Odpowiedź immunologiczna w brodawkach podeszwowych – mechanizmy obronne

Odpowiedź immunologiczna organizmu na zakażenie ludzkim wirusem brodawczaka (HPV) w brodawkach podeszwowych stanowi kompleksowy proces obronny, który może zadecydować o losach infekcji. Skuteczność tej odpowiedzi determinuje, czy dojdzie do eliminacji wirusa, rozwoju utajonej infekcji, czy też powstania klinicznie widocznej brodawki podeszwowej.

Pierwotna odpowiedź immunologiczna

U większości zdrowych osób infekcje HPV są kontrolowane przez odpowiedź immunologiczną, która rozpoczyna się przy kontakcie z cząstką HPV¹². Ta wczesna odpowiedź immunologiczna jest kluczowa dla zapobiegania ustanowieniu się trwałej infekcji wirusowej.

Jednak brodawki podeszwowe mogą rozwijać się u zdrowej skądinąd osoby, gdy HPV uzyska dostęp do naskórka i uniknie odpowiedzi immunologicznej gospodarza³. To pokazuje, że mimo obecności mechanizmów obronnych, wirus HPV wykształcił skuteczne strategie ich omijania.

Rola komórek Langerhansa

Antygen wirusowy jest najpierw pobierany przez komórki Langerhansa naskórka, które następnie wchodzą do regionalnego drenażu limfatycznego i tym samym dostają się do węzła chłonnego⁴. Komórki Langerhansa pełnią funkcję „strażników” naskórka, rozpoznając obce antygeny i prezentując je komórkom układu odpornościowego.

Te wyspecjalizowane komórki dendrytyczne są strategicznie rozmieszczone w naskórku i stanowią pierwszą linię obrony immunologicznej przeciwko patogenom. Po rozpoznaniu antygenu HPV komórki Langerhansa migrują do regionalnych węzłów chłonnych, gdzie prezentują fragmenty wirusowe limfocytom T, inicjując w ten sposób specyficzną odpowiedź immunologiczną.

Mechanizmy komórkowej odpowiedzi immunologicznej

Komórkowa odporność mediowana przez limfocyty T CD8+ ma kluczowe znaczenie dla regresji ustalonej infekcji⁵. Te cytotoksyczne limfocyty T są zdolne do rozpoznawania i niszczenia komórek zakażonych wirusem HPV.

Wirus naturalnie wymaga odpowiedzi immunologicznej mediowanej przez komórki Langerhansa i cytokiny zapalne⁶. Dlatego prawdopodobne jest, że sztuczne uszkodzenie tkanki zmiany może aktywować tę odpowiedź i przyczynić się do eliminacji wirusa⁶.

Cytokiny i mediatory zapalne

W procesie immunoterapii rozwija się odpowiedź nadwrażliwości opóźnionej na wstrzyknięty antygen i tkankę brodawki. Zwykle obserwuje się rozwój cytokin Th1, które aktywują komórki cytotoksyczne i NK w celu eradykacji infekcji HPV⁷.

Gdy PPD (oczyszczona pochodna białkowa) jest wstrzykiwana do tkanki brodawki, indukuje uwolnienie różnych substancji prozapalnych. Te z kolei powodują aktywację APC (komórek prezentujących antygen), które rozpoznają i następnie przetwarzają HPV w miejscu lokalnym⁸.

Prowadzi to do rozwoju silnej adaptacyjnej odpowiedzi immunologicznej przeciwko mykobakteriom gruźlicy, jak również przeciwko infekcji HPV. Jest ona mediowana przez cytokiny Th1, takie jak interleukina-4, 5, 8, IFN-γ i TNF-α. Wzrost IL-12 jako proces wzmacniający odporność komórkową również przyczynia się do mechanizmu działania⁸.

Niepowodzenie odpowiedzi immunologicznej

Jeśli proces immunologiczny zawiedzie, ustala się uporczywa brodawka podeszwowa⁴. Regresja brodawek polega na rozwoju skutecznej komórkowej odpowiedzi immunologicznej³. Gdy ten mechanizm nie funkcjonuje prawidłowo, infekcja HPV może się utrzymywać przez długi czas.

