Ślaz mauretański

Czym jest ślaz mauretański i jakie substancje czynne zawiera?

Ślaz mauretański (Malva sylvestris subsp. mauritiana) to podgatunek dzikiego ślazu, którego kwiaty i liście od stuleci służą jako surowiec leczniczy⁶. W aptekach i sklepach zielarskich spotykamy go jako susz kwiatowy lub liściowy, a wyciąg z kwiatu ślazu mauretańskiego i wyciąg ze ślazu mauretańskiego są stosowane zarówno w preparatach doustnych, jak i kosmetycznych. Surowiec spełnia wymogi Farmakopei Europejskiej⁷.

Najważniejszą grupą składników są śluzy polisacharydowe – stanowią od 6 do 10% suchej masy rośliny². To właśnie one tworzą lepką, ochronną warstwę na podrażnionych błonach śluzowych. Towarzyszą im antocyjany (głównie malwidyna i malwidyno-3-glukozyd, nadające kwiatom fioletowo-różową barwę), flawonoidy (kwercetyna, kemferol, luteolina i ich glikozydy), garbniki skondensowane (~3,2% suchej masy), kumaryny, fenolokwasy (kwas ferulowy, kawowy, galusowy, chlorogenowy) oraz witaminy A, B1, B2 i C⁸⁹¹⁰. W liściach i kwiatach obecne są również niezbędne kwasy tłuszczowe omega-3 i omega-6, β-karoten oraz enzymy o właściwościach antyoksydacyjnych¹¹.

Jak działa ślaz mauretański na organizm?

Działanie ślazu mauretańskiego opiera się przede wszystkim na właściwościach demulcentnych śluzu polisacharydowego – substancja ta powleka błony śluzowe gardła, jamy ustnej i przewodu pokarmowego, łagodząc podrażnienie i łagodny stan zapalny¹². Niemieccy eksperci zielarstwa (Komisja E) zatwierdzili preparaty z liści i kwiatów ślazu jako środek na ból gardła i suchy kaszel¹³.

Badania laboratoryjne wykazały, że kwaśny polisacharyd wyizolowany z liści odmiany mauritiana hamuje aktywację kaskady dopełniacza – elementu układu odpornościowego, którego nadmierna aktywacja łączona jest z przewlekłym stanem zapalnym i chorobami autoimmunologicznymi¹². To wstępne wyniki z badań laboratoryjnych, które wymagają potwierdzenia w badaniach klinicznych. Flawonoidy i antocyjany – zwłaszcza malwidyna-3-glukozyd – wykazują działanie przeciwzapalne i silne właściwości antyoksydacyjne, neutralizując wolne rodniki¹⁴¹⁵. Garbniki skondensowane działają ściągająco, a fenolokwasy wzmacniają ochronę przeciwutleniającą tkanek¹⁶.

Kiedy stosuje się ślaz mauretański – wskazania tradycyjne i nowoczesne?

Najlepiej udokumentowane tradycyjne zastosowanie ślazu to łagodzenie podrażnień górnych dróg oddechowych – suchego kaszlu, bólu gardła, chrypki i stanu zapalnego błony śluzowej jamy ustnej oraz dziąseł¹⁷. Preparaty stosuje się w postaci herbaty pitej kilka razy dziennie lub jako płukanka do gardła¹⁸.

Drugą ważną grupą wskazań są łagodne dolegliwości żołądkowo-jelitowe. Śluzy powlekają błonę śluzową żołądka i jelit, łagodząc objawy zapalenia żołądka, wzdęcia i zaparcia¹⁹. Badanie kliniczne z udziałem pacjentów z czynnościowymi zaparciami wykazało skuteczność wodnego wyciągu z kwiatów ślazu w porównaniu z placebo²⁰. Z kolei badanie na modelu zwierzęcym sugerowało, że wodny ekstrakt ślazu może być skuteczniejszy niż cymetydyna w leczeniu wrzodów żołądka – to jednak wyniki przedkliniczne, niepotwierdzające skuteczności u ludzi¹⁹.

W zastosowaniu zewnętrznym poultice (okład) z liści i kwiatów ślazu tradycyjnie nakłada się na podrażnioną skórę, ukąszenia owadów, oparzenia i rany²¹. Jedno badanie kliniczne z randomizacją wykazało, że krem ze ślazu poprawia stan skóry u dzieci z atopowym zapaleniem skóry²², a inne badanie potwierdziło zmniejszenie bólu i przyspieszenie gojenia nacięcia krocza (epizjotomii) po porodzie²³. Pojawiają się też doniesienia o skuteczności ślazu w łagodzeniu suchości oczu w połączeniu z kwasem hialuronowym²⁴.

