Reklama

Olanzapina, klozapina i kwetiapina to nowoczesne leki przeciwpsychotyczne. Różnią się wskazaniami, bezpieczeństwem i zastosowaniem w szczególnych grupach pacjentów.

Olanzapina, klozapina i kwetiapina – leki tej samej grupy, ale nie identyczne

Olanzapina, klozapina i kwetiapina to leki przeciwpsychotyczne drugiej generacji, często określane mianem atypowych neuroleptyków123. Wspólną cechą tych substancji jest ich działanie na wiele receptorów w mózgu, co przekłada się na skuteczność w leczeniu objawów psychotycznych oraz zaburzeń nastroju. Wszystkie trzy leki mają szerokie zastosowanie w psychiatrii i wykazują korzystny profil działania w porównaniu do starszych leków przeciwpsychotycznych. Jednak mimo podobieństw, różnią się pod względem zakresu wskazań, bezpieczeństwa i szczegółów zastosowania.

  • Olanzapina jest stosowana głównie w leczeniu schizofrenii, epizodów manii oraz zapobieganiu nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej4.
  • Klozapina zarezerwowana jest przede wszystkim dla pacjentów ze schizofrenią oporną na leczenie innymi neuroleptykami lub z ciężkimi działaniami niepożądanymi po innych lekach5.
  • Kwetiapina znajduje zastosowanie w schizofrenii, zaburzeniach dwubiegunowych (zarówno w leczeniu epizodów maniakalnych, depresyjnych, jak i w zapobieganiu nawrotom), a także w leczeniu wspomagającym depresji3.

Kiedy i u kogo są stosowane – podobieństwa i różnice we wskazaniach

Wszystkie trzy substancje wykazują skuteczność w leczeniu schizofrenii, ale istnieją istotne różnice w ich zastosowaniu:

  • Olanzapina jest stosowana u dorosłych w leczeniu schizofrenii, epizodów manii oraz w profilaktyce nawrotów choroby afektywnej dwubiegunowej. Nie zaleca się jej stosowania u dzieci i młodzieży poniżej 18. roku życia4.
  • Klozapina przeznaczona jest dla osób z tzw. schizofrenią oporną na leczenie – czyli wtedy, gdy inne leki nie przyniosły oczekiwanej poprawy. Może być też używana w psychozach związanych z chorobą Parkinsona, jeśli inne leki zawodzą5. Nie jest wskazana dla dzieci i młodzieży poniżej 16. roku życia6.
  • Kwetiapina znajduje zastosowanie zarówno w schizofrenii, jak i w leczeniu oraz profilaktyce epizodów maniakalnych i depresyjnych w chorobie afektywnej dwubiegunowej, a także w leczeniu wspomagającym depresji u dorosłych3. U dzieci i młodzieży nie jest zalecana7.

Warto zwrócić uwagę, że klozapina zarezerwowana jest dla szczególnych przypadków, a jej włączenie wymaga ścisłego monitorowania ze względu na potencjalnie poważne działania niepożądane. Z kolei olanzapina i kwetiapina mogą być stosowane szerzej, choć także pod ścisłą kontrolą lekarza.

45637

Ważne: Wskazania do stosowania olanzapiny, klozapiny i kwetiapiny mogą się różnić w zależności od postaci leku, wieku pacjenta oraz innych chorób towarzyszących. Klozapina wymaga ścisłego monitorowania morfologii krwi ze względu na ryzyko agranulocytozy, a kwetiapina i olanzapina nie są zalecane dla dzieci i młodzieży. Zawsze stosowanie tych leków powinno być poprzedzone dokładną oceną wskazań i przeciwwskazań przez lekarza.

Mechanizm działania i wpływ na organizm – co je łączy, a co różni?

Wszystkie omawiane substancje działają poprzez wpływ na receptory w mózgu, głównie serotoninowe i dopaminowe. To sprawia, że są skuteczne w leczeniu objawów psychotycznych, takich jak omamy czy urojenia123.

  • Olanzapina działa na wiele receptorów: serotoninowych, dopaminowych, muskarynowych, adrenergicznych i histaminowych. W badaniach wykazano jej korzystny wpływ na objawy zarówno pozytywne, jak i negatywne schizofrenii1.
  • Klozapina jest lekiem o szczególnie silnym działaniu na receptor D4, a słabszym na D2, co wyróżnia ją wśród innych neuroleptyków i sprawia, że jest skuteczna tam, gdzie inne leki zawodzą. Ma także silne działanie uspokajające i przeciwlękowe2.
  • Kwetiapina również oddziałuje na receptory serotoninowe i dopaminowe, ale wykazuje ponadto powinowactwo do receptorów histaminowych i adrenergicznych. Jest lekiem o szerokim profilu działania, a jej aktywny metabolit (norkwetiapina) dodatkowo wpływa na transport noradrenaliny i receptory serotoninowe 5HT1A, co może tłumaczyć skuteczność w leczeniu depresji3.

Pod względem farmakokinetyki (czyli sposobu, w jaki lek zachowuje się w organizmie), wszystkie trzy substancje są dobrze wchłaniane po podaniu doustnym, ale różnią się okresem półtrwania, metabolizmem i wydalaniem. Klozapina i olanzapina są w znacznym stopniu metabolizowane w wątrobie, a kwetiapina ma krótki okres półtrwania i wymaga przyjmowania kilka razy dziennie lub w postaci o przedłużonym uwalnianiu897.

123123897

Przeciwwskazania i środki ostrożności – na co trzeba uważać?

Przeciwwskazania dla olanzapiny, klozapiny i kwetiapiny są podobne, ale różnią się szczegółami. Wszystkie leki nie powinny być stosowane u osób z nadwrażliwością na substancję czynną, a także u pacjentów z ostrymi chorobami wątroby, ciężkimi zaburzeniami pracy serca lub nerek oraz w niektórych innych poważnych schorzeniach101112.

