Atozyban – porównanie substancji czynnych

Atozyban, karbetocyna i oksytocyna to leki wpływające na czynność macicy, stosowane w różnych sytuacjach okołoporodowych. Różnią się wskazaniami, przeciwwskazaniami i bezpieczeństwem.

Podobieństwa i różnice między atozybanem, karbetocyną i oksytocyną

Atozyban, karbetocyna i oksytocyna to leki, które wpływają na mięsień macicy, regulując jej skurcze. Wszystkie te substancje należą do grupy leków wykorzystywanych w położnictwie, jednak różnią się mechanizmem działania oraz zastosowaniem klinicznym¹²³. Zarówno karbetocyna, jak i oksytocyna są zaliczane do analogów oksytocyny, natomiast atozyban to antagonista oksytocyny¹.

• Wszystkie trzy substancje działają bezpośrednio na mięsień macicy, jednak efekt ich działania może być przeciwny: oksytocyna i karbetocyna wywołują skurcze, atozyban je hamuje¹²³.
• Są stosowane wyłącznie w warunkach szpitalnych i pod ścisłą kontrolą personelu medycznego⁴⁵⁶.
• Ich zastosowanie zależy od sytuacji położniczej – jedne pomagają powstrzymać przedwczesny poród, inne są wykorzystywane do wywoływania skurczów lub zapobiegania krwotokom poporodowym⁷⁸⁹.

Kiedy stosuje się poszczególne substancje czynne?

Atozyban jest stosowany u dorosłych kobiet w ciąży w celu hamowania przedwczesnej czynności porodowej, czyli wtedy, gdy istnieje ryzyko zbyt wczesnego porodu (od 24. do 33. tygodnia ciąży), a skurcze macicy i rozwarcie szyjki spełniają określone kryteria⁷. Jego zastosowanie ogranicza się do tej grupy wiekowej i nie jest zalecany u kobiet poniżej 18 lat¹⁰.

Karbetocyna natomiast jest wykorzystywana po porodzie – zarówno po cięciu cesarskim, jak i po porodzie naturalnym – w celu zapobiegania krwotokowi poporodowemu spowodowanemu atonią macicy, czyli sytuacji, gdy mięsień macicy nie kurczy się prawidłowo po urodzeniu dziecka⁸. Nie stosuje się jej w trakcie ciąży ani do indukcji porodu¹¹.

Oksytocyna ma najszersze zastosowanie spośród tych trzech substancji. Może być używana do wywoływania lub przyspieszania porodu, a także do kontroli krwotoku poporodowego, atonii macicy, wspomagania poronienia oraz w diagnostyce funkcji łożyska i płodu⁹. Oksytocyna może być stosowana zarówno dożylnie, jak i domięśniowo¹².

Jeśli chodzi o grupy wiekowe:

• Atozyban: wyłącznie u dorosłych kobiet w ciąży (brak danych dla młodzieży poniżej 18 lat)¹⁰.
• Karbetocyna: nie stosuje się u dzieci poniżej 12 lat; nie ma danych dla młodzieży¹³.
• Oksytocyna: nie jest przeznaczona do stosowania u dzieci¹².

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Atozyban działa jako antagonista oksytocyny, czyli blokuje jej działanie na receptory w mięśniu macicy. Dzięki temu skutecznie hamuje skurcze macicy, co pozwala na opóźnienie porodu w przypadku przedwczesnej czynności porodowej¹. Jego efekt pojawia się szybko po podaniu dożylnym i utrzymuje się przez określony czas, zależny od długości wlewu¹⁴.

Karbetocyna i oksytocyna są agonistami tych samych receptorów – czyli pobudzają je, wywołując skurcze macicy²³. Różnią się jednak czasem działania:

• Karbetocyna ma przedłużone działanie – po podaniu pojedynczej dawki jej efekt utrzymuje się przez kilka godzin², co pozwala na skuteczne zapobieganie krwotokom poporodowym.
• Oksytocyna działa krócej – efekt po podaniu dożylnym utrzymuje się przez około godzinę, po domięśniowym przez 2-3 godziny¹⁵.

