Epidemiologia zespołu złamanego serca – występowanie i statystyki

Zespół złamanego serca, medycznie określany jako kardiomiopatia Takotsubo, stanowi stosunkowo nową jednostkę chorobową w kardiologii, którą po raz pierwszy opisano w Japonii w 1990 roku¹. Mimo że początkowo uznawano go za rzadkie schorzenie, współczesne badania epidemiologiczne ujawniają jego znacznie większe rozpowszechnienie oraz niepokojący trend wzrostowy w ostatnich latach.

Częstość występowania w populacji ogólnej

Aktualne dane epidemiologiczne wskazują, że zespół złamanego serca występuje u około 2% wszystkich pacjentów zgłaszających się do szpitala z objawami przypominającymi ostry zespół wieńcowy²³⁴. Jeśli uwzględnimy wyłącznie populację kobiet, odsetek ten wzrasta do nawet 10%²⁵. W badaniach systematycznych obejmujących pacjentów z podejrzeniem ostrego zawału mięśnia sercowego, częstość występowania kardiomiopatii Takotsubo wynosi od 1,7% do 2,2%³⁶.

Warto podkreślić, że rzeczywista częstość występowania tego schorzenia jest prawdopodobnie wyższa niż wskazują oficjalne statystyki. Wielu specjalistów uważa, że przypadki zespołu złamanego serca są niedodiagnozowane, szczególnie w ośrodkach medycznych, które nie mają możliwości przeprowadzania wczesnej inwazyjnej koronarografii⁷⁸. Zwiększająca się świadomość wśród kardiologów oraz lepszy dostęp do nowoczesnych metod diagnostycznych przyczyniają się do częstszego rozpoznawania tej jednostki chorobowej.

Charakterystyka demograficzna pacjentów

Analiza danych z Międzynarodowego Rejestru Takotsubo, obejmującego 1750 pacjentów z 26 ośrodków w Europie i Stanach Zjednoczonych, wykazała, że 89,9% przypadków dotyczy kobiet, a średni wiek chorych wynosi 66,4 lat⁹. Podobne wyniki prezentuje większość badań światowych, zgodnie z którymi 85-90% pacjentów z zespołem złamanego serca to kobiety w wieku 65-70 lat²⁵.

Szczególnie narażone na rozwój kardiomiopatii Takotsubo są kobiety po menopauzie. Badania wskazują, że ponad 90% przypadków występuje u kobiet po menopauzie¹⁰¹¹, przy czym 80% dotyczy kobiet powyżej 50. roku życia¹²¹³. Jednym z głównych czynników wyjaśniających tę dysproporcję może być spadek poziomu estrogenów po menopauzie. Hormon ten prawdopodobnie chroni serce przed szkodliwym wpływem hormonów stresowych uwalnianych podczas silnych emocji⁸.

Różnice rasowe i geograficzne

Dane dotyczące różnic rasowych w występowaniu zespołu złamanego serca są ograniczone i niejednoznaczne. W badaniach przeprowadzonych w Stanach Zjednoczonych stwierdzono, że 57,2% pacjentów to osoby pochodzenia azjatyckiego, 40% to osoby rasy białej, a 2,8% to przedstawiciele innych grup etnicznych⁶. Zespół wydaje się być rzadszy wśród Afroamerykanów i Latynosów¹³.

Interesujące jest to, że w Japonii, gdzie po raz pierwszy opisano to schorzenie, odsetek mężczyzn wśród chorych jest wyższy niż w innych krajach. Japońscy pacjenci są również starsi i częściej doświadczają fizycznych czynników wyzwalających chorobę¹³. Różnice te mogą wynikać z odmienności kulturowych, genetycznych lub środowiskowych, jednak sam fakt przynależności etnicznej nie wpływa na rokowanie u pacjentów z zespołem złamanego serca.

Trendy czasowe i wzrost zachorowań

Niepokojący jest obserwowany w ostatnich latach stały wzrost liczby diagnozowanych przypadków zespołu złamanego serca. Badanie obejmujące 135,463 przypadków w Stanach Zjednoczonych w latach 2006-2017 wykazało systematyczny wzrost częstości występowania u obu płci¹⁴¹⁵. Szczególnie wyraźny wzrost odnotowano wśród kobiet w wieku 50-74 lat, które są 6-12 razy częściej dotknięte tym schorzeniem niż mężczyźni czy młodsze kobiety¹⁴.

Częstość występowania pierwotnego zespołu złamanego serca wzrosła z 2,3 hospitalizacji na 100,000 osobolat w 2007 roku do 7,1 w 2012 roku. Dla postaci wtórnej schorzenia wzrost był jeszcze bardziej dramatyczny – z 3,4 do 10,3 hospitalizacji na 100,000 osobolat w tym samym okresie⁵¹⁶.

Wpływ pandemii COVID-19 na epidemiologię

Pandemia COVID-19 wywarła znaczący wpływ na epidemiologię zespołu złamanego serca. Badania przeprowadzone w Cleveland Clinic wykazały wzrost częstości występowania z mniej niż 2% przed pandemią do 7,8% podczas pierwszej fali COVID-19¹⁷¹⁸. Podobne wyniki uzyskano w innych ośrodkach medycznych, gdzie odnotowano 4-krotny wzrost liczby przypadków w 2020 roku¹⁹.

Ważne jest podkreślenie, że wzrost ten dotyczył głównie pacjentów, którzy nie byli zakażeni wirusem SARS-CoV-2. Przyczyny tego zjawiska upatruje się w psychologicznym, społecznym i ekonomicznym stresie związanym z pandemią, w tym z izolacją społeczną, ograniczeniami w przemieszczaniu się oraz konsekwencjami ekonomicznymi kryzysu²⁰²¹.

Częstość nawrotów i długoterminowe rokowanie

Zespół złamanego serca może się powtarzać, choć częstość nawrotów jest stosunkowo niska. Według różnych badań, roczna częstość nawrotów wynosi od 1% do 3,5%²²²³. W obserwacjach długoterminowych stwierdzono, że skumulowana częstość nawrotów wynosi 1,2% po sześciu miesiącach i 5% po sześciu latach⁴²³.

Interesujące jest to, że u pacjentów z guzem chromochłonnym, który może być czynnikiem wyzwalającym zespół złamanego serca, częstość nawrotów jest znacznie wyższa i wynosi 17,7%. Jest to prawdopodobnie związane z niezdiagnozowanym guzem, gdzie czynnik wyzwalający pozostaje aktywny².

Współczesne badania wykazują, że długoterminowe rokowanie u pacjentów z zespołem złamanego serca może być gorsze niż początkowo sądzono. Pacjenci mają zwiększone ryzyko ponownych hospitalizacji oraz śmiertelności w porównaniu z populacją ogólną²⁴²⁵. Zobacz więcej: Czynniki ryzyka zespołu złamanego serca – kto jest najbardziej narażony Zobacz więcej: Długoterminowe rokowanie i śmiertelność w zespole złamanego serca