Wprowadzenie do działań niepożądanych proguanilu
Proguanil, znany także jako Proguanili hydrochloridum, to substancja czynna stosowana głównie w leczeniu i profilaktyce malarii, zazwyczaj w połączeniu z atowakwonem12. Jak każdy lek, może wywoływać działania niepożądane, choć nie u każdego pacjenta muszą one wystąpić34. Najczęściej są one łagodne i przemijające, ale w rzadkich przypadkach mogą być poważniejsze. Występowanie i nasilenie działań niepożądanych może zależeć od formy leku, dawki, czasu stosowania oraz indywidualnych predyspozycji pacjenta, takich jak wiek, stan zdrowia czy stosowanie innych leków35.
Zawsze warto rozważyć korzyści i ryzyko terapii, a w razie niepokojących objawów skontaktować się z lekarzem.
Najczęściej zgłaszane działania niepożądane
Najczęściej obserwowane działania niepożądane podczas stosowania proguanilu (szczególnie w połączeniu z atowakwonem) różnią się w zależności od tego, czy lek jest stosowany w leczeniu czy w zapobieganiu malarii34.
- Bóle brzucha – mogą występować zarówno podczas leczenia, jak i profilaktyki malarii34.
- Bóle głowy – zgłaszane bardzo często przez pacjentów34.
- Nudności, wymioty, biegunka – objawy ze strony układu pokarmowego, które zwykle mają łagodny przebieg34.
- Jadłowstręt (anoreksja) – utrata apetytu, zwłaszcza przy leczeniu malarii34.
- Kaszel – zgłaszany częściej w trakcie leczenia niż profilaktyki34.
Działania niepożądane według częstości występowania
Bardzo często (≥1/10)
Często (≥1/100 do <1/10)
- Anemia i neutropenia (zmniejszenie liczby czerwonych i białych krwinek)8.
- Reakcje alergiczne8.
- Hiponatremia (obniżony poziom sodu we krwi)8.
- Anoreksja (utrata apetytu)8.
- Nietypowe sny, depresja8.
- Bezsenność, zawroty głowy8.
- Podwyższona aktywność enzymów wątrobowych (może świadczyć o przemijającym obciążeniu wątroby)8.
- Świąd, wysypka8.
- Gorączka8.
- Kaszel8.
Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
- Zwiększone stężenie amylazy (enzym trzustkowy, którego podwyższony poziom może wskazywać na zaburzenia trawienne)8.
- Niepokój8.
- Kołatanie serca8.
- Zapalenie jamy ustnej8.
- Wypadanie włosów, pokrzywka8.
Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)
- Halucynacje (omamy)8.
Częstość nieznana (nie można określić na podstawie dostępnych danych)
- Pancytopenia (wszystkie rodzaje komórek krwi w zbyt małej liczbie, głównie u osób z poważnymi problemami nerek)8.
- Obrzęk naczynioruchowy (nagły obrzęk, najczęściej twarzy, ust, języka)8.
- Anafialksja (ciężka reakcja alergiczna z dusznością, obrzękiem)8.
- Układowe zapalenie naczyń8.
- Ataki paniki, płacz, koszmary senne, zaburzenia psychotyczne8.
- Drgawki8.
- Tachykardia (przyspieszona akcja serca)8.
- Nietolerancja ze strony przewodu pokarmowego, owrzodzenia jamy ustnej8.
- Żółtaczka, cholestaza (zaburzenia pracy wątroby objawiające się żółtym zabarwieniem skóry lub oczu)8.
- Zespół Stevensa-Johnsona (ciężka reakcja skórna), rumień wielopostaciowy, pęcherze, złuszczanie się skóry, nadwrażliwość na światło8.
Zgłaszanie działań niepożądanych
Każde podejrzewane działanie niepożądane proguanilu należy zgłaszać do Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL). Zgłoszenia można dokonać telefonicznie, faksem lub przez stronę internetową: https://smz.ezdrowie.gov.pl9410.
Tabela podsumowująca działania niepożądane proguanilu
| Układ narządowy | Bardzo często | Często | Niezbyt często | Rzadko | Częstość nieznana |
|---|---|---|---|---|---|
| Zaburzenia krwi i układu chłonnego | Anemia, neutropenia | Pancytopenia (u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami nerek) | |||
| Zaburzenia układu immunologicznego | Reakcje alergiczne | Obrzęk naczynioruchowy, anafilaksja, układowe zapalenie naczyń | |||
| Zaburzenia metabolizmu i odżywiania | Hiponatremia, anoreksja | Zwiększone stężenie amylazy | |||
| Zaburzenia psychiczne | Nietypowe sny, depresja | Niepokój | Halucynacje | Ataki paniki, płacz, koszmary senne, zaburzenia psychotyczne | |
| Zaburzenia układu nerwowego | Ból głowy | Bezsenność, zawroty głowy | Drgawki | ||
| Zaburzenia serca | Kołatanie serca | Tachykardia | |||
| Zaburzenia żołądkowo-jelitowe | Nudności, wymioty, biegunka, ból brzucha | Zapalenie jamy ustnej | Nietolerancja przewodu pokarmowego, owrzodzenie jamy ustnej | ||
| Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych | Podwyższona aktywność enzymów wątrobowych | Żółtaczka, cholestaza | |||
| Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej | Świąd, wysypka | Wypadanie włosów, pokrzywka | Zespół Stevensa-Johnsona, rumień wielopostaciowy, pęcherze, złuszczanie się skóry, nadwrażliwość na światło | ||
| Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania | Gorączka | ||||
| Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia | Kaszel |
Proguanil – działania niepożądane w praktyce
Proguanil, zwłaszcza w połączeniu z atowakwonem, jest ogólnie dobrze tolerowany przez większość pacjentów. Najczęściej pojawiające się działania niepożądane to bóle głowy, nudności, biegunka i bóle brzucha, które zwykle ustępują samoistnie. Istnieje jednak niewielkie ryzyko wystąpienia poważniejszych reakcji, zwłaszcza u osób z zaburzeniami czynności nerek lub u dzieci, dla których nie ma wystarczających danych na temat długotrwałego bezpieczeństwa stosowania657. W przypadku wystąpienia niepokojących objawów, zwłaszcza tych o ciężkim przebiegu, należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.