Właściwości farmakokinetyczne:

• Atozyban szybko osiąga stężenie terapeutyczne we krwi po podaniu dożylnym i jest wydalany głównie przez wątrobę; tylko niewielka część przez nerki¹⁴.
• Karbetocyna ma okres półtrwania około 33 minut po podaniu dożylnym i 55 minut po domięśniowym¹⁶. Jej biodostępność po podaniu domięśniowym wynosi 77%.
• Oksytocyna ma bardzo krótki okres półtrwania (1-6 minut) i jest szybko rozkładana w organizmie¹⁵.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – porównanie

Wszystkie trzy substancje mają jasno określone przeciwwskazania i należy ich bezwzględnie przestrzegać.

• Atozyban: Nie wolno go stosować poza określonym wiekiem ciążowym (24-33 tygodnie), przy nieprawidłowym tętnie płodu, w przypadkach wymagających natychmiastowego porodu, przy podejrzeniu zakażenia wewnątrzmacicznego, łożysku przodującym, przedwczesnym oddzieleniu się łożyska i w innych sytuacjach, gdzie podtrzymywanie ciąży zagraża matce lub dziecku¹⁷.
• Karbetocyna: Nie stosuje się jej w ciąży przed urodzeniem dziecka ani do wywoływania porodu. Przeciwwskazana jest u osób z chorobami wątroby, nerek, poważnymi chorobami serca, padaczką oraz przy nadwrażliwości na składniki leku¹¹.
• Oksytocyna: Przeciwwskazana w sytuacjach, gdy poród drogami natury jest niezalecany, np. przy dużej dysproporcji główki płodu do miednicy, nieprawidłowym położeniu płodu, łożysku przodującym, zagrożeniu pęknięcia macicy, nadwrażliwości na lek, niewydolności płodu czy nadmiernej czynności skurczowej macicy¹⁸¹⁹.

Karbetocyna i oksytocyna wymagają ostrożności u pacjentek z chorobami serca, migreną, astmą, a także w przypadku podawania innych leków wpływających na czynność macicy lub ciśnienie krwi⁵²⁰. Oksytocyny nie należy stosować w ciągu 6 godzin po zastosowaniu prostaglandyn²¹.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Stosowanie tych substancji u dzieci, kobiet w ciąży i karmiących piersią oraz u osób z zaburzeniami funkcji nerek i wątroby wymaga szczególnej ostrożności.

• Dzieci i młodzież: Atozyban nie jest zalecany u kobiet w ciąży poniżej 18 lat¹⁰. Karbetocyna nie powinna być stosowana u dzieci poniżej 12 lat i nie ma zaleceń dla młodzieży¹³. Oksytocyna nie jest wskazana u dzieci¹².
• Kobiety w ciąży: Atozyban stosuje się tylko w przypadku zagrożenia przedwczesnym porodem (24-33 tydzień ciąży)²². Karbetocyna jest przeciwwskazana w ciąży i nie powinna być używana do indukcji porodu¹¹. Oksytocyna może być stosowana do wywoływania porodu zgodnie z zaleceniami²³.
• Karmienie piersią: W przypadku atozybanu należy przerwać karmienie piersią podczas leczenia, gdyż oksytocyna uwalniana w czasie karmienia może osłabiać działanie leku²². Karbetocyna i oksytocyna mogą przenikać do mleka matki, ale nie stwierdzono, by wywoływały szkodliwe działanie u noworodków²⁴²³.
• Pacjenci z zaburzeniami funkcji nerek lub wątroby: Dla atozybanu brak jest doświadczenia klinicznego w tej grupie pacjentek, ale nie wydaje się, by niewydolność nerek wymagała zmiany dawki. U osób z zaburzeniami czynności wątroby zaleca się ostrożność¹⁰. Karbetocyna jest przeciwwskazana w ciężkich chorobach wątroby i nerek¹¹. Oksytocyna również powinna być stosowana ostrożnie w przypadku zaburzeń funkcji nerek i wątroby¹⁵.
• Kierowcy: Atozyban nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów²⁵. Karbetocyna nie ma wpływu na tę zdolność²⁶. Oksytocyna może powodować skurcze macicy, dlatego nie zaleca się prowadzenia pojazdów w trakcie jej stosowania²⁷.

Podsumowanie: leki działające na mięsień macicy – najważniejsze różnice