Epidemiologia nadczynności przytarczyc – częstość występowania w populacji

Nadczynność przytarczyc stanowi jeden z najważniejszych problemów współczesnej endokrynologii, zajmując trzecie miejsce wśród najczęściej diagnozowanych zaburzeń hormonalnych na świecie¹². Schorzenie to charakteryzuje się znaczącą zmiennością epidemiologiczną w różnych regionach świata, co wynika przede wszystkim z dostępności badań przesiewowych oraz różnic w praktyce klinicznej.

Częstość występowania w populacji ogólnej

Pierwotna nadczynność przytarczyc dotyka od 1 do 4 osób na każdy tysiąc mieszkańców w krajach rozwiniętych³⁴. Szacuje się, że prevalencja tego schorzenia wynosi około 0,1-0,5% populacji ogólnej²⁵, przy czym w niektórych badaniach przesiewowych wskaźniki te sięgają nawet 21 przypadków na 1000 dorosłych¹. Wśród osób starszych częstość występowania jest jeszcze wyższa – u ludzi po 65. roku życia nadczynność przytarczyc diagnozuje się u 1 mężczyzny na 1000 oraz u 2-3 kobiet na 1000⁶.

Incydencja, czyli liczba nowych przypadków rocznie, również wykazuje znaczące różnice geograficzne. W Stanach Zjednoczonych szacuje się ją na około 25 przypadków na 100 000 osób rocznie⁴, podczas gdy inne źródła podają wartości od 0,4 do 21,6 przypadków na 100 000 osób rocznie¹⁷. Te znaczące różnice wynikają głównie z różnej dostępności badań diagnostycznych oraz odmiennych praktyk medycznych w poszczególnych regionach.

Charakterystyka demograficzna pacjentów

Nadczynność przytarczyc wykazuje wyraźne predyspozycje demograficzne, które są kluczowe dla zrozumienia epidemiologii tego schorzenia Zobacz więcej: Charakterystyka demograficzna nadczynności przytarczyc – wiek, płeć i czynniki ryzyka. Choroba dotyka przede wszystkim kobiety, szczególnie te w okresie pomenopauzalnym. Stosunek zachorowań kobiet do mężczyzn wynosi około 3-4:1¹⁸, przy czym różnica ta staje się jeszcze bardziej wyraźna wraz z wiekiem.

Szczyt zachorowań przypada na okres między 50. a 60. rokiem życia⁸, a średni wiek w momencie diagnozy wynosi 55 lat⁶. Incydencja schorzenia wzrasta znacząco z wiekiem – od 12-24 przypadków na 100 000 osób u pacjentów poniżej 50. roku życia do 95-196 przypadków na 100 000 u osób w wieku 70-79 lat⁹. Wśród osób po 70. roku życia prevalencja może sięgać nawet 1,5%⁹.

Różnice etniczne i regionalne

Analiza danych epidemiologicznych ujawnia istotne różnice w częstości występowania nadczynności przytarczyc między różnymi grupami etnicznymi oraz regionami geograficznymi Zobacz więcej: Różnice regionalne i etniczne w epidemiologii nadczynności przytarczyc. W Ameryce Północnej najwyższe wskaźniki zachorowań notuje się wśród populacji afroamerykańskiej, następnie wśród osób rasy białej, podczas gdy najniższe częstości występowania obserwuje się u Azjatów i Latynosów⁸¹⁰.

W Europie Zachodniej, podobnie jak w Stanach Zjednoczonych, nadczynność przytarczyc jest najczęściej diagnozowana u pacjentów z bezobjawową łagodną hiperkalcemią wykrywaną podczas rutynowych badań przesiewowych¹¹. Natomiast w krajach rozwijających się choroba często pozostaje nierozpoznana z powodu braku dostępu do regularnych badań biochemicznych, co prowadzi do diagnozowania głównie przypadków objawowych o ciężkim przebiegu¹¹.

Postać bezobjawowa a objawowa

Współczesna epidemiologia nadczynności przytarczyc charakteryzuje się przewagą przypadków bezobjawowych, które stanowią 75-80% wszystkich diagnoz w krajach rozwiniętych⁶. Ta zmiana w obrazie klinicznym schorzenia jest bezpośrednio związana z wprowadzeniem w latach 70. XX wieku rutynowego oznaczania poziomu wapnia w standardowych panelach badań laboratoryjnych⁸.

Przed 1970 rokiem nadczynność przytarczyc była diagnozowana głównie u pacjentów z objawami takimi jak kamica nerkowa czy bóle kostne. Obecnie większość przypadków wykrywa się przypadkowo podczas rutynowych badań wykonywanych z innych wskazań⁸. W krajach rozwijających się nadal przeważają przypadki objawowe – na przykład w Rosji 74% pacjentów w momencie diagnozy wykazuje objawy choroby¹², co wskazuje na opóźnioną diagnostykę wynikającą z braku rutynowego oznaczania poziomu wapnia.

Prognozy epidemiologiczne

Analitycy przewidują dalszy wzrost liczby diagnozowanych przypadków nadczynności przytarczyc w najbliższych latach. Zgodnie z prognozami GlobalData, w siedmiu głównych rynkach farmaceutycznych liczba przypadków wzrośnie z około 2,06 miliona w 2015 roku do 2,37 miliona w 2025 roku, co oznacza roczny wzrost o 1,55%¹³. Szczególnie dynamiczny wzrost przewiduje się w Stanach Zjednoczonych, gdzie liczba przypadków może wzrosnąć z 385 833 do 513 509 przy rocznym tempie wzrostu 3,31%¹³.

Ten przewidywany wzrost wynika z kilku czynników: starzenia się społeczeństwa, poprawy dostępności badań diagnostycznych oraz zwiększenia świadomości medycznej dotyczącej tego schorzenia. Przewiduje się, że diagnosed prevalence w Stanach Zjednoczonych wzrośnie z 0,16% w 2015 roku do 0,19% w 2025 roku wśród osób powyżej 20. roku życia¹⁴. Wzrost ten może być również rezultatem poprawy wskaźników rozpoznawalności dzięki coraz częstszemu wykonywaniu badań poziomu wapnia w surowicy¹⁴.