Tabebuia impetiginosa

Co to jest Tabebuia impetiginosa i skąd pochodzi?

Tabebuia impetiginosa – znana pod nazwami pau d’arco, lapacho, taheebo czy ipê roxo – to drzewo rosnące w lasach Amazonii i innych częściach Ameryki Łacińskiej, w tym w Brazylii, Argentynie i Paragwaju⁹. Surowcem zielarskim jest przede wszystkim wewnętrzna kora pnia, rzadziej liście i kwiaty¹⁰. Łacińska nazwa gatunkowa impetiginosa nawiązuje do tradycyjnego zastosowania kory w leczeniu liszajca (impetigo) – zakaźnej choroby skóry¹¹.

W tradycyjnej medycynie Ameryki Południowej kora była stosowana od czasów cywilizacji Inków w leczeniu gorączki, malarii, infekcji bakteryjnych i grzybiczych, stanów zapalnych (bóle stawów, zapalenie okrężnicy, prostaty), a także jako środek przeciwbólowy i antidotum na jad węży¹². Uzdrowiciele z Karaibów używali kory i liści na bóle zębów i pleców oraz w leczeniu chorób przenoszonych drogą płciową¹². W Brazylii surowiec był i jest przepisywany jako wsparcie w terapii nowotworów – w 69% przypadków ogólnie, w 31% w odniesieniu do konkretnych typów guza¹².

Jakie substancje aktywne zawiera kora pau d’arco?

Kora Tabebuia impetiginosa wyróżnia się wyjątkowo bogatym profilem fitochemicznym. Dominują chinony – łącznie 16 związków, w tym siedem naftochinonów i dziewięć antrachinonów¹. Spośród naftochinonów największą uwagę badaczy przyciągają lapachol (zwykle 2–7% suchej masy kory) oraz α- i β-lapachon, a także deoxylapachol, menachinon-1 i dehydro-α-lapachon²¹³. Antrachinony obejmują m.in. 2-metyloantrachinon, 1-hydroksyantrachinon i nowo odkryty tabebuin¹³.

Poza chinonami kora zawiera flawonoidy (w tym kwercetynę), irydy, glikozydy lignanowe, izokumarynowe i fenolowe (łącznie 19 glikozydów wyizolowanych z kory), a także kwasy benzoesowe i kumaryny¹¹⁴. W grupie pochodnych cyklopentenu zidentyfikowano osiem związków z serii avallanein A–H, które wykazują aktywność przeciwzapalną w modelach komórkowych¹⁴¹⁵. Do składników kory należą też nienasycone kwasy tłuszczowe (oleinowy, linolowy, linolenowy), tokoferole (α- i γ-tokoferol) i lotne fenylopropenoidy o właściwościach antyoksydacyjnych¹⁶¹⁷.

Jakie właściwości biologiczne dokumentują badania laboratoryjne?

Najszerzej przebadano aktywność przeciwzapalną. Wyciąg wodny z kory (w stężeniach 0–400 µg/mL in vitro i 100–400 mg/kg in vivo) hamował produkcję tlenku azotu (NO) i prostaglandyny E₂ (PGE₂) oraz obniżał ekspresję COX-2 i iNOS w makrofagach stymulowanych LPS³. Wyciąg etanolowy w modelach zwierzęcych zmniejszał obrzęk łap i stan zapalny ucha³. Pochodne cyklopentenu (avallanein A–F) hamowały NO i PGE₂ w stężeniach 12,5–50 µg/mL¹⁵.

W zakresie aktywności przeciwdrobnoustrojowej lapachol, α- i β-lapachon oraz ksyloidon wykazywały działanie bakteriobójcze i grzybobójcze wobec m.in. Staphylococcus aureus, Mycobacterium tuberculosis, Brucella spp. i Helicobacter pylori⁴¹⁸. W badaniu in vitro etanolowy wyciąg z kory wykazał synergizm z ciprofloksacyną wobec Pseudomonas aeruginosa (średnica strefy zahamowania wzrostu 16,15 ± 0,95 mm, p < 0,001)¹⁹. Aktywność przeciwgrzybiczą odnotowano wobec Candida, Aspergillus i Cryptococcus⁴. Lapachol działa też antywirusowo wobec wirusów opryszczki (HSV-1 i HSV-2), grypy i polio, a β-lapachon hamuje wirusowe polimerazy DNA i RNA²⁰²¹.

Działanie antyoksydacyjne wyciągu metanolowego potwierdzono wieloma metodami: EC₅₀ dla wymiatania rodnika DPPH wyniosło 0,68, dla siły redukującej 0,27, a dla hamowania peroksydacji lipidów (TBARS) 0,14²². Wyciągi odbudowywały aktywność enzymów antyoksydacyjnych (SOD, katalaza, G6PD) i podwyższały poziom glutationu w fibroblastach NIH3T3 narażonych na stres oksydacyjny²².

