Tofacytynib – działania niepożądane: co warto wiedzieć?
Stosowanie tofacytynibu może wiązać się z występowaniem działań niepożądanych, zarówno łagodnych, jak i poważniejszych. Większość osób przyjmujących tę substancję doświadcza objawów o łagodnym nasileniu, takich jak infekcje górnych dróg oddechowych, nudności czy bóle głowy1234. Jednak u niektórych pacjentów mogą pojawić się poważniejsze komplikacje, w tym ciężkie zakażenia czy zaburzenia krwi. Ryzyko oraz rodzaj działań niepożądanych mogą się różnić w zależności od:
- postaci leku (tabletki powlekane, tabletki o przedłużonym uwalnianiu, roztwór doustny)56
- dawki oraz schematu leczenia14
- choroby podstawowej, na którą jest stosowany7
- współistniejących schorzeń i wieku pacjenta8
- stosowania innych leków jednocześnie, w tym leków z grupy DMARD1
Działania niepożądane nie muszą wystąpić u każdego pacjenta. Zawsze należy rozważyć korzyści i ryzyko terapii, a wszelkie niepokojące objawy konsultować z lekarzem9.
Najczęstsze działania niepożądane tofacytynibu
Do najczęściej obserwowanych działań niepożądanych należą łagodne infekcje oraz objawy ze strony przewodu pokarmowego. W początkowym okresie leczenia, czyli w ciągu pierwszych 3 miesięcy, pacjenci najczęściej zgłaszali:
- bóle głowy1
- zakażenia górnych dróg oddechowych1
- wirusowe zakażenia górnych dróg oddechowych1
- biegunki1
- nudności1
- nadciśnienie tętnicze1
Te objawy są zwykle łagodne i przemijające, ale mogą prowadzić do przerwania leczenia u niewielkiej grupy pacjentów1.
Działania niepożądane według częstości występowania
Często (≥ 1/100 do < 1/10)
- Zapalenie płuc – objawia się kaszlem, dusznością, gorączką10
- Grypa – gorączka, ból mięśni, osłabienie10
- Półpasiec – bolesna wysypka, pęcherzyki skórne10
- Zakażenie dróg moczowych – pieczenie przy oddawaniu moczu, częste parcie10
- Zapalenie zatok, oskrzeli, gardła, jamy nosowo-gardłowej10
- Limfopenia i niedokrwistość – obniżenie liczby krwinek białych i czerwonych10
- Ból głowy10
- Nadciśnienie tętnicze10
- Kaszel10
- Ból brzucha, biegunka, nudności, wymioty, niestrawność11
- Wysypka11
- Ból stawów11
- Obrzęk obwodowy11
- Zwiększenie aktywności kinazy kreatynowej we krwi11
Niezbyt często (≥ 1/1000 do < 1/100)
- Gruźlica, zapalenie uchyłków, odmiedniczkowe zapalenie nerek10
- Zapalenie tkanki łącznej, opryszczka zwykła, zakażenia wirusowe10
- Rak płuca, nowotwory skóry10
- Leukopenia, neutropenia10
- Dyslipidemia (zaburzenia poziomu tłuszczów we krwi), hiperlipidemia, odwodnienie10
- Bezsenność10
- Parestezje (mrowienie, drętwienie)10
- Zawał mięśnia sercowego10
- Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna)10
- Duszność, niedrożność zatok10
- Stłuszczenie wątroby, zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych11
- Rumień, świąd11
- Obrzęk stawów, zapalenie ścięgien11
- Gorączka, zmęczenie11
- Zwiększone stężenie kreatyniny, cholesterolu, LDL, zwiększenie masy ciała11
- Naciągnięcie więzadła, nadwyrężenie mięśni11
Rzadko (≥ 1/10000 do < 1/1000)
- Posocznica (ciężkie zakażenie całego organizmu), posocznica moczowa10
- Gruźlica rozsiana10
- Bakteriemia (obecność bakterii we krwi)10
- Zapalenie płuc wywołane przez Pneumocystis jirovecii, pneumokokowe i bakteryjne zapalenie płuc10
- Zakażenie wirusem cytomegalii10
- Bakteryjne zapalenie stawów10
- Nieprawidłowe wyniki testów czynności wątroby11
- Ból mięśniowo-szkieletowy11
Bardzo rzadko (< 1/10000)
- Gruźlica ośrodkowego układu nerwowego10
- Kryptokokowe zapalenie opon mózgowych10
- Martwicze zapalenie powięzi10
- Zapalenie mózgu10
- Bakteriemia gronkowcowa10
- Zakażenia wywołane przez Mycobacterium avium complex i mykobakterioza atypowa10
Częstość nieznana
- Nadwrażliwość (alergia), obrzęk naczynioruchowy, pokrzywka10
Różnice w działaniach niepożądanych w zależności od postaci leku i grupy pacjentów
Profil działań niepożądanych tofacytynibu jest podobny niezależnie od postaci leku (tabletki, roztwór doustny), jednak niektóre objawy mogą występować częściej u dzieci i młodzieży. U najmłodszych pacjentów, poza typowymi zakażeniami, częściej obserwowano ból brzucha, nudności, wymioty, gorączkę, ból głowy i kaszel1213. W przypadku równoczesnego stosowania z metotreksatem (MTX) mogą nasilić się niektóre działania niepożądane, zwłaszcza dotyczące wątroby14.
