Objawy reumatoidalnego zapalenia stawów – przewodnik dla pacjentów

Reumatoidalne zapalenie stawów jest przewlekłą chorobą autoimmunologiczną, która charakteryzuje się różnorodnymi objawami dotyczącymi głównie układu stawowego¹². Choroba ta może rozwijać się w różny sposób u poszczególnych pacjentów, jednak istnieją charakterystyczne symptomy, które pozwalają na jej rozpoznanie³.

Główne objawy stawowe

Najczęstszymi objawami reumatoidalnego zapalenia stawów są ból, obrzęk i sztywność stawów¹⁴. Charakterystyczne jest to, że objawy najczęściej dotyczą drobnych stawów rąk i stóp, szczególnie stawów śródręczno-paliczkowych i śródstopno-paliczkowych³⁵. Z czasem choroba może rozprzestrzeniać się na większe stawy, takie jak nadgarstki, łokcie, biodra, kolana i kostki⁶.

Jedną z najbardziej charakterystycznych cech RZS jest symetryczność objawów – choroba zazwyczaj zajmuje te same stawy po obu stronach ciała⁴⁶. Stawy stają się bolesne, ciepłe w dotyku, obrzęknięte i sztywne¹. Ból i sztywność są szczególnie nasilone rano oraz po okresach bezczynności⁵.

Poranna sztywność i jej znaczenie

Poranna sztywność stawów jest jednym z najwcześniejszych i najbardziej charakterystycznych objawów RZS⁷. Ten objaw może trwać godzinę lub dłużej i występuje po długich okresach bezczynności⁷. Sztywność poprawia się wraz z ruchem i „rozgrzaniem” stawów⁷. Czas trwania porannej sztywności jest użytecznym wskaźnikiem aktywności zapalnej choroby⁵.

U pacjentów z RZS poranna sztywność często utrzymuje się przez kilka godzin, podczas gdy u osób z innymi rodzajami zapalenia stawów zwykle trwa krócej⁸. Jest to jeden z kluczowych objawów, które pomagają lekarzom w diagnostyce różnicowej⁸.

Objawy ogólnoustrojowe

Reumatoidalne zapalenie stawów to choroba systemowa, która może powodować różnorodne objawy pozastawowe⁴⁶. Do najczęstszych objawów ogólnych należą⁴:

• Zmęczenie i osłabienie³⁴
• Gorączka o charakterze podgorączkowym⁴
• Utrata apetytu i spadek masy ciała¹
• Ogólne poczucie choroby⁷

Zmęczenie jest jednym z najbardziej uciążliwych objawów RZS i wynika z energii, którą organizm zużywa na walkę z zapaleniem⁹. Może być to pierwszy objaw choroby, który pojawia się jeszcze przed bólem stawów¹⁰.

Przebieg choroby i wzorce objawów

Objawy RZS mogą różnić się pod względem nasilenia i mogą pojawiać się i ustępować⁶. Okresy nasilenia objawów nazywane są zaostrzeniami lub rzutami, a okresy zmniejszenia objawów – remisjami⁴⁶. U różnych pacjentów choroba może rozwijać się w różnym tempie – u niektórych objawy narastają stopniowo przez lata, u innych mogą pojawić się gwałtownie⁴.

Typowy przebieg RZS charakteryzuje się postępującą i uporczywą aktywnością choroby, która nasilona jest i słabnie w różnych okresach⁵. W mniejszości przypadków może dojść do samoistnej remisji, szczególnie u pacjentów seronegatywnych w ciągu pierwszych 6 miesięcy od wystąpienia objawów⁵.

Stadia rozwoju choroby i ich objawy

RZS przechodzi przez cztery różne stadia, z których każde charakteryzuje się specyficznymi objawami². Szczegółowy opis progresji objawów w poszczególnych stadiach znajduje się w osobnych sekcjach Zobacz więcej: Wczesne objawy RZS - jak rozpoznać początkowe symptomy choroby i Zobacz więcej: Zaawansowane objawy RZS - stadium 3 i 4 choroby.

Stadium 1 (wczesne RZS) charakteryzuje się zapaleniem tkanek wokół stawów, które może powodować ból i sztywność stawów, ale bez widocznych uszkodzeń kostnych w badaniach obrazowych². W stadium 2 zapalenie zaczyna uszkadzać chrząstkę stawową, powodując sztywność i zmniejszenie zakresu ruchów².

Objawy w zaawansowanych stadiach choroby

W miarę postępu choroby objawy stają się bardziej nasilone i mogą prowadzić do trwałych powikłań². Stadium 3 charakteryzuje się tak nasilonym zapaleniem, że dochodzi do uszkodzenia kości, z większym bólem, sztywnością i jeszcze bardziej ograniczonym zakresem ruchów². Mogą pojawić się widoczne zmiany fizyczne w postaci deformacji stawów².

W stadium 4 (końcowym), mimo że zapalenie ustępuje, stawy nadal się pogarszają². Pacjenci doświadczają ciężkiego bólu, obrzęku, sztywności i utraty sprawności ruchowej². Z czasem RZS może powodować deformację stawów i ich przemieszczenie, co znacznie utrudnia codzienne czynności w domu i w pracy⁶.

Kiedy zgłosić się do lekarza

Istotne jest, aby pacjenci zwrócili się do lekarza w przypadku wystąpienia objawów sugerujących RZS¹². Szczególnie niepokojące są objawy takie jak ból, obrzęk i sztywność stawów, które pojawiają się i ustępują oraz dotyczą obu stron ciała¹². Wczesna diagnoza i odpowiednie leczenie mogą zazwyczaj zapobiec niszczeniu stawów i innym powikłaniom¹³.

Pacjenci powinni zgłosić się do lekarza, jeśli doświadczają jednego lub więcej z następujących objawów przez ponad sześć tygodni: bólu lub sztywności w wielu stawach, sztywności stawów, szczególnie rano, trwającej 30 minut lub dłużej, ciepła lub zaczerwienienia nad stawami, zmniejszonej zdolności do poruszania stawami¹⁴.