Opornik łatkowaty

Co to jest opornik łatkowaty i jakie substancje czynne zawiera jego korzeń?

Opornik łatkowaty (Pueraria montana var. lobata), nazywany powszechnie kudzu, to pnącze pochodzące z Azji Wschodniej, którego korzeń – a w mniejszym stopniu kwiaty i liście – jest od ponad dwóch tysięcy lat wykorzystywany w tradycyjnej medycynie chińskiej pod nazwą ge gen⁸. Korzeń rośliny wyróżnia się wyjątkowo wysoką zawartością izoflawonów: sucha masa korzenia zawiera od 1,77 do 12% tych związków, przy czym pueraryna (glikozyd C-glukozydowy daidzeiny) stanowi ich największy udział, a za nią plasują się daidzyna i daidzeina¹. W ekstraktach z pnączy proporcje są podobne – pueraryna sięga około 10% masy suchego ekstraktu⁹.

Poza izoflawonami w korzeniu i innych częściach rośliny znajdziemy genistein, beta-sitosterol, saponiny, kumaryny oraz glikozydy zwane puerozydami A i B¹⁰. Każda z tych grup związków wiąże się z nieco innym mechanizmem działania: izoflawony wykazują aktywność antyoksydacyjną i fitoestrogenną, beta-sitosterol konkuruje z wchłanianiem cholesterolu, a saponiny wspierają funkcję wątroby¹¹¹².

Jak działa pueraryna i pozostałe izoflawony po spożyciu?

Pueraryna wyróżnia się spośród izoflawonów kudzu specyficzną budową chemiczną – jest C-glikozydem, co oznacza, że bakterie jelitowe nie są w stanie jej rozłożyć tak jak innych izoflawonów. Dzięki temu wchłania się szybko (szczyt stężenia we krwi już po około 30 minutach) i krąży we krwi w niezmienionej postaci¹³. Po wchłonięciu dociera do wielu narządów: nerek, wątroby, płuc, trzustki, serca, oczu i mózgu¹⁴. Pozostałe izoflawony – daidzyna, genistyna – są rozkładane przez mikroflorę jelitową do aglikonów (daidzeiny, genisteiny), a ich wchłanianie przebiega wolniej.

Daidzyna hamuje enzym ALDH2 (dehydrogenazę aldehydową), który uczestniczy w metabolizmie alkoholu, co może wpływać na odczuwanie efektów alkoholu¹⁵. Nowsze badania sugerują jednak, że główny mechanizm odpowiedzialny za ograniczenie spożycia alkoholu polega raczej na modulacji układu nagrody w mózgu niż na wywoływaniu nieprzyjemnych reakcji po wypiciu – kudzu nie powoduje nudności ani wymiotów, jak leki stosowane w terapii alkoholizmu¹⁶. Izoflawony wykazują też działanie rozszerzające naczynia krwionośne (pueraryna), przeciwzapalne (hamowanie prostaglandyny E2 i TNF-alfa) oraz neuroprotekcyjne¹⁷.

W jakich obszarach zdrowia badano opornik łatkowaty?

Poza wpływem na spożycie alkoholu ekstrakt z korzenia kudzu był badany w kilku innych obszarach, choć poziom dowodów pozostaje ograniczony. Zestawienie najważniejszych zastosowań wraz z oceną dostępnych danych przedstawia poniższa tabela.

W tradycyjnej medycynie chińskiej korzeń kudzu stosowany był przy gorączce, sztywności karku i bólach głowy, biegunce oraz jako środek trzeźwiący – zastosowania te sięgają co najmniej II wieku n.e.⁸. Współczesne badania laboratoryjne wskazują na potencjał przeciwzapalny, antyoksydacyjny i neuroprotekcyjny izoflawonów, jednak wyników uzyskanych w probówkach i na modelach zwierzęcych nie należy przekładać bezpośrednio na działanie u ludzi²³.

Jakie formy suplementów z korzenia kudzu są dostępne i jakie dawki stosowano w badaniach?

Suplementy z opornika łatkowatego dostępne są przede wszystkim w postaci kapsułek lub tabletek z suchym ekstraktem standaryzowanym na zawartość izoflawonów (standardyzacja na 40% izoflawonów to wartość spotykana w preparatach kapsułkowanych, z dawką do 1800 mg dziennie)²⁴, proszku do rozpuszczania w wodzie lub koktajlach oraz herbaty z suszonych korzeni lub liści²⁵. Skrobia z korzenia kudzu jest też tradycyjnie używana w kuchni azjatyckiej jako zagęstnik.

Dawki stosowane w badaniach klinicznych były zróżnicowane. Chińska Farmakopeja z 1985 roku zaleca 9–15 g korzenia dziennie²⁶. W badaniach nad ograniczeniem spożycia alkoholu stosowano zazwyczaj 1000–1500 mg ekstraktu dziennie (3 × 500 mg)². W retrospektywnym badaniu dotyczącym cukrzycy pacjenci przyjmowali 32–48 g ekstraktu z korzenia dziennie przez co najmniej 20 dni²¹. Nie ma jednej, oficjalnie zatwierdzonej dawki dla suplementów dostępnych na rynku europejskim – dawkowanie należy ustalić na podstawie zaleceń producenta i po konsultacji z farmaceutą lub lekarzem²⁷.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Przed sięgnięciem po suplement z opornika łatkowatego koniecznie porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą, jeśli dotyczy Cię którakolwiek z poniższych sytuacji:

• Nowotwory hormonozależne (rak piersi ER+, rak macicy, rak jajnika, endometrioza, mięśniaki macicy) – izoflawony kudzu mogą nasilać wzrost tkanek wrażliwych na estrogeny i są w tych stanach przeciwwskazane⁴.
• Choroby wątroby (w tym zapalenie wątroby, marskość, historia uszkodzenia wątroby) – opisywano przypadki hepatotoksyczności związanej ze stosowaniem kudzu⁷³².
• Zaburzenia krzepnięcia krwi lub leczenie lekami przeciwzakrzepowymi – ryzyko nasilenia krwawień³³.
• Cukrzyca lub stosowanie leków obniżających cukier – ryzyko hipoglikemii wymagającej modyfikacji dawek leków³⁴.
• Ciąża i karmienie piersią – bezpieczeństwo nie zostało ustalone; stosowanie jest odradzane³⁵.
• Planowany zabieg chirurgiczny – ze względu na wpływ na krzepliwość krwi i poziom glukozy zaleca się odstawienie suplementu co najmniej 2 tygodnie przed operacją³⁶.
• Przyjmowanie metotreksatu lub tamoksyfenu – ryzyko poważnych interakcji lekowych²⁸.

Jeśli podczas stosowania suplementu zauważysz żółtaczkę, ciemny mocz, bóle brzucha, nieoczekiwane krwawienia lub objawy niedocukrzenia (drżenie, zimne poty, nagłe osłabienie) – przerwij stosowanie i niezwłocznie skonsultuj się z lekarzem.

Opornik łatkowaty to suplement z wielowiekową tradycją i obiecującymi, choć wciąż ograniczonymi dowodami naukowymi. Jeśli rozważasz jego stosowanie, wybieraj preparaty standaryzowane na zawartość pueraryny i daidzyny, stosuj się do zaleceń producenta co do dawkowania i nie traktuj go jako zamiennika leczenia uzależnienia od alkoholu ani innych terapii prowadzonych przez specjalistę. Ze względu na liczne interakcje zawsze informuj lekarza o przyjmowanych suplementach.