Przedawkowanie naproksenu – kiedy staje się niebezpieczne?
Naproksen to substancja czynna o działaniu przeciwbólowym, przeciwzapalnym i przeciwgorączkowym, szeroko stosowana w leczeniu bólu różnego pochodzenia oraz stanów zapalnych12. Stosowany jest zarówno doustnie (tabletki), doodbytniczo (czopki), jak i miejscowo na skórę (żele). Standardowe dawki różnią się w zależności od postaci leku – najczęściej jedna tabletka zawiera od 200 mg do 550 mg naproksenu lub jego soli sodowej34.
O przedawkowaniu mówimy wtedy, gdy do organizmu dostanie się ilość naproksenu przekraczająca dawki terapeutyczne. Najczęściej do przedawkowania dochodzi po przypadkowym lub celowym przyjęciu zbyt dużej liczby tabletek, spożyciu żelu do stosowania zewnętrznego lub niewłaściwym użyciu czopków56. Skutki mogą być różne – od łagodnych do bardzo groźnych, a nawet zagrażających życiu.
Typowe objawy przedawkowania naproksenu
Objawy przedawkowania zależą od przyjętej dawki, drogi podania oraz indywidualnych cech pacjenta. W przypadku leków doustnych i doodbytniczych objawy pojawiają się zwykle szybko, a ich nasilenie może być różne78. Stosowanie naproksenu na skórę bardzo rzadko prowadzi do przedawkowania, jednak przypadkowe spożycie żelu lub długotrwałe użycie na dużą powierzchnię skóry może wywołać objawy ogólnoustrojowe910.
- Objawy ze strony przewodu pokarmowego: nudności, wymioty, bóle brzucha, zgaga, niestrawność, krwawe wymioty, smoliste stolce5118.
- Objawy neurologiczne: senność, zawroty głowy, drażliwość, dezorientacja, drgawki, zaburzenia świadomości568.
- Objawy oddechowe: zaburzenia oddychania, bezdech810.
- Objawy ze strony nerek: zaburzenia czynności nerek, ostra niewydolność nerek116.
- Objawy ze strony wątroby: przejściowe zaburzenia czynności wątroby, hipoprotrombinemia612.
- Objawy krążeniowe: zmiany ciśnienia tętniczego, w ciężkich przypadkach śpiączka10.
Przedawkowanie naproksenu – różnice w zależności od drogi podania
Podanie doustne (tabletki)
Po zażyciu zbyt dużej ilości tabletek naproksenu najczęściej obserwuje się objawy ze strony przewodu pokarmowego, senność oraz zaburzenia pracy nerek. W ciężkich przypadkach mogą pojawić się drgawki, zaburzenia świadomości czy zaburzenia oddychania568.
Podanie doodbytnicze (czopki)
Objawy po przedawkowaniu naproksenu w postaci czopków są zbliżone do tych po tabletkach. Najczęściej występują nudności, wymioty, bóle brzucha, senność oraz zaburzenia pracy nerek1113.
Podanie miejscowe (żele na skórę)
Ryzyko przedawkowania po stosowaniu żelu na skórę jest bardzo małe, ponieważ naproksen wchłania się przez skórę w niewielkich ilościach1415. Jednak długotrwałe stosowanie na dużą powierzchnię ciała lub przypadkowe spożycie żelu może prowadzić do objawów ogólnoustrojowych podobnych do tych po tabletkach – nudności, wymiotów, senności, a w ciężkich przypadkach nawet zaburzeń oddychania czy niewydolności nerek10.
Postępowanie w przypadku przedawkowania naproksenu
Jeśli dojdzie do przedawkowania naproksenu, kluczowe jest szybkie podjęcie odpowiednich kroków. W przypadku doustnego przyjęcia zbyt dużej dawki należy opróżnić żołądek (np. poprzez wywołanie wymiotów lub wykonanie płukania żołądka, jeśli od spożycia nie minęła godzina), a następnie podać węgiel aktywowany, który ogranicza wchłanianie substancji czynnej567. Stosuje się także leczenie podtrzymujące czynności życiowe, czyli monitorowanie i wspieranie najważniejszych funkcji organizmu.
W niektórych przypadkach lekarz może zalecić stosowanie środków zobojętniających, inhibitorów receptora H2, inhibitorów pompy protonowej lub mizoprostolu, aby chronić przewód pokarmowy516. Hemodializa (oczyszczanie krwi) nie jest skuteczna w usuwaniu naproksenu z organizmu, ponieważ lek ten bardzo silnie wiąże się z białkami osocza. Może być jednak konieczna, jeśli dojdzie do ostrej niewydolności nerek711.
Nie istnieje swoista odtrutka (antidotum) na naproksen17. Leczenie polega więc głównie na łagodzeniu objawów i wspomaganiu organizmu w usuwaniu leku.
- W razie podejrzenia przedawkowania naproksenu należy jak najszybciej zgłosić się po pomoc medyczną – zwłaszcza jeśli pojawią się takie objawy jak senność, silne bóle brzucha, krwawe wymioty, zaburzenia oddychania czy drgawki.
- Nie należy próbować samodzielnie neutralizować skutków przedawkowania – specjalistyczna pomoc może być niezbędna, zwłaszcza u dzieci, osób starszych i przewlekle chorych.
- W przypadku stosowania naproksenu miejscowo (na skórę) ryzyko przedawkowania jest bardzo niskie, ale przypadkowe spożycie żelu wymaga natychmiastowego kontaktu z lekarzem.
Tabela podsumowująca objawy i postępowanie w przypadku przedawkowania naproksenu
| Objawy | Postępowanie | Konieczność hospitalizacji |
|---|---|---|
| Łagodne: nudności, zgaga, bóle brzucha, senność | Płukanie żołądka (jeśli od spożycia nie minęła godzina), podanie węgla aktywowanego, leczenie objawowe | Nie zawsze, ale zalecany kontakt z lekarzem |
| Umiarkowane: wymioty, zawroty głowy, niestrawność, drażliwość | Podanie węgla aktywowanego, środki ochrony przewodu pokarmowego, monitorowanie stanu pacjenta | Często wymaga obserwacji w szpitalu |
| Ciężkie: drgawki, zaburzenia oddychania, zaburzenia świadomości, krwawe wymioty, smoliste stolce, niewydolność nerek | Leczenie szpitalne, leczenie podtrzymujące funkcje życiowe, hemodializa w przypadku niewydolności nerek | Wymagana hospitalizacja, brak swoistej odtrutki |
Bezpieczeństwo stosowania naproksenu – podsumowanie
Naproksen to skuteczny lek przeciwbólowy i przeciwzapalny, jednak jego przedawkowanie może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Objawy mogą obejmować zaburzenia żołądkowo-jelitowe, neurologiczne, oddechowe i nerkowe. Najcięższe przypadki wymagają leczenia szpitalnego, a nie istnieje swoista odtrutka na naproksen. W razie podejrzenia przedawkowania zawsze należy skonsultować się z lekarzem i nie zwlekać z uzyskaniem pomocy medycznej. Ryzyko przedawkowania po zastosowaniu żelu na skórę jest bardzo niskie, jednak przypadkowe spożycie lub użycie na dużą powierzchnię skóry może być groźne, szczególnie dla dzieci i osób starszych.


















