najmniej 1,4-1,9%, podczas gdy u mężczyzn jest to mniej niż 1%, i wzrasta z wiekiem⁸. Dane z USA wskazują, że u kobiet częstość może sięgać nawet 12 na 1000, podczas gdy u mężczyzn wynosi maksymalnie 4 na 1000⁹. W Australii niedoczynność tarczycy dotyka około 1 na 33 Australijczyków, występując częściej u kobiet niż u mężczyzn oraz u osób powyżej 60 roku życia¹⁰.

Podkliniczna niedoczynność tarczycy

Podkliniczna niedoczynność tarczycy stanowi znaczący problem epidemiologiczny ze względu na swoją wysoką częstość występowania. W populacji ogólnej dotyczy ona 4-8% osób, przy czym częstość wzrasta z wiekiem¹². British Thyroid Association odnotowuje, że podkliniczna niedoczynność tarczycy dotyka 5-10% populacji⁵.

Szczególnie wysokie wskaźniki obserwuje się u starszych kobiet – badania wskazują na występowanie u 15-18% kobiet powyżej 60 roku życia¹². W Holandii badanie Lifelines Cohort Study wykazało, że częstość nierozpoznanej podklinicznej niedoczynności tarczycy wynosiła 9,4%, podczas gdy jawnej niedoczynności – 0,7%¹³ Zobacz więcej: Podkliniczna niedoczynność tarczycy – epidemiologia i znaczenie kliniczne.

Różnice regionalne i etniczne

Analiza różnic etnicznych pokazuje interesujące wzorce epidemiologiczne. W Stanach Zjednoczonych, wykorzystując dane NHANES z lat 2009-2012, stwierdzono, że 65,6% osób z niedoczynnością tarczycy to osoby rasy białej niehiszpańskiej⁷. Badanie przeprowadzone w Nowym Jorku w latach 2000-2003 wykazało różnice w częstości występowania wrodzonej niedoczynności tarczycy między grupami etnicznymi – najwyższą częstość odnotowano u dzieci azjatyckich (1:1016), następnie u dzieci pochodzenia hiszpańskiego (1:1559)¹⁴.

Różnice geograficzne są również znaczące w kontekście dostępności jodu. Według raportu Światowej Organizacji Zdrowia z 2024 roku, rosnące spożycie żywności roślinnej w regionie europejskim WHO jako substytut ważnych źródeł jodu, takich jak mleko, nabiał i ryby, przyczynia się do problemu niewystarczającego spożycia jodu⁴. Szacuje się, że 35-45% światowej populacji jest dotknięte niedoborem jodu⁴.

Trendy czasowe i prognozy

Dane epidemiologiczne wskazują na rosnący trend częstości niedoczynności tarczycy w wielu krajach. Badanie Wyne i współpracowników odnotowało, że między 2012 a 2019 rokiem w grupie osób w wieku 50-59 lat częstość wzrosła z 10,4% do 11,2%, a u osób w wieku 60 lat i starszych z 16,2% do 17,8%⁷. Ten wzrost może być związany zarówno ze starzeniem się populacji, jak i z lepszą diagnostyką oraz świadomością problemu.

Progresja z podklinicznej do jawnej niedoczynności tarczycy występuje u około 2-4% pacjentów rocznie, przy czym ryzyko jest wyższe u osób z przeciwciałami przeciwko peroksydazie tarczycowej². Około 4-18% pacjentów z podkliniczną niedoczynnością będzie rozwijać jawną postać choroby każdego roku¹².

Wyzwania diagnostyczne i niedobór rozpoznawania

Jednym z największych wyzwań epidemiologicznych związanych z niedoczynnością tarczycy jest znaczny odsetek przypadków niezdiagnozowanych. Szacuje się, że około 13 milionów Amerykanów ma nierozpoznaną niedoczynność tarczycy¹⁵. Badanie chorwackie pokazało dramatyczne dane – aż 92,6% przypadków podklinicznej i 93,9% jawnej niedoczynności tarczycy pozostawało bez diagnozy¹⁶.

Problem ten ma szczególne znaczenie dla zdrowia publicznego, ponieważ nieleczona niedoczynność tarczycy może prowadzić do poważnych powikłań, w tym chorób sercowo-naczyniowych, problemów z płodnością oraz w skrajnych przypadkach do śpiączki śluzowatej¹⁷. Dlatego też inwestycje w programy profilaktyczne i poprawę diagnostyki są kluczowe dla zmniejszenia obciążenia chorobą w populacji.