Wybrane poważne działania niepożądane – kiedy zachować szczególną ostrożność?
- Ciężkie zakażenia – np. zapalenie płuc, półpasiec, zakażenia układu moczowego, zapalenie tkanki łącznej. Występują częściej u osób starszych, z dodatkowymi czynnikami ryzyka lub przy wyższych dawkach leku7815
- Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa – ryzyko rośnie wraz z dawką i obecnością czynników ryzyka, takich jak unieruchomienie, otyłość czy choroby serca16
- Nowotwory – w tym rak płuca i chłoniaki, szczególnie u osób w podeszłym wieku i palących papierosy10
- Zaburzenia krwi – limfopenia, leukopenia i neutropenia zwiększają podatność na infekcje17
- Zaburzenia czynności wątroby – zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, czasem wymagające zmiany dawki lub przerwania leczenia18
- Zaburzenia lipidowe – podwyższenie cholesterolu i trójglicerydów, co może wymagać leczenia dodatkowymi lekami19
Możliwość zgłaszania działań niepożądanych
Każdy pacjent, który zauważy u siebie niepokojące objawy podczas stosowania tofacytynibu, może i powinien zgłosić je do odpowiednich instytucji. Zgłoszenia przyjmują m.in. Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych oraz producent leku. Pozwala to na bieżącą ocenę korzyści i ryzyka związanego ze stosowaniem tej substancji czynnej9.
Tabela działań niepożądanych tofacytynibu według układów narządowych i częstości
| Układ narządowy | Często | Niezbyt często | Rzadko | Bardzo rzadko | Częstość nieznana |
|---|---|---|---|---|---|
| Zakażenia | Zapalenie płuc, grypa, półpasiec, zakażenie dróg moczowych, zapalenie zatok, oskrzeli, gardła, jamy nosowo-gardłowej | Gruźlica, zapalenie uchyłków, odmiedniczkowe zapalenie nerek, zapalenie tkanki łącznej, opryszczka, wirusowe zakażenia, zakażenie żołądka i jelit | Posocznica, posocznica moczowa, gruźlica rozsiana, bakteriemia, bakteryjne i pneumokokowe zapalenie płuc, zakażenie cytomegalią, bakteryjne zapalenie stawów | Gruźlica OUN, kryptokokowe zapalenie opon mózgowych, martwicze zapalenie powięzi, zapalenie mózgu, bakteriemia gronkowcowa, zakażenia Mycobacterium avium complex | |
| Nowotwory | Rak płuca, nowotwory skóry | Chłoniak | |||
| Krew i układ chłonny | Limfopenia, niedokrwistość | Leukopenia, neutropenia | |||
| Immunologia | Nadwrażliwość, obrzęk naczynioruchowy, pokrzywka | ||||
| Metabolizm | Dyslipidemia, hiperlipidemia, odwodnienie | ||||
| Układ nerwowy | Ból głowy | Parestezje | |||
| Układ sercowo-naczyniowy | Nadciśnienie tętnicze | Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa, zawał mięśnia sercowego | |||
| Układ oddechowy | Kaszel | Duszność, niedrożność zatok | |||
| Układ pokarmowy | Ból brzucha, biegunka, nudności, wymioty, niestrawność | ||||
| Wątroba i drogi żółciowe | Stłuszczenie wątroby, wzrost enzymów wątrobowych, aminotransferaz, gamma-GT | Nieprawidłowe testy czynności wątroby | |||
| Skóra | Wysypka | Rumień, świąd | |||
| Mięśnie i stawy | Ból stawów | Obrzęk stawów, zapalenie ścięgien | Ból mięśniowo-szkieletowy | ||
| Ogólne | Obrzęk obwodowy | Gorączka, zmęczenie | |||
| Badania diagnostyczne | Wzrost kinazy kreatynowej | Wzrost kreatyniny, cholesterolu, LDL, masy ciała | |||
| Urazy | Naciągnięcie więzadła, nadwyrężenie mięśni |
Tofacytynib – bezpieczeństwo i czujność podczas terapii
Tofacytynib, stosowany zgodnie z zaleceniami, pozwala wielu pacjentom na kontrolę objawów przewlekłych chorób zapalnych. Jednak ze względu na możliwość wystąpienia zarówno łagodnych, jak i poważniejszych działań niepożądanych, terapia powinna być prowadzona pod stałą kontrolą lekarza, z regularną oceną stanu zdrowia oraz wyników badań laboratoryjnych. Wczesne zgłaszanie niepokojących objawów pozwala na szybkie wdrożenie odpowiednich działań i zwiększa bezpieczeństwo pacjenta9.