Co mówią badania laboratoryjne o działaniu przeciwnowotworowym?

To obszar intensywnie badany, jednak wyłącznie na poziomie laboratoryjnym i przedklinicznym. Naftochinony z kory (w stężeniach 0–30 µM) hamowały wzrost linii komórkowych raka piersi (MDA-MB-231, MCF-7) i płuca (A549) oraz blokowały fosforylację STAT3 – białka ważnego dla przeżycia komórek nowotworowych²³. β-lapachon indukował apoptozę w komórkach raka wątrobowokomórkowego HepG2 i raka płuca A549 poprzez aktywację kaspazy-3 i -9, obniżenie Bcl-2 oraz wzrost ekspresji Bax²³. Wyciąg metanolowy wykazał cytotoksyczność wobec linii MCF-7, NCI-H460, HeLa i HepG2 z wartościami GI₅₀ rzędu 76–111 µg/mL²³.

Lapachol wykazywał aktywność przeciwnowotworową w modelach mysich (wydłużenie przeżycia w modelu białaczki o ponad 80%), a jego analogi są punktem wyjścia dla syntetycznych leków (m.in. ARQ761, BBI608/napabucasin) będących w II/III fazie badań klinicznych dla nowotworów litych²⁴. Dane te dotyczą jednak badanych cząsteczek, nie surowego wyciągu roślinnego – i nie należy traktować pau d’arco jako środka przeciwnowotworowego.

W jakich formach dostępny jest wyciąg z kory i jak go stosowano tradycyjnie?

Tradycyjnym sposobem przygotowania jest odwar: wewnętrzna kora gotowana przez 8–10 minut w wodzie, pita w ilości ½–1 szklanki 2–4 razy dziennie². Wyciąg alkoholowy (nalewka) jest preferowany, gdy zależy nam na substancjach nierozpuszczalnych w wodzie – odwar wodny nie wykazuje aktywności cytotoksycznej wobec komórek nowotworowych in vitro². Gorzki, brązowy napar jest znany pod nazwami lapacho lub taheebo; dla złagodzenia smaku stosuje się kapsułki lub nalewki²⁶.

Współcześnie wyciąg z kory Tabebuia impetiginosa dostępny jest jako herbata (saszetki i sypka), syrop, nalewka, kapsułki i tabletki²⁷²⁸. Badanie porównujące formy wykazało, że syrop i wyciąg metanolowy zawierały najwyższe stężenia fenoli i flawonoidów, a co za tym idzie – największą aktywność antyoksydacyjną²⁹. Kora dobrej jakości powinna zawierać 4–6% lapacholu (ok. 40 mg/g)².

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Pau d’arco jest bezwzględnie przeciwwskazane w ciąży – lapachol wykazuje działanie poronno-podobne w badaniach na zwierzętach, a bezpieczeństwo w ciąży i podczas karmienia piersią nie zostało ustalone⁷³⁰. Przed zastosowaniem skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, jeśli:

• przyjmujesz leki przeciwzakrzepowe (warfaryna, acenokumarol, heparyna, rywaroksaban) lub inne leki wpływające na krzepliwość krwi – lapachol ma właściwości antykoagulacyjne, które mogą nasilać ich działanie⁸³¹;
• planujesz zabieg operacyjny – zaleca się odstawienie surowca kilka tygodni przed operacją ze względu na ryzyko krwawienia⁸;
• stosujesz suplementy witaminy K lub leki wpływające na jej metabolizm⁸;
• masz choroby wątroby lub nerek – dane o bezpieczeństwie w tych grupach są niewystarczające;
• obcujesz z sproszkowanym drewnem lub korą – inhalacja pyłu może wywoływać alergie dróg oddechowych i skóry⁷.

Przerwij stosowanie i skontaktuj się z lekarzem, jeśli po przyjęciu wyciągu pojawią się: nudności, wymioty, silny ból brzucha, nieoczekiwane krwawienia lub siniaki, wysypka skórna lub duszność. Duże pojedyncze dawki mogą powodować dolegliwości żołądkowo-jelitowe³⁰.

Pau d’arco jest suplementem diety – nie lekiem. Obiecujące wyniki badań laboratoryjnych nie zastępują leczenia farmakologicznego. Jeśli szukasz wsparcia przy nawracających infekcjach grzybiczych, stanach zapalnych lub innych problemach zdrowotnych, omów zastosowanie tego surowca z lekarzem lub farmaceutą, który uwzględni Twoje leki i stan zdrowia. Wybierając produkt, zwróć uwagę na standaryzację zawartości lapacholu – kora dobrej jakości powinna zawierać 4–6% tego składnika². Unikaj preparatów z niepotwierdzonym składem i nie stosuj pau d’arco jako jedynej metody leczenia poważnych chorób.