Empagliflozyna – charakterystyka działań niepożądanych
Empagliflozyna, znana także jako Empagliflozinum, to substancja czynna szeroko stosowana w leczeniu cukrzycy typu 2, a także niewydolności serca i przewlekłej choroby nerek. W większości przypadków działania niepożądane pojawiają się rzadko i mają łagodny lub umiarkowany charakter, choć w niektórych sytuacjach mogą być poważniejsze12. Profil skutków ubocznych może się różnić w zależności od tego, czy empagliflozyna stosowana jest samodzielnie, czy w połączeniu z innymi lekami, np. metforminą, insuliną lub pochodnymi sulfonylomocznika12. Warto pamiętać, że nie u każdego pacjenta pojawią się niepożądane objawy – ryzyko ich wystąpienia zależy m.in. od indywidualnych predyspozycji, wieku, dawki oraz innych przyjmowanych leków3.
Każda decyzja o stosowaniu empagliflozyny powinna być podjęta po rozważeniu korzyści i potencjalnych zagrożeń. Skutki uboczne mogą różnić się także w zależności od drogi podania, postaci leku oraz kombinacji z innymi substancjami czynnymi34.
Najczęstsze działania niepożądane – podział według częstości
Bardzo często (≥1/10)
- Hipoglikemia – najczęściej występuje przy stosowaniu empagliflozyny razem z insuliną lub pochodnymi sulfonylomocznika. Objawia się uczuciem głodu, drżeniem rąk, poceniem się, osłabieniem, rozdrażnieniem, a w ciężkich przypadkach może prowadzić do utraty przytomności. W monoterapii lub w połączeniu z metforminą, ryzyko hipoglikemii jest niskie356.
Często (≥1/100 do <1/10)
- Zakażenia narządów płciowych – takie jak kandydoza pochwy, zapalenie pochwy i sromu, zapalenie żołędzi oraz inne infekcje narządów płciowych. Są one szczególnie częste u kobiet i zazwyczaj mają łagodny lub umiarkowany przebieg. Objawiają się świądem, pieczeniem, zaczerwienieniem oraz upławami76.
- Zakażenia dróg moczowych – mogą obejmować również odmiedniczkowe zapalenie nerek i posocznicę moczopochodną. Objawy to m.in. pieczenie przy oddawaniu moczu, częstsze oddawanie moczu, ból w podbrzuszu czy gorączka. Infekcje te występują częściej u kobiet78.
- Zaparcia – uczucie zatwardzenia, trudności w wypróżnianiu76.
- Świąd (uogólniony), wysypka – mogą występować reakcje skórne, takie jak swędzenie czy pojawienie się wysypki76.
- Zwiększone oddawanie moczu – częstsze oddawanie moczu, także w nocy, co jest wynikiem działania leku zwiększającego wydalanie glukozy przez nerki76.
- Pragnienie – uczucie suchości w ustach i zwiększonego pragnienia76.
- Zwiększenie stężenia lipidów we krwi – obserwuje się niewielki wzrost poziomu cholesterolu i trójglicerydów910.
- Zwiększenie wartości hematokrytu – niewielki wzrost liczby krwinek czerwonych, który zazwyczaj nie powoduje objawów910.
Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
- Kwasica ketonowa – groźne powikłanie, które może objawiać się nudnościami, wymiotami, bólami brzucha, trudnościami w oddychaniu i dezorientacją. Wymaga natychmiastowej pomocy medycznej78.
- Dyzuria – ból lub dyskomfort przy oddawaniu moczu76.
- Pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy – reakcje alergiczne mogą objawiać się obrzękiem twarzy, ust, języka, trudnościami w oddychaniu oraz wysypką76.
- Zmniejszenie objętości płynów – objawy takie jak zawroty głowy przy wstawaniu, uczucie osłabienia, suchość w ustach, a nawet omdlenia. Ryzyko jest większe u osób starszych78.
- Zwiększenie stężenia kreatyniny we krwi oraz zmniejszenie współczynnika filtracji kłębuszkowej – może świadczyć o pogorszeniu funkcji nerek, zwykle jest to odwracalne po odstawieniu leku910.
Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)
- Martwicze zapalenie powięzi krocza (zgorzel Fourniera) – bardzo poważne, ale niezwykle rzadkie zakażenie tkanek okolic krocza. Wymaga natychmiastowej pomocy medycznej, objawia się bólem, zaczerwienieniem i obrzękiem w okolicy narządów płciowych76.
