Reklama

Filgrastym, pegfilgrastym i lipegfilgrastym wspierają odbudowę odporności po chemioterapii. Różnią się sposobem podania, czasem działania i stosowaniem u dzieci.

Filgrastym, pegfilgrastym i lipegfilgrastym – co je łączy?

Filgrastym, pegfilgrastym i lipegfilgrastym to leki należące do grupy czynników stymulujących tworzenie kolonii granulocytów (G-CSF). Są one wykorzystywane przede wszystkim w celu wspierania układu odpornościowego u pacjentów, którzy przeszli chemioterapię lub inne terapie obniżające liczbę białych krwinek123. Wszystkie te substancje pomagają skrócić czas trwania neutropenii (niskiej liczby neutrofili) i zmniejszyć ryzyko gorączki neutropenicznej, czyli poważnego powikłania związanego z infekcją123.

Ich mechanizm działania polega na pobudzaniu szpiku kostnego do szybszego wytwarzania białych krwinek, zwłaszcza neutrofili, które odgrywają kluczową rolę w obronie organizmu przed infekcjami456. Substancje te są podawane podskórnie lub dożylnie, w zależności od konkretnego preparatu i wskazań789.

Wskazania do stosowania – podobieństwa i różnice

Filgrastym, pegfilgrastym oraz lipegfilgrastym mają zbliżone główne wskazania. Są to:

  • Zapobieganie i leczenie neutropenii u pacjentów poddawanych chemioterapii cytotoksycznej w chorobach nowotworowych (z wyłączeniem przewlekłej białaczki szpikowej i zespołów mielodysplastycznych)123
  • Mobilizacja komórek progenitorowych krwi obwodowej do przeszczepu (dotyczy filgrastymu)1
  • Leczenie ciężkich, przewlekłych neutropenii o różnym podłożu (dotyczy filgrastymu)1
  • Leczenie neutropenii u pacjentów z zaawansowanym zakażeniem HIV (dotyczy filgrastymu)10

Pegfilgrastym i lipegfilgrastym są stosowane głównie w celu skrócenia czasu trwania neutropenii oraz zmniejszenia częstości gorączki neutropenicznej u dorosłych (i w przypadku lipegfilgrastymu także u dzieci powyżej 2. roku życia) podczas chemioterapii23. Filgrastym natomiast ma szersze zastosowanie – można go stosować zarówno w zapobieganiu, jak i leczeniu neutropenii różnego pochodzenia oraz w mobilizacji komórek do przeszczepu1.

Warto podkreślić, że nie wszystkie preparaty są dopuszczone do stosowania u dzieci. Filgrastym ma udokumentowane bezpieczeństwo u dzieci już od najmłodszych lat, natomiast pegfilgrastym i lipegfilgrastym mają ograniczone dane dotyczące stosowania w tej grupie wiekowej (lipegfilgrastym – od 2 lat wzwyż, pegfilgrastym – brak zaleceń dla dzieci)1189.

Ważne: Filgrastym jest dostępny w różnych postaciach i może być stosowany zarówno u dzieci, jak i dorosłych w różnych wskazaniach, także w leczeniu przewlekłej neutropenii czy mobilizacji komórek do przeszczepu. Pegfilgrastym i lipegfilgrastym są natomiast wygodniejsze dla pacjenta, bo wymagają tylko jednego wstrzyknięcia na cykl chemioterapii, ale mają bardziej ograniczone wskazania i mniej danych dotyczących stosowania u dzieci12311.

Jak działają i czym się różnią?

Wszystkie porównywane substancje – filgrastym, pegfilgrastym i lipegfilgrastym – pobudzają szpik kostny do wytwarzania białych krwinek, głównie neutrofili456. Jednak różnią się między sobą pod względem budowy i długości działania w organizmie.

  • Filgrastym jest klasyczną, krótkodziałającą formą czynnika G-CSF, wymagającą codziennych wstrzyknięć podskórnych lub infuzji dożylnych przez kilka do kilkunastu dni, w zależności od wskazania127.
  • Pegfilgrastym to filgrastym połączony z cząsteczką glikolu polietylenowego (PEG), co znacznie wydłuża czas jego działania – wystarczy jedno wstrzyknięcie na cykl chemioterapii85.
  • Lipegfilgrastym również jest zmodyfikowaną, długo działającą formą filgrastymu, podawaną raz na cykl, a jego mechanizm i skuteczność są bardzo zbliżone do pegfilgrastymu96.

Dzięki temu, pegfilgrastym i lipegfilgrastym są wygodniejsze w stosowaniu dla pacjenta – jedno podanie zamiast serii codziennych zastrzyków. Jednak filgrastym, dzięki swojej krótszej aktywności, pozwala na lepszą kontrolę leczenia i jest wykorzystywany w szerszym zakresie wskazań.

Farmakokinetyka – co dzieje się z lekiem w organizmie?

Filgrastym jest szybko wchłaniany po podaniu podskórnym, a jego poziom we krwi utrzymuje się przez 8-16 godzin. Szybko jest usuwany z organizmu, dlatego wymaga częstego podawania13.

Pegfilgrastym i lipegfilgrastym mają znacznie dłuższy okres półtrwania – pozostają w organizmie przez kilka dni, co pozwala na jednorazowe podanie w każdym cyklu chemioterapii1415. Działają tak długo, jak długo poziom białych krwinek jest obniżony, a ich eliminacja z organizmu przyspiesza, gdy liczba neutrofili wraca do normy.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – co warto wiedzieć?

