Patogeneza brodawek podeszwowych – mechanizm powstawania zakażenia HPV

Brodawki podeszwowe stanowią rezultat złożonego procesu patologicznego, który rozpoczyna się od zakażenia skóry ludzkim wirusem brodawczaka (HPV)¹². Zrozumienie mechanizmów leżących u podstaw rozwoju tych zmian jest kluczowe dla skutecznego leczenia i zapobiegania nawrotom.

Wnikanie wirusa do skóry

Proces patogenezy brodawek podeszwowych rozpoczyna się od momentu kontaktu wirusa HPV ze skórą stopy. Wirus atakuje skórę przez bezpośredni kontakt, wnikając prawdopodobnie przez drobne nacięcia i otarcia w warstwie rogowej naskórka³⁴. Uszkodzona lub wilgotna skóra jest najbardziej podatna na zakażenie⁵. Wirus może wnikać do organizmu przez nawet najmniejsze przecięcia w skórze podeszwy stopy⁶⁷.

Szczególnie narażone są miejsca, gdzie występują mikrourazy spowodowane urazem lub intensywnym naciskiem, co umożliwia HPV wniknięcie i zajęcie wyspecjalizowanych komórek macierzystych skóry znajdujących się na dole górnej warstwy skóry zwanej naskórkiem⁸. Te komórki macierzyste, zwane keratynocytami, aktywnie się dzielą i dojrzewają, przemieszczając się w kierunku powierzchni skóry.

Zakażenie komórek podstawnych naskórka

Po wniknięciu do skóry wirus HPV infekuje komórki podstawne naskórka, szczególnie keratynocyty²⁹. Zakażenie rozpoczyna się w warstwie podstawnej naskórka, prawdopodobnie w komórkach macierzystych, ale replikacja wirusowa zachodzi tylko w w pełni zróżnicowanych keratynocytach, czyli komórkach warstwy kolczystej i ziarnistej¹⁰.

Po zakażeniu, jeśli wirus nie zostanie wyeliminowany, komórka podstawna keratynocytu gospodarza zostaje pobudzona do podziału i replikacji DNA wirusowego za pośrednictwem białek HPV E1 i E2¹¹¹². Indukcja replikacji komórkowej w trakcie procesu amplifikacji genomu wirusowego prowadzi do powstania hiperkeratotycznej grudki, która stanowi brodawkę podeszwową¹¹¹².

Rozwój charakterystycznych zmian

Brodawki podeszwowe mają tendencję do rozwoju w miejscach zwiększonego nacisku na podeszwie stopy, w tym na pięcie i głowach kości śródstopia¹¹¹². Z powodu nacisku na podeszwę stopy brodawka zostaje wciśnięta do wewnątrz, a nad brodawką może utworzyć się warstwa twardej skóry³⁴.

Wirus powoduje, że komórki skóry rosną szybciej niż komórki w okolicznych obszarach, powodując powstanie brodawki¹³. HPV sprawia, że komórki skóry na dole stopy rosną szybko, tworząc mięsistą wypukłą zmianę¹⁴. Ten zwiększony wzrost komórkowy komórek zakażonych HPV prowadzi do powstania twardej grudki i składa się na brodawkę⁸.

Uwalnianie cząstek wirusowych i rozprzestrzenianie

Po ustabilizowaniu się brodawki podeszwowej uwalnia ona HPV poprzez złuszczające się komórki nabłonkowe²⁹¹⁵. W rezultacie normalnego złuszczania naskórka uwalniane są cząstki wirusowe, które mogą być przenoszone na powierzchnie, gdzie wirus będzie leżeć, dopóki nie zostanie podniesiony przez nowego gospodarza lub rozprzestrzeni się na sąsiednie miejsca (autoinokulacja)¹¹¹².

Brodawki podeszwowe mają bardzo wysokie obciążenie wirusowe, co zwiększa tempo uwalniania wirusa i prawdopodobieństwo skażenia sąsiednich powierzchni ciała, nieożywionych powierzchni komunalnych lub bliskich kontaktów¹⁶. HPV jest replikowany wraz z naturalnym cyklem życiowym komórek nabłonkowych i ostatecznie uwalniane z złuszczających się keratynocytów na powierzchni brodawek, potencjalnie infekując inne miejsca poprzez bezpośredni kontakt lub przez przedmioty¹⁷.

Odpowiedź immunologiczna i utrzymywanie się zakażenia

U większości zdrowych osób infekcje HPV są kontrolowane przez odpowiedź immunologiczną, która rozpoczyna się przy kontakcie z cząstką HPV¹¹¹². Jednak brodawki podeszwowe mogą rozwijać się u zdrowej skądinąd osoby, gdy HPV uzyska dostęp do naskórka i uniknie odpowiedzi immunologicznej gospodarza¹⁸.

Antygen wirusowy jest najpierw pobierany przez komórki Langerhansa naskórka, które następnie wchodzą do regionalnego drenażu limfatycznego i tym samym dostają się do węzła chłonnego¹⁶. Jeśli ten proces zawiedzie, ustala się uporczywa brodawka podeszwowa¹⁶. Wirus naturalnie wymaga odpowiedzi immunologicznej mediowanej przez komórki Langerhansa i cytokiny zapalne, więc prawdopodobne jest, że sztuczne uszkodzenie tkanki zmiany za pomocą technik inwazyjnych może aktywować tę odpowiedź i przyczynić się do eliminacji wirusa¹⁹.

Czynniki wpływające na rozwój patologiczny

Naturalna ewolucja infekcji HPV polega na wyciszeniu układu odpornościowego poprzez ekspresję białek E5-E7 i utrzymaniu niskiej liczby kopii w warstwie podstawnej, aby uniknąć wykrycia przez układ odpornościowy¹⁹. Po zakażeniu możliwe są 3 wyniki: oczyszczenie infekcji z wynikającą z tego odpornością na dany typ HPV, utajona infekcja lub klinicznie manifestująca się infekcja jako brodawka podeszwowa²⁹¹⁵.

Brodawki po zakażeniu mogą nie stać się widoczne przez kilka tygodni lub miesięcy³⁴. Okres inkubacji wynosi około dwóch do sześciu miesięcy²⁰, choć może trwać nawet do dwunastu miesięcy, w zależności od ilości zaszczepionego wirusa²¹.

Konsekwencje patogenezy dla leczenia

Zrozumienie patogenezy brodawek podeszwowych ma istotne implikacje terapeutyczne. Ponieważ wszystkie obecnie dostępne metody leczenia brodawek podeszwowych dotyczą samej zmiany, żadna z nich nie radzi sobie odpowiednio z ryzykiem transmisji, które jest nieodłączne dla mechanizmu patofizjologicznego, przez który brodawka podeszwowa rozwija się i uwalnia cząstki wirusowe¹⁶²²²³. Zobacz więcej: Cykl replikacji HPV w brodawkach podeszwowych – molekularne podstawy

Uszkodzenie lub zniszczenie zakażonego naskórka powoduje śmierć komórek HPV. Kolejne narażenie na antygeny i ich prezentacja mogą również wywołać odpowiedź immunologiczną¹⁷. To wyjaśnia, dlaczego niektóre metody terapeutyczne, które stymulują układ odpornościowy, mogą być szczególnie skuteczne w leczeniu brodawek podeszwowych Zobacz więcej: Odpowiedź immunologiczna w brodawkach podeszwowych – mechanizmy obronne.