- Cukrzycowa kwasica ketonowa – stan zagrożenia życia, objawiający się głównie nudnościami, bólami brzucha, trudnościami w oddychaniu6.
- Cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek – bardzo rzadko zgłaszane powikłanie, mogące prowadzić do upośledzenia pracy nerek76.
Bardzo rzadko (<1/10 000) i częstość nieznana
- Nieprawidłowe wyniki badań czynności wątroby – bardzo rzadkie przypadki zaburzeń czynności wątroby lub zapalenia wątroby, objawiające się żółtaczką, ciemnym moczem, bólem brzucha6.
- Rumień – rzadkie zmiany skórne o charakterze zaczerwienienia6.
Empagliflozyna w połączeniu z innymi substancjami czynnymi
Empagliflozyna jest często stosowana w lekach złożonych, np. z metforminą lub linagliptyną. W takich przypadkach działania niepożądane mogą obejmować zarówno skutki uboczne empagliflozyny, jak i dodatkowych substancji czynnych. Dla przykładu, połączenie z metforminą może zwiększać ryzyko objawów ze strony przewodu pokarmowego (nudności, biegunka, ból brzucha, utrata apetytu), a w bardzo rzadkich przypadkach prowadzić do kwasicy mleczanowej612. Połączenie z linagliptyną może powodować np. zapalenie trzustki lub wysypkę skórną8.
Możliwość zgłaszania działań niepożądanych
Każde działanie niepożądane, nawet jeśli wydaje się niegroźne lub rzadkie, powinno być zgłoszone do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL) lub producenta leku. Zgłaszanie skutków ubocznych pozwala na lepsze monitorowanie bezpieczeństwa stosowania leków i ochronę pacjentów141516.
Podsumowanie: Empagliflozyna – skutki uboczne, na które warto zwrócić uwagę
Empagliflozyna jest na ogół dobrze tolerowana i najczęściej powoduje łagodne działania niepożądane, takie jak zwiększone oddawanie moczu, infekcje dróg moczowych czy narządów płciowych, a także hipoglikemię – zwłaszcza w połączeniu z innymi lekami przeciwcukrzycowymi12. Poważniejsze skutki uboczne, takie jak kwasica ketonowa czy martwicze zapalenie powięzi krocza, są bardzo rzadkie, ale wymagają natychmiastowej reakcji. W przypadku jakichkolwiek niepokojących objawów należy jak najszybciej poinformować lekarza. Odpowiednie monitorowanie oraz szybka reakcja pozwalają zminimalizować ryzyko poważnych powikłań i zapewnić bezpieczeństwo terapii1415.
Tabela: Działania niepożądane empagliflozyny według układów narządowych i częstości
| Układ narządowy | Bardzo często | Często | Niezbyt często | Rzadko | Bardzo rzadko | Częstość nieznana |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zakażenia i zarażenia pasożytnicze | – | Kandydoza pochwy, zapalenie pochwy i sromu, zapalenie żołędzi, inne zakażenia narządów płciowych, zakażenie dróg moczowych (w tym odmiedniczkowe zapalenie nerek i posocznica moczopochodna) | – | Martwicze zapalenie powięzi krocza (zgorzel Fourniera) | – | – |
| Zaburzenia metabolizmu i odżywiania | Hipoglikemia (przy stosowaniu z insuliną lub pochodną sulfonylomocznika) | Pragnienie | Kwasica ketonowa | Cukrzycowa kwasica ketonowa | – | – |
| Zaburzenia żołądka i jelit | – | Zaparcie | – | – | – | – |
| Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej | – | Świąd (uogólniony), wysypka | Pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy | – | Rumień | – |
| Zaburzenia naczyniowe | Zmniejszenie objętości płynów | – | – | – | – | – |
| Zaburzenia nerek i dróg moczowych | – | Zwiększone oddawanie moczu | Dyzuria | – | Cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek | – |
| Badania diagnostyczne | – | Zwiększenie stężenia lipidów w surowicy | Zwiększenie stężenia kreatyniny we krwi i/lub zmniejszenie współczynnika filtracji kłębuszkowej, zwiększenie hematokrytu | – | – | – |
| Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych | – | – | – | – | Nieprawidłowe wyniki badań czynności wątroby, zapalenie wątroby | – |