Problem polega na tym, że układ odpornościowy naprawdę nie patroluje najwyższych warstw skóry z tak dużą czujnością, jak robi to w przypadku bardziej krytycznych narządów i układów o bardziej bogatym unaczynieniu⁹. W rezultacie wirus powodujący brodawki może działać przez miesiące, lata, a nawet w nieskończoność w swoim małym regionie skóry, zanim układ odpornościowy będzie mógł zbudować skuteczny kontratak⁹.

Czynniki wpływające na skuteczność odpowiedzi

Lokalne i systemowe czynniki immunologiczne również wydają się wpływać na rozprzestrzenianie; pacjenci z immunosupresją (szczególnie ci z supresją odporności komórkowej, na przykład zakażenie HIV lub przeszczep nerki, lub ci z historią immunoterapii przeciwnowotworowej) są szczególnie narażeni na rozwój uogólnionych zmian, które są trudne do leczenia⁵.

Osoby z osłabionym układem odpornościowym mogą nie być w stanie ochronić się przed HPV i brodawkami podeszwowymi¹⁰. Infekcja może utrzymywać się w organizmie przez lata, powodując nawracające wybuchnięcia¹⁰. Niektóre leki mogą również hamować układ odpornościowy, pozostawiając osobę podatną na infekcje takie jak HPV i brodawki podeszwowe¹⁰.

Możliwe wyniki odpowiedzi immunologicznej

Po zakażeniu możliwe są 3 wyniki: oczyszczenie infekcji z wynikającą z tego odpornością na dany typ HPV, utajona infekcja lub klinicznie manifestująca się infekcja jako brodawka podeszwowa¹¹¹²¹³.

Około 65% brodawek znika samoistnie w ciągu 2 lat¹⁴. Niektóre badania pokazują, że 70% brodawek ustępuje w ciągu 3 miesięcy bez jakiegokolwiek leczenia¹⁵. To dowodzi, że naturalny układ odpornościowy może być bardzo skuteczny w eliminacji infekcji HPV, choć proces ten może trwać długo.

Stymulacja odpowiedzi immunologicznej w terapii

Zrozumienie mechanizmów odpowiedzi immunologicznej na HPV otworzyło nowe możliwości terapeutyczne. Immunoterapia wykorzystuje leki pomagające układowi odpornościowemu zabić HPV¹⁶. Może to sprawić, że brodawka zniknie. Lek może być kremem lub zastrzykiem¹⁷.

Wewnątrzzmianowa immunoterapia niesie ze sobą zaletę rozwijania lub wzmacniania odpowiedzi immunologicznej gospodarza na antygen brodawki. Jest więc pomocna w niszczeniu infekcji brodawki zarówno w miejscu choroby, jak i w miejscu odległym. Daje również odporność na antygen brodawki na przyszłość, więc jest pomocna w zmniejszeniu szansy nawrotu⁸.

Podnoszenie temperatury skóry uważa się za promowanie apoptozy (programowanej śmierci komórki) i następnie powodowanie napływu komórek zapalnych i immunologicznych. W kontekście leczenia brodawek efekty te mogą teoretycznie poprawić eliminację HPV¹⁸. To wyjaśnia skuteczność niektórych metod termicznych w leczeniu brodawek podeszwowych.

Pamięć immunologiczna

Jedną z kluczowych zalet skutecznej odpowiedzi immunologicznej jest rozwój pamięci immunologicznej. Imikwimod stymuluje również pamięć immunologiczną dla HPV i w rezultacie nawrót brodawek po leczeniu tym lekiem może być niższy niż w przypadku innych terapii¹⁹²⁰.

Ta pamięć immunologiczna oznacza, że układ odpornościowy „zapamiętuje” antygeny HPV i może szybciej i skuteczniej odpowiedzieć na ponowną ekspozycję na ten sam typ wirusa. To jeden z powodów, dla których niektóre metody immunoterapii mogą zapewniać długotrwałą ochronę przed nawrotami brodawek podeszwowych.