Wszystkie trzy substancje nie powinny być stosowane u osób z nadwrażliwością na substancję czynną lub inne składniki preparatu161718. Ponadto, nie zaleca się ich stosowania u pacjentów z przewlekłą białaczką szpikową lub zespołami mielodysplastycznymi, ze względu na brak danych potwierdzających bezpieczeństwo i skuteczność w tych schorzeniach192021.

Wspólne środki ostrożności obejmują:

  • Ryzyko powiększenia i pęknięcia śledziony (rzadkość, ale wymaga monitorowania)222324
  • Możliwość wystąpienia działań niepożądanych ze strony układu oddechowego (np. śródmiąższowe zapalenie płuc)252627
  • Ostrożność u pacjentów z niedokrwistością sierpowatokrwinkową – ryzyko powikłań hematologicznych282930
  • Ryzyko wystąpienia zespołu przesiąkania włośniczek (rzadkie, ale poważne powikłanie)223132

Ponadto, należy regularnie kontrolować morfologię krwi, zwłaszcza liczbę płytek i neutrofili, ponieważ leczenie może prowadzić do przejściowych zmian tych parametrów332334.

Bezpieczeństwo stosowania w szczególnych grupach pacjentów

Stosowanie filgrastymu, pegfilgrastymu i lipegfilgrastymu u dzieci, kobiet w ciąży i karmiących piersią, kierowców oraz osób z chorobami nerek lub wątroby różni się w zależności od substancji:

  • Dzieci: Filgrastym jest szeroko stosowany i uznawany za bezpieczny u dzieci, w tym u noworodków11. Pegfilgrastym nie ma zaleceń dla dzieci, a lipegfilgrastym może być stosowany od 2. roku życia9.
  • Kobiety w ciąży: Wszystkie substancje nie są zalecane w ciąży ze względu na brak wystarczających danych o bezpieczeństwie. Stosowanie powinno być rozważone tylko wtedy, gdy korzyści przeważają nad ryzykiem353637.
  • Karmienie piersią: Nie wiadomo, czy substancje przenikają do mleka kobiecego – decyzję o karmieniu piersią podczas terapii należy podjąć indywidualnie353637.
  • Kierowcy i osoby obsługujące maszyny: Filgrastym może powodować zawroty głowy, więc zaleca się ostrożność38. Pegfilgrastym i lipegfilgrastym zwykle nie wpływają istotnie na zdolność prowadzenia pojazdów3940.
  • Osoby z zaburzeniami funkcji nerek lub wątroby: U żadnej z tych substancji nie ma konieczności modyfikowania dawki, ponieważ ich wydalanie nie zależy od tych narządów1189.
Najważniejsze informacje dla pacjenta:

  • Filgrastym, pegfilgrastym i lipegfilgrastym różnią się długością działania – dwa ostatnie są podawane raz na cykl chemioterapii, co zwiększa wygodę leczenia.
  • Filgrastym ma najwięcej danych dotyczących bezpieczeństwa u dzieci, w tym noworodków.
  • Wszystkie te leki są przeciwwskazane w przypadku uczulenia na którykolwiek składnik preparatu.
  • Leki mogą powodować powiększenie śledziony, zaburzenia oddychania lub inne rzadkie działania niepożądane – warto o tym wiedzieć i regularnie kontrolować stan zdrowia.
  • Nie zaleca się ich stosowania w ciąży, chyba że lekarz uzna to za bezwzględnie konieczne.

Podsumowanie: Filgrastym i leki długo działające – najważniejsze różnice

Substancja czynna Najważniejsze wskazania Stosowanie u dzieci Stosowanie w ciąży Stosowanie u kierowców
Filgrastym Neutropenia po chemioterapii, przewlekła neutropenia, mobilizacja komórek do przeszczepu, neutropenia w HIV Możliwe, szeroko stosowany, także u najmłodszych dzieci Nie zaleca się Ostrożność (możliwe zawroty głowy)
Pegfilgrastym Neutropenia po chemioterapii (dorośli) Brak zaleceń Nie zaleca się Brak istotnego wpływu
Lipegfilgrastym Neutropenia po chemioterapii (dorośli, dzieci od 2 lat) Od 2. roku życia Nie zaleca się Brak istotnego wpływu

Pytania i odpowiedzi

Czym różni się filgrastym od pegfilgrastymu?

Pegfilgrastym działa dłużej, wystarczy jedno wstrzyknięcie na cykl chemioterapii, filgrastym podaje się codziennie przez kilka do kilkunastu dni.12

Czy filgrastym można stosować u dzieci?

Tak, filgrastym jest szeroko stosowany u dzieci i ma udokumentowane bezpieczeństwo.3

Kiedy nie wolno stosować filgrastymu, pegfilgrastymu i lipegfilgrastymu?

Nie wolno stosować ich przy uczuleniu na substancję czynną, w przewlekłej białaczce szpikowej lub zespołach mielodysplastycznych.456

Czy filgrastym, pegfilgrastym i lipegfilgrastym można stosować w ciąży?

Nie zaleca się ich stosowania w ciąży z powodu braku wystarczających danych o bezpieczeństwie.789

Reklama
Reklama