W jakiej postaci i dawce stosuje się ślaz mauretański?

Zimny napar (moczenie surowca w zimnej wodzie przez kilka godzin) wydobywa śluz szczególnie skutecznie i może być najbardziej efektywną metodą przygotowania zarówno do picia, jak i do stosowania zewnętrznego²⁵. Preparaty ze ślazu można łączyć z innymi ziołami łagodzącymi – np. kwiatami lipy, podbiałem lub rumiankiem³.

Co mówią badania naukowe o ślazie mauretańskim?

Najbardziej wiarygodne dane kliniczne dotyczą zastosowań zewnętrznych i układu oddechowego. Badanie z randomizacją z podwójnie ślepą próbą wykazało, że syrop zawierający wyciąg ze ślazu skutecznie łagodził kaszel u dzieci²⁶. Inne badanie kliniczne potwierdziło skuteczność kremu ze ślazu w atopowym zapaleniu skóry u dzieci²². Badanie z randomizacją dotyczące epizjotomii wykazało zmniejszenie bólu i szybsze gojenie po zastosowaniu kremu ze ślazu²³.

W badaniach na modelach zwierzęcych wykazano ochronne działanie wyciągów ze ślazu na nerki uszkodzone przez cisplatynę i związki wanadu²⁷, a także łagodzenie uszkodzeń wątroby wywołanych tetrachlorkiem węgla²⁸. Ekstrakt z ślazu wykazał też aktywność przeciwnowotworową na liniach komórek rakowych w warunkach laboratoryjnych²⁹. Wyniki te są obiecujące, ale dotyczą badań przedklinicznych – nie można ich przekładać bezpośrednio na korzyści dla człowieka bez potwierdzenia w badaniach klinicznych. Jedno badanie kliniczne wykazało zmniejszenie toksyczności dróg moczowych u pacjentów z rakiem prostaty poddawanych radioterapii³⁰.

Łączna zawartość fenoli w liściach wynosi około 78,9 mg GAE/g, co potwierdza wysoką aktywność antyoksydacyjną surowca³¹. Polisacharydy wykazują zdolność do neutralizowania wolnych rodników DPPH i hydroksylowych już przy stężeniu 0,09 mg/ml¹⁵.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Ślaz mauretański jest surowcem o długiej tradycji stosowania i generalnie dobrze tolerowanym. Jednak w kilku sytuacjach niezbędna jest konsultacja z lekarzem lub farmaceutą przed sięgnięciem po preparaty ze ślazu.

• Ciąża i karmienie piersią: brak badań dotyczących bezpieczeństwa stosowania ślazu w tym okresie – z ostrożności zaleca się unikanie preparatów ze ślazu lub skonsultowanie się z lekarzem⁴.
• Dzieci poniżej 6. roku życia z kaszlem: kaszel u małych dzieci może być objawem poważnej choroby wymagającej diagnozy lekarskiej – nie stosuj ślazu jako jedynego leczenia⁴.
• Nadciśnienie tętnicze: niektóre źródła wskazują na ostrożność u osób z wysokim ciśnieniem krwi przy regularnym stosowaniu ślazu⁵.
• Leki przewlekłe: jeśli przyjmujesz na stałe leki doustne, skonsultuj się z farmaceutą w sprawie ewentualnych interakcji ze śluzami⁵.
• Objawy alarmowe: jeśli kaszel utrzymuje się dłużej niż 2–3 tygodnie, towarzyszy mu gorączka, duszność lub odkrztuszanie krwi – natychmiast skonsultuj się z lekarzem, nie lecz się samodzielnie ziołami.
• Dolegliwości żołądkowe nieustępujące po kilku dniach: silny ból brzucha, krwawienie z przewodu pokarmowego lub wymioty wymagają pilnej diagnostyki lekarskiej.
• Reakcja alergiczna: wysypka, świąd, obrzęk po zastosowaniu preparatów ze ślazu to sygnał do przerwania stosowania i kontaktu z lekarzem.

Preparaty ze ślazu mauretańskiego to dobry wybór jako uzupełnienie pielęgnacji przy łagodnych podrażnieniach gardła, suchym kaszlu czy drobnych problemach skórnych. Herbata ze ślazu – kilka filiżanek dziennie z 5 g surowca – jest łatwa do przygotowania i bezpieczna dla większości dorosłych. Pamiętaj, żeby zachować odstęp czasowy między herbatą a innymi lekami, a w razie wątpliwości zapytaj farmaceutę. Przy poważniejszych lub nieustępujących dolegliwościach ślaz jest uzupełnieniem, nie alternatywą dla leczenia przepisanego przez lekarza.