  • Olanzapina jest przeciwwskazana m.in. u osób z jaskrą z wąskim kątem przesączania10.
  • Klozapina nie powinna być stosowana u osób z ryzykiem agranulocytozy, z zaburzeniami czynności szpiku kostnego, w niekontrolowanej padaczce, w psychozach alkoholowych, w stanach śpiączki oraz w przypadku poważnych zaburzeń pracy wątroby, nerek lub serca11.
  • Kwetiapina jest przeciwwskazana u osób z nadwrażliwością na substancję czynną oraz podczas stosowania niektórych leków, np. silnych inhibitorów CYP3A412.

Szczególną ostrożność należy zachować u osób z chorobami układu krwiotwórczego (zwłaszcza przy klozapinie), z padaczką, zaburzeniami pracy serca, cukrzycą oraz u osób starszych. Klozapina wymaga regularnych badań morfologii krwi ze względu na ryzyko agranulocytozy, czyli poważnego spadku liczby białych krwinek13. Kwetiapina i olanzapina mogą powodować zaburzenia metaboliczne, dlatego konieczne jest monitorowanie masy ciała, poziomu cukru i lipidów1415.

101112101112131415

Bezpieczeństwo w szczególnych grupach pacjentów – porównanie

Bezpieczeństwo stosowania olanzapiny, klozapiny i kwetiapiny u dzieci, kobiet w ciąży, karmiących piersią, kierowców oraz osób z zaburzeniami pracy nerek i wątroby różni się w zależności od leku:

  • Dzieci i młodzież: żadna z tych substancji nie jest zalecana do stosowania u osób poniżej 18. roku życia (klozapina – poniżej 16 lat)1667. U młodzieży leczonej olanzapiną obserwowano większy przyrost masy ciała i zmiany metaboliczne17.
  • Kobiety w ciąży: stosowanie tych leków w ciąży jest możliwe tylko wtedy, gdy korzyści przewyższają ryzyko. U noworodków narażonych na leki przeciwpsychotyczne w trzecim trymestrze mogą wystąpić objawy odstawienne i zaburzenia neurologiczne181920.
  • Karmienie piersią: wszystkie trzy leki przenikają do mleka matki, dlatego nie zaleca się karmienia piersią podczas terapii212220.
  • Kierowcy i obsługa maszyn: leki te mogą powodować senność i zawroty głowy, co wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn. Zaleca się zachowanie szczególnej ostrożności232425.
  • Osoby z zaburzeniami pracy nerek lub wątroby: dawkę należy dostosować indywidualnie i zachować szczególną ostrożność. W przypadku umiarkowanej niewydolności wątroby zaleca się rozpoczęcie leczenia od niższej dawki26627.
Ważne: Klozapina wymaga regularnych badań krwi (morfologii) z powodu ryzyka agranulocytozy, czyli poważnego obniżenia liczby białych krwinek. Olanzapina i kwetiapina mogą prowadzić do przyrostu masy ciała, zaburzeń gospodarki cukrowej i lipidowej. Wszystkie leki mogą powodować senność i zawroty głowy, dlatego trzeba zachować ostrożność podczas prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn.

Podsumowanie – wybór odpowiedniego leku zależy od indywidualnej sytuacji

Olanzapina, klozapina i kwetiapina są nowoczesnymi lekami przeciwpsychotycznymi o udowodnionej skuteczności w leczeniu schizofrenii oraz innych zaburzeń psychicznych. Wybór konkretnego leku zależy od rodzaju choroby, wcześniejszej odpowiedzi na leczenie, profilu działań niepożądanych oraz sytuacji zdrowotnej pacjenta. Klozapina zarezerwowana jest dla przypadków opornych na leczenie i wymaga regularnego monitorowania krwi, olanzapina i kwetiapina są stosowane szerzej, ale także podlegają określonym ograniczeniom. Wszyscy pacjenci wymagają indywidualnego podejścia i ścisłej kontroli lekarskiej podczas terapii.

Substancja czynna Najważniejsze wskazania Stosowanie u dzieci Stosowanie w ciąży Stosowanie u kierowców
Olanzapina Schizofrenia, epizody manii, zapobieganie nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej Nie zaleca się u dzieci i młodzieży <18 lat Tylko gdy korzyści przeważają nad ryzykiem Ostrożność (może powodować senność i zawroty głowy)
Klozapina Schizofrenia oporna na leczenie, psychoza w chorobie Parkinsona Nie zaleca się <16 lat Tylko gdy korzyści przeważają nad ryzykiem Ostrożność (działanie uspokajające)
Kwetiapina Schizofrenia, epizody manii i depresji w chorobie dwubiegunowej, depresja (wspomagająco) Nie zaleca się <18 lat Tylko gdy korzyści przeważają nad ryzykiem Ostrożność (może powodować senność i zawroty głowy)

Pytania i odpowiedzi

Czy klozapina, olanzapina i kwetiapina działają tak samo?

Wszystkie są lekami przeciwpsychotycznymi, ale różnią się wskazaniami i profilem działań niepożądanych.

Czy klozapina może być stosowana jako lek pierwszego wyboru?

Nie, klozapina jest przeznaczona głównie dla pacjentów opornych na leczenie innymi neuroleptykami.

Czy można stosować olanzapinę lub kwetiapinę u dzieci?

Nie zaleca się stosowania olanzapiny i kwetiapiny u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat.

Czy podczas leczenia klozapiną trzeba wykonywać badania krwi?

Tak, regularne badania morfologii są obowiązkowe przez cały okres terapii klozapiną.

Reklama
Reklama